- Tural Gəncəliyev: "Trampın Ukrayna siyasətinin arxasında qlobal güc savaşı dayanır"
ABŞ Prezidenti Donald Trampla Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski arasında münasibətlər son dərəcə gərginləşib və tərəflər arasında siyasi əlaqələrin qırılması ehtimalı artıb.
Amerikanın "The New York Times” (NYT) qəzetinin qiymətləndirməsinə görə, Tramp uzun müddətdir Zelenskiyə mənfi münasibətini gizlətmir. Ukrayna lideri indiyədək Vaşinqtonun müəyyən dəstəyini qoruyub saxlaya bilsə də, hazırda münasibətlərin tamamilə pozulması real görünür.
NYT-nin fikrincə, Ukrayna üçün ən ağır ssenari ABŞ-nin bütün hərbi yardımı dayandırması ola bilər. Belə ki, Kiyev Amerikanın təqdim etdiyi kəşfiyyat məlumatlarından və "Starshield” peyk rabitə sistemindən ciddi şəkildə asılıdır.
Sherg.az xəbər verir ki, ABŞ-ın Ukrayna siyasətini şərh edərkən Milli Məclisin deputatı Tural Gəncəliyev hazırkı vəziyyətdə Ukraynanın ABŞ qarşısında bu cür şərtlər irəli sürmək imkanlarının elə də geniş olmadığını deyib. Onun sözlərinə görə, ABŞ-ın əsas məqsədlərindən biri noyabrın əvvəlində keçiriləcək seçkilər ərəfəsində Donald Trampın aşağı düşmüş reytinqini bərpa etməkdir: 
"Tramp bir tərəfdən Rusiyadan dizel yanacağının idxalı ilə bağlı razılaşmaya nail olmağa çalışır, digər tərəfdən isə Ukraynanı sərt şəkildə tənqid edir.
Ukraynanın Rusiya ilə ABŞ arasında əldə oluna biləcək razılaşmadan narahatlığı, əlbəttə ki, realdır. Lakin Kiyevin mövcud şəraitdə Vaşinqtonun qərarlarına ciddi təsir göstərmək imkanları məhduddur. Buna görə də Ukrayna ABŞ-a qarşı sərt ittihamlar səsləndirir. Kiyevdə belə bir narahatlıq var ki, Vaşinqtonun Ukraynaya təzyiq göstərməsi Rusiyanın mövqelərini gücləndirə, qış ərəfəsində Ukraynanın onsuz da ağır olan vəziyyətini daha da çətinləşdirə və ölkəni daha mürəkkəb hərbi-siyasi şəraitə sala bilər.
Lakin məsələnin başqa bir tərəfi də var. ABŞ eyni vaxtda iki istiqamətdə hərəkət etməyə çalışır: bir tərəfdən Rusiya ilə enerji sahəsində razılaşmalar əldə etmək, digər tərəfdən isə Ukraynanın Rusiya qarşısında hərbi müqavimətini davam etdirməsi üçün zəruri imkanları qorumaq.
Bununla bağlı peyk və kəşfiyyat sistemlərinin fəaliyyəti məsələsinə diqqət yetirmək lazımdır. Ukraynanın istifadə etdiyi Starlink infrastrukturu ilə əlaqəli Starshield sisteminə tətbiq edilən məhdudiyyətlərin sonradan aradan qaldırıldığı barədə məlumatlar yayıldı. Ukrayna mediasının, Müdafiə Nazirliyinə istinadən yaydığı xəbərlərə görə, bundan sonra Ukrayna qüvvələri Rusiyaya qarşı mühüm əməliyyat həyata keçirərək altı Su-34 təyyarəsinin məhv edilməsi və ya sıradan çıxarılması barədə məlumat yayıb. Bu məlumatların bütün təfərrüatları müstəqil şəkildə təsdiqlənmədən hadisənin miqyasını qəti qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Bununla belə, hadisə peyk rabitəsi və kəşfiyyat imkanlarının Ukraynanın hərbi əməliyyatları baxımından nə qədər əhəmiyyətli olduğunu bir daha gündəmə gətirir".
Deputat qeyd edib ki, ABŞ öz qlobal hegemonluğunu qorumaq üçün həm Rusiyanın zəifləməsində, həm də Avropanın təhlükəsizlik məsələlərində Vaşinqtondan asılılığının saxlanılmasında maraqlıdır:
"Rusiyanın zəifləməsi Avropa İttifaqının strateji müstəqilliyini gücləndirə və müstəqil geosiyasi güc mərkəzinə çevrilməsi imkanlarını artıra bilər. Bu baxımdan, Ukrayna müharibəsi ABŞ-ın həm Rusiya, həm də Avropa ilə münasibətlərində geosiyasi alət rolunu oynaya bilər. Bu yanaşma ABŞ-ın rəsmi strategiyası kimi deyil, mövcud hadisələrə əsaslanan geosiyasi təhlil kimi qiymətləndirilməlidir".
T.Gəncəliyev bildirib ki, ABŞ-ın Ukraynaya münasibətini yalnız Rusiya ilə qarşıdurma kontekstində qiymətləndirmək düzgün deyil. Vaşinqtonun əsas məqsədlərindən biri qlobal liderliyini qorumaqdır:
"Bu baxımdan, ABŞ həm Rusiyanın hərbi və iqtisadi imkanlarını məhdudlaşdırmaqda, həm də Avropanın təhlükəsizlik məsələlərində Vaşinqtondan asılılığını saxlamaqda maraqlı ola bilər.
Ukrayna müharibəsi ABŞ, Rusiya və Avropa arasındakı geosiyasi münasibətlərə, eləcə də enerji bazarındakı rəqabətə birbaşa təsir göstərir. Vaşinqtonun Rusiya ilə mümkün enerji razılaşmaları və Trampın Ukraynaya münasibəti də bu geniş geosiyasi hesablamalar çərçivəsində dəyərləndirilməlidir.
Ukraynanın ABŞ-ın hərbi və kəşfiyyat imkanlarından asılılığı yüksəkdir. Bu dəstəyin məhdudlaşdırılması Kiyevin müdafiə qabiliyyətinə ciddi təsir göstərə bilər. Eyni zamanda, Ukrayna ilə ABŞ arasında münasibətlərin gərginləşməsi Avropanın təhlükəsizliyi üçün də risklər yaradır. Buna görə də Avropa liderləri Vaşinqtonla münasibətlərin qorunmasında maraqlıdırlar.
Ukrayna müharibəsi artıq yalnız Moskva ilə Kiyev arasındakı qarşıdurma deyil, həm də qlobal güc balansı, Avropanın strateji müstəqilliyi və enerji təhlükəsizliyi uğrunda rəqabətin tərkib hissəsidir. ABŞ-ın gələcək siyasətinin istiqamətini isə Ukraynaya hərbi dəstəyin səviyyəsi, Rusiya ilə münasibətlərdə atılacaq addımlar və Avropanın təhlükəsizlik sahəsində Vaşinqtondan asılılığının necə dəyişəcəyi müəyyənləşdirəcək".
