- Orta Dəhliz, yaşıl enerji və investisiyalar ön plana çıxır
Qlobal iqtisadi münasibətlərin sürətlə dəyişdiyi, enerji təhlükəsizliyinin, nəqliyyat bağlantılarının və investisiya imkanlarının dövlətlərin inkişaf strategiyalarında xüsusi yer tutduğu müasir dövrdə Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında iqtisadi əməkdaşlığın yeni mərhələyə qədəm qoyması mühüm əhəmiyyət daşıyır. 2026-cı il noyabrın 12-də Dublində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Baş naziri Endi Börnhem tərəfindən imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə məhz bu reallıqları nəzərə alaraq iki ölkənin iqtisadi münasibətlərinin daha geniş istiqamətlər üzrə inkişafını nəzərdə tutur. Bəyannamənin iqtisadi məzmunu göstərir ki, Azərbaycan və Böyük Britaniya əməkdaşlığın mövcud potensialını yalnız ənənəvi ticarət və enerji əlaqələri ilə məhdudlaşdırmaq niyyətində deyillər. Sənəddə investisiya, bərpaolunan enerji, infrastruktur, nəqliyyat, logistika, maliyyə bazarları, kiçik və orta sahibkarlıq, innovasiya və yaşıl maliyyələşdirmə kimi istiqamətlərin müəyyənləşdirilməsi iqtisadi münasibətlərin şaxələndirilməsi baxımından mühüm addımdır.
Milli Məclisin deputatı Şahin Seyidzadə Sherg.az-a açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanın iqtisadi inkişaf modelində beynəlxalq tərəfdaşlıq və xarici investisiyaların cəlb edilməsi xüsusi yer tutur. Deputatın sözlərinə görə, ölkəmiz müstəqillik dövründə həyata keçirdiyi iqtisadi islahatlar nəticəsində beynəlxalq enerji bazarının mühüm iştirakçılarından birinə çevrilib:

“Xarici şirkətlərlə qurulan uzunmüddətli əməkdaşlıq Azərbaycanın enerji infrastrukturunun inkişafına, istehsal və ixrac imkanlarının genişlənməsinə, ölkəyə investisiya axınının artmasına mühüm təsir göstərib. Bu prosesdə Böyük Britaniyanın xüsusi yeri var. İki ölkə arasında enerji sahəsində əməkdaşlıq 30 ildən artıq tarixə malikdir. Britaniya şirkətlərinin Azərbaycanda həyata keçirilən enerji layihələrində iştirakı ölkəmizin beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinin genişlənməsinə və enerji sektorunun inkişafına mühüm töhfə verib. Prezident İlham Əliyevin Dublində Baş nazir Endi Börnhem ilə görüşündə də bu əməkdaşlığın uzunmüddətli xarakteri və Böyük Britaniyanın Azərbaycandakı investisiya mövqeyi xüsusi qeyd olunub.
Lakin müasir iqtisadi münasibətlər yeni yanaşmalar tələb edir. Qlobal enerji bazarında baş verən dəyişikliklər, iqlim siyasətinin güclənməsi, texnoloji yeniliklər və enerji istehlakının strukturunda baş verən dəyişikliklər ənənəvi enerji əməkdaşlığının yeni sahələrlə tamamlanmasını zəruri edir. Bəyannamədə bərpaolunan enerji və aşağı karbonlu texnologiyalara xüsusi diqqət ayrılması bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Azərbaycan son illərdə yaşıl enerji potensialının reallaşdırılması istiqamətində ardıcıl addımlar atır. Günəş və külək enerjisi üzrə layihələrin inkişafı, enerji istehsalının şaxələndirilməsi, beynəlxalq investorların bu sahəyə marağının artırılması ölkənin uzunmüddətli enerji strategiyasının mühüm hissəsidir. Bərpaolunan enerji sahəsində Böyük Britaniya ilə əməkdaşlıq yeni texnologiyaların tətbiqi, investisiya imkanlarının genişləndirilməsi, mütəxəssis hazırlığı və texniki biliklərin mübadiləsi baxımından perspektivlidir. Bu əməkdaşlıq yalnız enerji istehsalının artırılması deyil, həm də müasir enerji infrastrukturunun formalaşdırılması, enerji səmərəliliyinin yüksəldilməsi və ekoloji dayanıqlılığın gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır”.
Ş. Seyidzadənin sözlərinə görə, yaşıl maliyyələşdirmə də Bəyannamənin diqqətçəkən istiqamətlərindəndir:
“Müasir dövrdə ekoloji cəhətdən dayanıqlı layihələrin həyata keçirilməsi üçün maliyyə resurslarının səfərbər edilməsi əsas məsələlərdən biridir. Yaşıl istiqrazlar, dayanıqlı investisiya mexanizmləri, aşağı karbonlu texnologiyalara maliyyə dəstəyi və beynəlxalq maliyyə institutları ilə əməkdaşlıq bu sahənin əsas alətləridir. Azərbaycanın bu istiqamətdə beynəlxalq tərəfdaşlarla təcrübə mübadiləsi aparması maliyyə sektorunun inkişafına və yeni investisiya imkanlarının formalaşmasına şərait yarada bilər. Böyük Britaniyanın maliyyə və kapital bazarlarında topladığı təcrübə bu baxımdan əməkdaşlıq üçün əhəmiyyətli potensial yaradır.
İqtisadi tərəfdaşlığın digər mühüm istiqaməti nəqliyyat və logistika sahəsidir. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi ölkəmizi Şərqlə Qərb arasında mühüm nəqliyyat və ticarət bağlantılarının iştirakçısına çevirir. Son illərdə beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, liman və dəmir yolu infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi, logistika imkanlarının genişləndirilməsi Azərbaycanın regional iqtisadi mövqeyini gücləndirən əsas amillərdən olub. Bəyannamədə Orta Dəhlizin inkişafına xüsusi diqqət ayrılması bu baxımdan təsadüfi deyil. Orta Dəhliz Asiya ilə Avropa arasında yükdaşımaların alternativ və mühüm marşrutlarından biri kimi çıxış edir. Bu marşrutun inkişafı təkcə nəqliyyat xərclərinin və vaxtının optimallaşdırılması deyil, həm də region ölkələri arasında iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir”.
Deputat qeyd edib ki, Azərbaycan Orta Dəhlizin mühüm iştirakçısı kimi nəqliyyat və logistika infrastrukturunun inkişafına investisiyalar yatırır, tranzit imkanlarını genişləndirir və beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlığı artırır:
“Bu istiqamətdə Böyük Britaniya ilə əlaqələrin genişləndirilməsi infrastruktur layihələrinə investisiyaların cəlb edilməsi, logistika xidmətlərinin inkişafı, rəqəmsal nəqliyyat sistemlərinin tətbiqi və beynəlxalq ticarət əlaqələrinin gücləndirilməsi üçün yeni imkanlar aça bilər. Nəqliyyat bağlantılarının inkişafı iqtisadiyyatın digər sahələrinə də müsbət təsir göstərir. Səmərəli logistika sistemi sənaye məhsullarının ixracını asanlaşdırır, ticarət dövriyyəsinin genişlənməsinə kömək edir, yeni istehsal və xidmət müəssisələrinin yaradılması üçün əlverişli şərait formalaşdırır. Bu baxımdan Orta Dəhliz yalnız tranzit marşrutu deyil, daha geniş iqtisadi inteqrasiya imkanlarının əsas elementlərindən biridir.
Bəyannamədə iqtisadi əməkdaşlığın inkişafında bizneslərarası əlaqələrə də xüsusi əhəmiyyət verilir. Uzunmüddətli kommersiya tərəfdaşlıqlarının yaradılması, bilik və təcrübə mübadiləsi, hər iki ölkədə yeni iş yerlərinin formalaşdırılması və iqtisadi dəyər yaradan biznes təşəbbüslərinin təşviqi sənədin əsas məqsədlərindəndir. Kiçik və orta sahibkarlıq bu prosesdə xüsusi rol oynaya bilər. Çünki iqtisadiyyatın dayanıqlılığı yalnız iri şirkətlərin fəaliyyəti ilə deyil, eyni zamanda kiçik və orta müəssisələrin rəqabət qabiliyyəti, innovasiya imkanları və bazarlara çıxış səviyyəsi ilə müəyyən olunur. Bu müəssisələrin maliyyə resurslarına çıxışının genişləndirilməsi, müasir idarəetmə üsullarının tətbiqi və beynəlxalq bazarlara inteqrasiyası iqtisadi şaxələndirmənin mühüm şərtlərindəndir.
Böyük Britaniya ilə KOB-ların inkişafı sahəsində təcrübə mübadiləsi, sahibkarlıq ekosistemlərinin əlaqələndirilməsi, birgə biznes layihələrinin təşviqi və maliyyə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində əməkdaşlıq üçün imkanlar mövcuddur. Bəyannamədə maliyyə və kapital bazarları sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi məsələsi də ayrıca əksini tapıb. Bu, investisiya mühitinin inkişafı və iqtisadiyyatın maliyyə mənbələrinin şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Müasir iqtisadiyyatda kapital bazarları müəssisələrin maliyyələşdirilməsi, uzunmüddətli investisiyaların cəlb edilməsi və sahibkarlığın inkişafı üçün mühüm vasitədir. Tərəflərin maliyyə qurumları arasında dialoqun genişləndirilməsi, maliyyə sektorunda şəffaflığın və institusional dayanıqlılığın gücləndirilməsi istiqamətində təcrübə mübadiləsi aparmaq niyyəti iqtisadi münasibətlərin keyfiyyətcə yeni səviyyəyə yüksəlməsinə xidmət edə bilər.
Bu sahədə Ticarət və İqtisadi Əməkdaşlıq üzrə Birgə Hökumətlərarası Komissiyanın roluna xüsusi diqqət yetirilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Komissiya iki ölkənin müvafiq dövlət qurumları arasında iqtisadi dialoqun aparılması, mövcud məsələlərin müzakirəsi, yeni layihələrin müəyyənləşdirilməsi və əməkdaşlığın praktiki nəticələrə yönəldilməsi üçün əsas platformalardan biridir. Komissiyanın investisiya, iqtisadi şaxələndirmə, Orta Dəhliz və enerji əməkdaşlığı üzrə təşəbbüslərin irəlilədilməsi üçün istifadə olunması nəzərdə tutulur. Bu isə dövlətlərarası iqtisadi münasibətlərin konkret layihələr və biznes təşəbbüsləri ilə zənginləşdirilməsi baxımından vacibdir. İqtisadi əməkdaşlığın gələcək perspektivlərindən danışarkən innovasiya və texnologiya amilini də nəzərdən qaçırmaq olmaz. Süni intellekt, rəqəmsal idarəetmə, texnoloji istehsal və müasir xidmət sektorunun inkişafı artıq iqtisadi rəqabət qabiliyyətinin əsas şərtlərinə çevrilib. Bu sahələrdə əməkdaşlıq iqtisadiyyatın ənənəvi sektorlarının məhsuldarlığını artırmaqla yanaşı, yeni bazarların və fəaliyyət istiqamətlərinin formalaşmasına imkan yaradır”.
Şahin Seyidzadənin sözlərinə görə, Azərbaycan üçün iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı və yüksək əlavə dəyər yaradan istehsal sahələrinin genişləndirilməsi strateji prioritetlərdəndir. O bildirib ki, Böyük Britaniya ilə texnoloji əməkdaşlıq, innovativ biznes təşəbbüsləri və müasir idarəetmə təcrübəsinin mübadiləsi bu məqsədlərə çatmaq baxımından əhəmiyyətlidir:
“Bəyannamənin mühüm xüsusiyyətlərindən biri də iqtisadi əməkdaşlığın qarşılıqlı fayda prinsipi üzərində qurulmasıdır. Sənəddə hər iki ölkənin iqtisadiyyatında iş yerlərinin, bacarıqların və əlavə dəyərin yaradılması ilə nəticələnən bizneslərarası əlaqələrin təşviqi nəzərdə tutulur. Bu yanaşma tərəfdaşlığın yalnız ticarət dövriyyəsinin artması ilə deyil, həm də real iqtisadi nəticələrlə ölçülməsini nəzərdə tutur. İki ölkə arasında iqtisadi münasibətlərin gələcək inkişafı üçün institusional mexanizmlərin mövcudluğu da vacibdir. Bəyannamədə nəzərdə tutulan illik Strateji Tərəfdaşlıq görüşləri iqtisadi sahədə əldə olunan nəticələrin qiymətləndirilməsi, yeni prioritetlərin müəyyənləşdirilməsi və birgə layihələrin gedişinin müzakirəsi üçün əlavə imkanlar yaradacaq.
Bir sözlə, Dublində imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə Azərbaycan-Böyük Britaniya iqtisadi münasibətlərinin gələcək inkişafı üçün geniş əməkdaşlıq çərçivəsi müəyyən edir. Enerji, bərpaolunan mənbələr, nəqliyyat, logistika, Orta Dəhliz, maliyyə bazarları, investisiya və innovasiya sahələrini əhatə edən bu sənəd iki ölkənin iqtisadi əlaqələrinin şaxələndirilməsinə xidmət edir. Azərbaycanın regional nəqliyyat və enerji mərkəzi kimi mövqeyi, Böyük Britaniyanın iqtisadi və texnoloji potensialı qarşılıqlı maraqlara əsaslanan yeni təşəbbüslər üçün əlverişli zəmin yaradır. Əsas məsələ bu imkanların ardıcıl layihələrə və konkret nəticələrə çevrilməsidir. Birgə Bəyannamənin yaratdığı siyasi və institusional çərçivə isə məhz bu məqsədə xidmət edir”.