- Zelenski, Kastro, Çaves - kostyumdan qaçan liderlərin geyimində gizli siyasi mesajlar var
Dövlət başçısı deyəndə təsəvvürə adətən tünd rəngli kostyum, ağ köynək və qalstuk gəlir. Xüsusilə də söhbət başqa ölkənin lideri ilə rəsmi görüşdən, Ağ Evdən və ya beynəlxalq diplomatik tədbirdən gedirsə, geyim artıq şəxsi zövq məsələsi olmaqdan çıxır. O, protokolun, dövlət institutunun və siyasi statusun bir hissəsidir.
Amma son illərdə bu qaydanın ən diqqətçəkən istisnalarından biri Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskidir.
Rusiyanın Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı müharibəsi başlayandan sonra Zelenski klassik prezident obrazından uzaqlaşaraq hərbi üsluba üstünlük verdi. Zeytun yaşılı, qara və ya xaki rəngli köynəklər, hərbi üslublu gödəkçələr, sadə şalvarlar onun ictimai görünüşünün demək olar ki, ayrılmaz hissəsinə çevrildi. Bu seçim təsadüfi deyil: Zelenski öz geyimi ilə prezident sarayında deyil, müharibə şəraitində olan ölkənin rəhbəri obrazını nümayiş etdirir. Özü də 2025-ci ildə kostyum məsələsi ilə bağlı müharibə bitəndən sonra kostyum geyinəcəyini bildirmişdi.
“Niyə kostyum geyinmirsən?” sualı
Məsələ xüsusilə 2025-ci ilin fevralında Donald Trampla Ağ Evdə keçirilən görüş zamanı böyük mübahisəyə çevrildi.
Zelenski Ağ Evə qalstuklu klassik kostyumda deyil, hərbi üslublu tünd geyimdə gəlmişdi. Görüşün gərgin atmosferində Tramp onun geyiminə kinayəli münasibət göstərdi. Daha sonra görüşdə iştirak edən jurnalist Brayan Qlen də birbaşa Zelenskidən niyə kostyum geyinmədiyini soruşdu və bunu Ağ Evin “ləyaqətinə hörmətsizlik” kimi qiymətləndirdi.
Əslində, burada iki fərqli siyasi mədəniyyət üz-üzə gəlirdi.
Tramp üçün kostyum prezidentlik statusunun və hakimiyyətin vizual atributlarından biri idi. Zelenski üçün isə hərbi üslublu geyim ölkəsinin müharibədə olduğunun vizual xatırlatması idi.
Başqa sözlə, biri “Mən dövlət başçısıyam” mesajını kostyumla verirdi, digəri isə “Mən müharibə aparan ölkənin prezidentiyəm” mesajını geyimi ilə çatdırırdı.
Bu baxımdan Zelenskinin geyimini yalnız “səliqəsiz” və ya “qeyri-rəsmi” hesab etmək də tam ədalətli olmaz. Çünki onun geyimi müəyyən mənada artıq siyasi brendə çevrilib.
Amma diplomatiyanın öz qaydaları var
Problem də məhz burada başlayır.
Müharibə şəraitində ölkə rəhbərinin hərbi üslubda geyinməsi cəmiyyət üçün anlaşılan görünür. Hətta bu, həmrəylik və milli müqavimət simvolu kimi qəbul edilir. Lakin başqa ölkənin dövlət başçısı ilə rəsmi görüş zamanı məsələ bir qədər dəyişir.
Diplomatiyada geyim də mesaj daşıyır.
Xüsusilə Ağ Ev, prezident sarayı, beynəlxalq sammit və dövlət səviyyəli qəbul kimi məkanlarda kostyum sadəcə moda deyil, institusional protokolun bir hissəsidir. Buna görə də Zelenskinin xarici görüşlərdə də uzun müddət eyni üslubu qoruması bəzi dairələrdə “müharibə mesajı”, bəzilərində isə “diplomatik protokola meydan oxuma” kimi qiymətləndirilib. 2025-ci ilin fevralındakı Tramp-Zelenski görüşündə geyim məsələsinin siyasi mübahisənin bir hissəsinə çevrilməsi bunun ən parlaq nümunəsi oldu.
Maraqlıdır ki, Zelenski sonradan bu məsələdə müəyyən dəyişiklik etdi. 2025-ci ilin avqustunda Trampla növbəti Ağ Ev görüşünə daha formal, qara rəngli, kostyumu xatırladan geyimdə gəldi. Bu dəfə onun görünüşü Tramp və jurnalistlər tərəfindən müsbət qarşılandı.
Yəni Zelenskinin özü də başa düşür ki, siyasi mesajla diplomatik protokol arasında balans saxlamaq mümkündür.
Zelenski bu yolu seçən ilk lider deyil
Əslində, dövlət başçısının klassik kostyumdan imtina edib geyimini siyasi alətə çevirməsi yeni hadisə deyil.
Bunun ən maraqlı nümunələrindən biri Fidel Kastrodur.
Kuba inqilabının simvoluna çevrilmiş Kastro uzun illər hərbi formada görünürdü. Lakin həyatının sonrakı dövründə onun başqa bir “uniforması” yarandı - idman kostyumu. Adidas, Nike, Fila və digər markaların idman geyimlərində görünən Kastro hətta xarici qonaqlarla görüşlərində də bu üsluba müraciət edirdi. O, 2015-ci ildə Papa Fransisklə görüşündə də idman kostyumunda idi.
Beləliklə, Kastroda hərbi forma necə inqilabçı obrazın simvolu idisə, sonrakı dövrdə idman kostyumu da onun siyasi şəxsiyyətinin bir hissəsinə çevrildi.
Çaves də kostyumdan çox “xalq adamı” obrazını sevirdi
Venesuelanın mərhum prezidenti Uqo Çaves isə bu baxımdan daha maraqlı nümunələrdəndir.
Çaves müxtəlif dövrlərdə hərbi forma, qırmızı köynək və hətta idman kostyumunda ictimaiyyət qarşısına çıxırdı. Onun məşhur qırmızı idman kostyumu təsadüfi seçim deyildi: qırmızı rəng onun təmsil etdiyi sosialist siyasi xəttlə əlaqələndirilirdi. Çavesin idman geyimindəki obrazı seçki qələbələrindən tutmuş televiziya çıxışlarına qədər geniş şəkildə istifadə olunurdu.
Beləliklə, Çaves üçün geyim ideoloji mesaj, Kastro üçün inqilabçı kimliyin davamı, Zelenski üçün isə müharibə və müqavimət simvolu rolunu oynayırdı.
Bukele başqa bir model yaratdı
Müasir dövrdə daha fərqli nümunəni isə Salvador Prezidenti Nayib Bukele təqdim edir.
Bukele hərbi geyimdən deyil, daha çox gənc və qeyri-formal üslubdan istifadə etməsi ilə seçilir. Dəri gödəkçə, kepka, cins şalvar və gündəlik geyimlər onun yaratdığı siyasi imicin bir hissəsinə çevrilib. ABŞ Konqresinə təqdim olunmuş materiallardan birində də Bukelenin məhz bu geyim üslubunun onun “gənc”, sosial mediaya uyğun və ənənəvi siyasi elitalardan fərqli lider obrazını gücləndirdiyi qeyd olunur.
Burada artıq söhbət müharibədən yox, siyasi marketinqdən gedir.
Bukele “ənənəvi prezident” kimi deyil, sosial mediada aktiv, gənc və “adi insanlara yaxın” lider kimi görünmək istəyir.
Geyim dəyişir, mesaj dəyişir
Əslində, dövlət başçılarının geyim tarixçəsinə baxdıqda maraqlı bir nəticə ortaya çıxır.
Kostyum da siyasi mesajdır.
Hərbi forma da.
İdman kostyumu da.
Hətta kepka və cins şalvar belə.
Bir vaxtlar kostyum dövlət hakimiyyətinin, nizamın və institusional statusun simvolu idi. Sonrakı dövrlərdə bəzi liderlər bunun əksinə olaraq “mən sizin kimi biriyəm”, “mən xalqdanam”, “mən inqilabdayam”, “mən müharibə aparıram” mesajlarını məhz qeyri-formal geyimlə verməyə başladılar.
Zelenskinin vəziyyətində isə bu mesaj daha sərtdir.
O, illərdir sanki bütün dünyaya eyni görüntünü göstərir: Ukrayna müharibədədir.
Buna görə də onun kostyum geyinməməsi tərəfdarları üçün sadəcə geyim məsələsi deyil. Bu, cəbhədəki əsgərlərlə həmrəylik, müharibənin davam etdiyini xatırlatmaq və ölkəsinin “normal həyata qayıtmadığını” göstərmək cəhdidir. Zelenskinin geyim seçimləri üzrə təhlillərdə də məhz bu məqam vurğulanır.
Amma bunun əks tərəfi də var.
Prezident yalnız öz ölkəsinin vətəndaşlarına deyil, xarici auditoriyaya da mesaj verir. Xarici liderlə görüşdə onun geyimi həmin ölkənin dövlətinə, protokoluna və siyasi mədəniyyətinə münasibət kimi də oxuna bilər.
Ona görə Zelenskinin geyimi ətrafındakı mübahisə əslində moda mübahisəsi deyil.
Bu, siyasi kommunikasiya ilə diplomatik protokolun toqquşmasıdır.
Və bəlkə də ən maraqlı tərəfi budur: XXI əsrdə dövlət başçısının kostyumu belə artıq sadəcə kostyum deyil.
Bəzən bir qalstukun olmaması belə müharibə haqqında çıxış qədər siyasi mesaj verə bilir.
