ABŞ və İsrailin İrana qarşı başladığı genişmiqyaslı hərbi əməliyyatları regiondakı balansıpozur. ABŞ prezidenti Donald Trampın “İran heç vaxt nüvə silahına sahib ola bilməyəcək” israrına , Tehran cavabında “Sonu sizin əlinizdə olmayacaq” mesajı verib.
Sherg.az xəbər verir ki, Milliyet.com.tr-ə danışan Professor Mesut Hakkı Caşın və Doç. Dr. Emete Gözügüzelli əməliyyatın sadəcə hücum olmadığını, regionu yenidən dizayn etmə cəhdi olduğunu vurğulayır və risklərə diqqət çəkir.
ABŞ və İsrail sabah saatlarında İranı hədəf aldı. Tramp bildirdi ki, İran nüvə proqramını yenidən qurmağa çalışıb, uzun məsafəli raketlər inkişaf etdirir və ABŞ ordusu geniş əməliyyatlar aparır. İranın dəniz donanması məhv ediləcək.
İran tərəfi isə “Siz başladınız, amma bitməsi sizin əlinizdə olmayacaq” deyərək cavab verdi. İsrail ordusu sosial mediada İranın İsrailə intensiv raket zərbələri endirdiyini açıqladı.
İsrailli rəsmilər, əməliyyatın hətta danışıqlara baxmayaraq həftələrlə əvvəl planlandığını və koordinasiyaların buna görə aparıldığını bildirib. Hədəflər arasında Tehran, İsfahan, Kum, Kerec və Kirmanşah şəhərləri var. Xamnei Tehranda deyil, prezident Pezeşkianın öldüyü barədə iddialar isə əsassızdır.
Prof. Dr. Caşın deyir:
“Savaş başladı. Birinci məqsəd İranı tənlikdən çıxarmaq və rejimi dəyişdirməkdir; ikinci məqsəd isə regionu yenidən formalaşdırmaqdır. Tramp dünən "Danışıqlardan razı deyilik" deyərkən əsl mesajı vermişdi. Qum saatı son qumlarını əritmişdi.”
Doç. Dr. Gözügüzelli əlavə edir:
“Əməliyyat sahədəki real vəziyyətləri və diplomatiya dilini ayrı-ayrı göstərdi. İran əməliyyatı region üçün ciddi təhlükədir. Xüsusilə İsrail üzərində beynəlxalq hüququn pozulması davam edir. Bu zor, güc siyasətdir və qəbul edilə bilməz.”
ABŞ donanmasının 41%-i Orta Şərqdə yerləşdirilib.
Çin və Rusiya birbaşa müdaxilə etmir, amma Çin ABŞ-ın gələcək planları üçün strateji oyun oynayır.
İsrailin Sionizm əsasında genişlənmə siyasəti regionda destabilizasiya yaradır.
Doç. Dr. Gözügüzelli vurğulayır:
“Türkiyə regionda barış üçün vasitəçilik etməyə çalışarkən, başqa qüvvələr bu prosesləri pozmağa çalışır. Region daha çox silahlanma və siyasi gərginlik riski ilə üz-üzədir. İranı tək başına qiymətləndirmək olmaz; İsrailin aqressiv siyasəti bütün region üçün riskdir.”
Prof. Dr. Caşın əlavə edir:
“Bu, bizim üçün də təhlükədir. İranın suverenliyini və ərazi bütövlüyünü qoruması vacibdir. Əməliyyat neft bazarlarında ciddi böhran yarada bilər.”
Bölgədə potensial miqrasiya dalğası riski mövcuddur. Türkiyənin vasitəçilik rolu humanitar və siyasi baxımdan həlledici əhəmiyyət daşıyır.
Regionun qeyri sabitliyi həm Türkiyə, həm də qonşu ölkələr üçün ciddi təhlükələr yaradır.
Bu əməliyyatın davamı və təsirləri həm regiondakı, həm də qlobal güc balansını ciddi şəkildə dəyişə bilər.
