TƏBİB-dən APA-ya verilən açıqlamada bildirilib ki, noyabrın 14-də saat 15:00 radələrində Respublika Təcili və Təxirəsalınmaz Tibbi Yardım Mərkəzinə Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində yerləşən Azərbaycan Tibb Universitetinin yataqxanasından çağırış daxil olub.

Çağırış ünvanına təcili tibbi yardım briqadası göndərilib.

“Təcili tibbi yardım briqadası tərəfindən bir nəfər qadının həkiməqədər ölüm faktı qeydə alınıb”, – açıqlamada qeyd olunub.

Meyit müayinə olunması üçün Məhkəmə-Tibbi Ekspertiza və Patoloji Anatomiya Birliyinə təhvil verilib.

Faktla bağlı araşdırma aparılır.

22:23

Bakıda Azərbaycan Tibb Universitetinin (ATU) 17 yaşlı tələbəsi yataqxanada ölü tapılıb.

APA-nın məlumatına görə, hadisə universitetin tələbə yataqxanasında qeydə alınıb.

İlkin məlumata əsasən, ATU-nun Müalicə-profilaktika fakültəsinin birinci kurs tələbəsi Elvira Eyyubova yaşadığı yataqxananın hamam otağında buxardan boğularaq həyatını itirib.

Onun meyitini birlikdə yaşadığı bacısı aşkarlayıb.

Meyit müayinə olunması üçün Məhkəmə-Tibbi Ekspertiza və Patoloji Anatomiya Birliyinə təhvil verilib.

Faktla bağlı araşdırma aparılır.

Sherg.az Axşam.az-a istinadən xəbər verir ki, rejissor atasının yeni fotosunu yayımlayaraq onu doğum günü münasibətilə təbrik edib.

"70 yaşını qeyd edir. İlk və ən yaxşı dostumun ad günü mübarək" deyə, sabiq nazirin qızı yazıb.

Qeyd edək ki, Əbülfəs Qarayev 2006-2020-ci illərdə mədəniyyət naziri vəzifəsində çalışıb.

"Unian"ın məlumatına görə, bunu Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski jurnalistlərə açıqlamasında bildirib.

Onun sözlərinə görə, yardım paketinə F-16 qırıcıları üçün 20 millimetrlik döyüş sursatları da daxildir. Bu sursatlardan reaktiv mühərrikli “Şahed” pilotsuz uçuş aparatlarının vurulması üçün istifadə olunacaq.

Zelenski bildirib ki, Danimarka dron istehsalına təxminən 200 milyon avro ayıracaq. Bundan əlavə, birgə istehsal layihələri üçün də ayrıca maliyyə vəsaiti nəzərdə tutulub.

Ukrayna Prezidenti Xerson vilayətinin enerji infrastrukturunun dəstəklənməsi üçün ayrıca yardım paketinin hazırlandığını da açıqlayıb.

“Xersonun azad edilməsinin ildönümü ilə əlaqədar bölgədə enerji vəziyyətinin ağır olduğunu bildirdim və yardım istədim. F-16 qırıcıları üçün bizə lazım olan böyük həcmdə sursatı da ayrıca müzakirə edirik. Söhbət altı ay üçün 800 min ədəd sursatdan gedir. Danimarkada keçirilən görüş zamanı bu məsələnin həllinə dair razılığa gəldik. Buna görə onlara çox minnətdaram”, – Zelenski deyib.

“BFMTV” telekanalının Fransa Daxili İşlər Nazirliyinə istinadən məlumatına görə, bu göstərici yerli vaxtla saat 17:00-a olan vəziyyəti əks etdirir və gün ərzində dəyişə bilər.

Paris Polis Prefekturasının əvvəlki məlumatına əsasən, paytaxtda 3-ü yeniyetmə olmaqla 22 nəfər saxlanılıb.

Saxlanılmalar əsasən silah hesab edilə bilən əşyaların daşınması, təhqir, müəyyən ərazilərdə olma və nümayişlərdə iştirakla bağlı qadağaların pozulması səbəbindən həyata keçirilib.

Fransa Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, ölkə üzrə aksiyalara 106 min nəfər qatılıb. Onlardan 24 mini Parisdə keçirilən nümayişdə iştirak edib.

Etirazların təşkilində iştirak edən tələbə və məktəbli birlikləri isə ölkə üzrə 200 min, Parisdə isə 100 min nəfərin aksiyalara qatıldığını iddia ediblər.

Qeyd edək ki, nümayişlər zamanı Parisdə etirazçılarla polis arasında toqquşmalar baş verib. Hüquq-mühafizə orqanları gözyaşardıcı qaz və səs qumbaralarından istifadə edib. Nant şəhərində isə nümayişçiləri dağıtmaq üçün su şırnaqları tətbiq olunub.

Sherg.az xəbər verir ki, hərəkatın hərbi nümayəndəsi Yəhya Səriyanın sözlərinə görə, zərbələr nəticəsində onlarla hərbçi ölüb və yaralanıb, hərbi texnika məhv edilib. O, bütün raketlərin hədəfə çatdığını iddia edib.

Hücumlar Yəməndə husilərlə hökumət qüvvələri arasında toqquşmaların kəskinləşdiyi vaxta təsadüf edib.

QOL.az xəbər verir ki, Əliyar Ağayev noyabrın 16-da Qazaxıstan və Slovakiya milli komandaları arasında keçiriləcək qarşılaşmanın baş hakimi olacaq. Zeynal Zeynalov və Akif Əmirəli baş hakimin köməkçiləri, İnqilab Məmmədov isə dördüncü hakim funksiyasını yerinə yetirəcəklər. Nicat İsmayıllı VAR hakiminin köməkçisi, avstriyalı Alan Kiyas isə VAR hakimi olacaq.

Qeyd edək ki, Qazaxıstan - Slovakiya görüşü Astana şəhərində yerləşən "Astana Arena"da Bakı vaxtı ilə saat 19:00-da başlayacaq.

Axşam.az xəbər verir ki, bir müddətdir haqlarında şayiələr yayılan cütlük Sabiha Gökçen Hava Limanında əl-ələ görüntülənib.

Xatırladaq ki, cütlük bundan əvvəl eşq iddialarını yalanlamışdı.

Qeyd edək ki, Ata serialda "Teoman", Helin isə "Deniz" obrazını canlandırır. 

Layihədə Nəsrin Cavadzadə, Çağan Efe Ak, Onur Öztürk, Melis Babadağ, Ceren Ayruk və Dilara Aksüyek kimi simlar yer alır.

Teleqraf-ın yerli bürosu xəbər verir ki, o, dərhal xəstəxanaya çatdırılıb, vəziyyəti ağır olaraq qiymətləndirilir.

İlkin məlumata görə, İ.Süleymanov bu gün yol-nəqliyyat hadisəsində dünyasını dəyişən Hüseynəliyev Hüseynəli Vidadi oğlunun bibisi oğludur. Dəfn mərasimindən sonra o, evdə sirkə turşusundan zəhərlənib.

Hazırda faktla bağlı Naxçıvan Şəhər Prokurorluğunda araşdırma aparılır.

Sherg.az xəbər verir ki, Türkiyə Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, əməliyyat Jandarma Baş Komandanlığının Kəşfiyyat İdarəsi, Terrorla Mübarizə İdarəsi, Muş vilayətinin Jandarma Komandanlığı, eləcə də Muş və Bitlis polis idarələrinin birgə koordinasiyası ilə həyata keçirilib.

Əsas şübhəli İ.Y. Tatvan rayonunda gizləndiyi ünvanda tutulub. Davam edən əməliyyat tədbirləri nəticəsində ona yardım və gizlənməsinə şərait yaratmaqda şübhəli bilinən daha iki nəfər də saxlanılıb.

Türkiyənin daxili işlər naziri Mustafa Çiftçi əməliyyatı şərh edərkən bildirib ki, dövlət şəhidlərini unutmur və cinayətkarlar törətdikləri əməllərə görə gec-tez cavab verirlər.

Qeyd edək ki, Arslan Kulaksız 27 iyul 2015-ci ildə ailəsinin yanında silahlı hücuma məruz qalaraq şəhid olub.

Sherg.az xəbər verir ki, AFP-nin məlumatına görə, noyabrın 16-da başlayacaq görüşlərdə “qatil robotlar” adlandırılan ölümcül avtonom silah sistemlərinin tənzimlənməsi məsələsi müzakirə olunacaq. Bu texnologiyaların inkişafı sürətlənsə də, onların istifadəsinə nəzarət edəcək vahid hüquqi çərçivə hələ mövcud deyil.

BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş və Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin prezidenti Miryana Şpolyariç avqust ayında birgə bəyanat yayaraq təhlükəyə diqqət çəkiblər. Onlar maşınların insanları müstəqil şəkildə hədəfə almasının ciddi mənəvi sərhədi aşmaq təhlükəsi yaratdığını bildiriblər. Hər iki rəhbər avtonom silahlar uğrunda yarışın artıq başladığını vurğulayıb.

Mütəxəssislərin fikrincə, əsas mübahisə silahların hədəfi seçməsi və vurması prosesində insan nəzarətinin hansı səviyyədə saxlanılacağı ilə bağlıdır. Bəzi ölkələr “uyğun səviyyədə insan mühakiməsi” prinsipini müdafiə edir, digərləri isə insanın qərarvermə prosesində birbaşa iştirakını vacib sayır.

Ekspertlər Cenevrədəki müzakirələrin vacib olduğunu, lakin müasir döyüş meydanında süni intellektin tətbiqi ilə bağlı bütün problemləri əhatə etmədiyini bildirirlər. Onların qənaətinə görə, hədəflərin müəyyənləşdirilməsi və hərbi qərarların qəbulunda süni intellektdən istifadənin genişlənməsi insan nəzarətinin formal xarakter alması riskini artırır.

Müzakirələrin əsas məqsədi avtonom silahların istifadəsinə dair beynəlxalq qaydaların müəyyənləşdirilməsi və insanın hədəf seçimi üzərində nəzarətinin qorunmasıdır.

Axşam.az xəbər verir ki, fərmana əsasən, Lerçek Moskvanın Qaqarin Rayon Məhkəməsinin iyulun 31-də verdiyi hökmdən azad edilib. Onun məhkumluğu da ləğv olunub.

Bloger bununla bağlı paylaşım edərək Putinə təşəkkürünü bildirib.

Qeyd edək ki, Lerçek və keçmiş həyat yoldaşı Artyom Çekalin 250 milyon rubldan çox vəsaitin qanunsuz şəkildə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə köçürüblər. Bloger cinayət işi üzrə 5 il şərti azadlıqdan məhrum edilib.

Məhkəmə prosesi zamanı xərçəngdən əziyyət çəkən blogerin xəstəliyi getdikcə ağırlaşıb.

AZƏRTAC xarici mediaya istinadən xəbər verir ki İtaliyanın Fərdi Məlumatların Mühafizəsi İdarəsi “Meta"nın “Android" istifadəçilərinin foto və videolarına onların razılığı və xəbərdarlığı olmadan giriş əldə etdiyinə görə bu addımı atıb.

İddia edilir ki, şirkət istifadəçilərə şəxsi qalereyalarından kontent paylaşmağı təklif edən "Facebook" tətbiqinin funksiyası vasitəsilə fayllara giriş əldə edib.

“Meta" bu barədə münasibət bildirməyib.

“Qafqazinfo” TRT-yə istinadən xəbər verir ki, saat 15:30-da başlayan səsvermə prosesi saat 17:00-da yekunlaşıb.

Seçkilərdə qeydiyyatdan keçmiş 1202 nümayəndədən 1157-si səsvermədə iştirak edib. Verilən səslərin 1154-ü etibarlı, 3-ü isə etibarsız hesab olunub.

Səslərin hesablanmasından sonra qurultayda yeganə namizəd olan Özgür Özel 1154 etibarlı səsin hamısını toplayaraq Yeni Partiyanın sədri seçilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, AfD-nin həmsədrləri Tino Çrupalla və Alis Vaydel onun namizədliyini partiyanın 10-cu iclasında açıqlayıblar.

"Tomas Bertoldun timsalında bütün almanların maraqlarını həqiqətən təmsil edə biləcək bir namizəd tapdıq", - deyə onlar bildiriblər.

Bununla belə, ekspertlər keçmiş futbolçunun prezident seçilmək şansını o qədər də yüksək hesab etmirlər.

Qeyd edək ki, 2027-ci il yanvarın 30-da Almaniya Federal Assambleyası növbəti prezidenti seçmək üçün toplanacaq. İki dəfə prezident seçilən Frank-Valter Ştaynmayer qanunvericiliyə əsasən yenidən bu posta namizəd ola bilməz.

Bu gün universitet tələbəsinin gündəlik həyatını süni intellektsiz təsəvvür etmək getdikcə çətinləşir. Tələbələrin bir çoxu artıq ilk növbədə kitablara və kitabxanalara deyil, süni intellektə müraciət edir. Süni intellekt tələbələrə vaxta qənaət etmək, məlumat əldə etmək, xarici dilləri öyrənmək, mürəkkəb mövzuları anlamaq və akademik işlərini daha rahat hazırlamaq imkanı yaradır. Lakin bu imkanların arxasında müəyyən təhlükələr də gizlənir.

Bəzi tələbələr süni intellekti yalnız köməkçi vasitə kimi deyil, düşünməyin əvəzedicisi kimi görürlər. Hazır cavabları əldə etmək asanlaşdıqca, müstəqil düşünmək və şəxsi fikir formalaşdırmaq da çətinləşir. Süni intellektdən istifadə edən bütün tələbələri eyni şəkildə qiymətləndirmək də düzgün deyil. Çünki bir tələbə ondan yeni biliklər öyrənmək, digəri isə sadəcə tapşırığı daha tez bitirmək üçün istifadə edə bilər.

Bu gün süni intellekt vasitəsilə istənilən suala bir neçə saniyə ərzində cavab tapmaq mümkündür. Bir tərəfdən hər bir sualın cavabını saniyələr içində qarşımıza qoyan süni intellekt, digər tərəfdən isə bu rahatlığın arxasında tədricən zəifləyən müstəqil düşüncə və yaranan passivlik dayanır. Bəs bu rahatlıq tələbələrə necə təsir edir? Biz həqiqətən öyrənirik, yoxsa yalnız hazır məlumatları qəbul edirik?

Hazırda ChatGPT və digər süni intellekt vasitələri tələbələrin təhsil həyatının bir hissəsinə çevrilib. Mövzuların izahı, təqdimatların hazırlanması və müxtəlif tapşırıqların yerinə yetirilməsi üçün bu vasitələrdən geniş istifadə olunur. Süni intellektin təhsildə istifadəsi mənfi hal deyil. Əksinə, o, tələbənin öyrənmə prosesini asanlaşdırır, mürəkkəb mövzuları daha anlaşıqlı şəkildə izah edir və yeni biliklər əldə etməsinə kömək göstərir.

Tələbə hər hansı mövzunu anlamaq əvəzinə, tapşırığı birbaşa süni intellektə həvalə etdikdə öyrənmə prosesi arxa plana keçir. Hazır cavab vaxta qənaət etsə də, müstəqil nəticəyə gəlmək bacarığını zəiflədir. Çünki düşünmək, araşdırmaq, sual vermək və səhvlərdən nəticə çıxarmaq təhsilin ən vacib hissələrindəndir.

Tələbə anlamadığı mövzu ilə bağlı süni intellektdən kömək alır, daha sonra əldə etdiyi məlumatları müqayisə edir və öz fikirlərini formalaşdırırsa, bu, öyrənməyə kömək edir. Ancaq tələbə araşdırma aparmadan hazır mətni olduğu kimi qəbul edirsə, bu, artıq texnologiyadan asılılıq təhlükəsi yaradır.

Süni intellektin təqdim etdiyi hər məlumatı doğru hesab etmək də düzgün deyil. Çünki bəzən yanlış və ya kontekstə uyğun olmayan məlumatlar verə bilər. Buna görə də tələbələr yalnız məlumat əldə etməklə kifayətlənməməli, həmin məlumatı təhlil etməyi və onun doğruluğunu yoxlamağı bacarmalıdırlar.

Məncə, burada əsas məsələ texnologiyanı təhsildən uzaqlaşdırmaq deyil, ondan düzgün istifadə qaydalarını formalaşdırmaqdır. Süni intellekt düşüncəmizi əvəz edən vasitəyə deyil, düşüncəmizi inkişaf etdirməyə kömək edən alətə çevrilməlidir. Çünki heç bir texnologiya insanın fərdi yanaşmasını və müstəqil düşüncəsini tam əvəz edə bilməz. Süni intellektdən öyrənmək, araşdırmaq və özünü inkişaf etdirmək üçün istifadə ediriksə, bu, faydalı vasitədir. Yox, əgər yalnız hazır cavab əldə etməyə çalışırıqsa, o zaman texnologiyanın yaratdığı rahatlıq düşünmək ehtiyacımızı arxa plana keçirir.

Beyin işləmədikcə zəifləyən bir sistemdir. Hər dəfə hazır həllə üz tutan insan öz analitik qabiliyyətini, problem həll etmək bacarığını və tənqidi təfəkkürünü bir qədər də itirir. Qarşılaşdığı ilk gözlənilməz çətinlikdə isə tamamilə çarəsiz qala bilər.

Düşünən tələbə isə bütün bunların əksinə olaraq, hazır məlumatı başlanğıc materialı kimi qəbul edir. O, qarşısına qoyulan hər bir fikrə şübhə ilə yanaşmağı, “Niyə?”, “Necə?” suallarını verməyi bacarır. Düşünən tələbə informasiya okeanında boğulan deyil, həmin okeanda öz marşrutunu müəyyənləşdirən kapitan kimidir. O, texnologiyadan öz beyninin əvəzedicisi kimi deyil, düşüncəsini daha da dərinləşdirmək üçün köməkçi vasitə kimi istifadə edir.

Əsas sual isə budur: Gələcəyin təhsilində süni intellektdən istifadə etməyən, yoxsa süni intellekt olmadan düşünməkdə çətinlik çəkən tələbələr üstünlük təşkil edəcək?

Unutmamalıyıq ki, süni intellekt insan düşüncəsini əvəz etmək üçün deyil, ona kömək etmək üçün yaradılmış vasitədir. Tələbə texnologiyadan istifadə edərkən öz düşünmək bacarığını da qoruyub saxlamalıdır. Gələcəyin uğurlu tələbəsi sadəcə süni intellektdən istifadə edən deyil, ondan istifadə edərkən müstəqil düşünməyi bacaran tələbə olacaq.

Beləliklə, süni intellektin həyatımıza daxil olması müstəqil düşüncəmizi yox etməməlidir. Çünki insanın düşüncəsi və fikirləri heç bir texnologiya ilə müqayisə olunmayacaq qədər dəyərlidir.

Xavər Hacıyeva,

Bakı Slavyan Universitetinin Jurnalistika ixtisası üzrə IV kurs tələbəsi

"Report" BFMTV-yə istinadən xəbər verir ki, Parisdə eyni vaxtda üç ayrı aksiya keçirilir: polisin silah tətbiq etmək hüququnun genişləndirilməsi haqqında qanun layihəsinə etiraz, uşaqlara qarşı zorakılığa qarşı beynəlxalq yürüş və "Sarı jiletlilər" hərəkatının mitinqi.

Paytaxt nümayişçilərinin yürüşü Respublika meydanından dinc şəkildə başlayıb, Bastiliya meydanından keçərək Millət meydanına qədər davam edib.

Fransa DİN-in məlumatına görə, gündüz saatlarında Paris ərazisində 55 aksiyada 9 minə yaxın adam iştirak edib, 23 nəfər saxlanılıb, 2 mindən çox yoxlama aparılıb.

Müxtəlif hesablamalara görə, Parisdəki etiraz aksiyalarında ümumilikdə 30 mindən 60 minə qədər insan iştirak edə bilər, bütün ölkə üzrə isə 50-dən 60-a qədər yürüş planlaşdırılıb. İctimai asayişi təmin etmək üçün hakimiyyət orqanları 70 minə yaxın polis və jandarm səfərbər edib.

Lion və Ruan da daxil olmaqla, bir sıra şəhərlərdə gərginliyin artması qeydə alınıb və nümayişçilərlə polis arasında toqquşmalar baş verib. Nantda hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları icazəsiz aksiya iştirakçılarını dağıtmaq üçün gözyaşardıcı qazdan istifadə ediblər. Eyni zamanda, Tuluzada nümayiş əsasən dinc şəraitdə keçib.

Etirazçılar yaşayış xərclərinin artmasına qarşı çıxış edir, əməkhaqqı və təqaüdlərin artırılmasını, təhsil şəraitinin yaxşılaşdırılmasını və sosial hüquqların müdafiəsini tələb edirlər. Hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları tərəfindən silahdan istifadəyə dair qanun layihəsi xüsusi narazılıq doğurur.

Davam edən etirazlar fonunda Fransa həmkarlar ittifaqları da 17 noyabr, çərşənbə axşamı günü ümumi tətilə çağırış edib.

Teleqraf xəbər verir ki, bu barədə Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatında bildirilib.

Görüş zamanı tərəflər Rusiya ilə BƏƏ arasında strateji tərəfdaşlıq xarakteri daşıyan ənənəvi dostluq münasibətlərinin inkişaf istiqamətlərini nəzərdən keçiriblər.

Nazirlikdən qeyd olunub ki, qlobal və regional gündəmin əsas məsələləri ətrafında geniş fikir mübadiləsi aparılıb. Bu kontekstdə Fars körfəzi bölgəsində davam edən gərginliyin müzakirəsinə xüsusi diqqət yetirilib.

Sherg.az xəbər verir ki, Sputnik Ermənistanın “Pastinfo”ya istinadən yaydığı məlumata görə, Qriqoryan hərəkət azadlığının məhdudlaşdırılmasına görə 8 milyon dram, mənəvi zərərə görə isə 6 milyon dram təzminat tələb edib.

İrəvanın Ümumi Yurisdiksiyalı Mülki Məhkəməsinin hakimi Ovanes Kazaryan iddianı qismən təmin edərək dövlətin Qriqoryana mənəvi zərərə görə 6 milyon dram ödəməsi barədə qərar çıxarıb.

David Qriqoryan Ermənistanın ikinci prezidenti Robert Koçaryanın cinayət işinə baxıb. O, 2019-cu il mayın 18-də Koçaryan barəsində şəxsi zaminlik qətimkan tədbiri seçib, iki gün sonra isə iş üzrə icraatı dayandıraraq Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət edib.

Bu qərarlardan sonra Baş nazir Nikol Paşinyan məhkəmə binalarının giriş-çıxışlarının bağlanmasına çağırıb. Daha sonra Qriqoryan barəsində vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə ittihamı ilə cinayət işi açılıb.

22 yanvar 2025-ci ildə Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə Məhkəməsi hakimə bəraət verib. Qərar apellyasiya və kassasiya instansiyalarında da qüvvədə saxlanılıb və qanuni qüvvəyə minib.

Sherg.az xəbər verir ki, NTV-nin “Reuters”ə istinadən yaydığı məlumata görə, Çesapik körfəzində yerləşən adanın əhalisi 1960-cı ildəki 876 nəfərdən hazırda təxminən 300 nəfərə qədər azalıb. Son beş ildə ölüm və miqrasiya səbəbindən əhali 100-dən çox nəfər azalıb.

Adada sakinlərin orta yaşı 60-ı ötüb. Bu göstərici ABŞ üzrə orta yaşdan 20 il yüksəkdir. Tanqierin meri Ceyms Eskric CNN-ə açıqlamasında adada artıq heç bir körpənin və azyaşlı uşağın olmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, bu, adanın tarixində ilk belə haldır.

Məktəbdə iki sinif boş qalıb

Adanın yeganə məktəbində hazırda cəmi 34 şagird təhsil alır. İki sinifdə şagird olmadığı üçün bəzi dərslər materikdəki müəllimlər tərəfindən distant formada keçirilir.

Bundan başqa, adanın yeganə böyük marketi təxminən bir il əvvəl bağlanıb. Sakinlər materikdən ərzaq gətirilməsinin baha başa gəlməsinin biznes fəaliyyətini çətinləşdirdiyini bildirirlər.

Xərçəng ovuna qoyulan məhdudiyyətlər köçü sürətləndirib

Sakinlər əhalinin azalmasının əsas səbəblərindən birinin işsizlik olduğunu deyirlər. Virciniya ştatında 1990-cı illərin sonu və 2000-ci illərin əvvəllərində mavi xərçəng ovuna tətbiq edilən sərt məhdudiyyətlər adanın əsas gəlir mənbəyini zəiflədib.

Tanqier adası 1850-ci ildən bəri ərazisinin üçdə ikisini itirib. Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi ilə yanaşı, geoloji səbəblərdən torpaq sahəsinin çökməsi də vəziyyəti ağırlaşdırır.

Dəniz səviyyəsindən cəmi 90 santimetr yüksəklikdə yerləşən adanın küçələrinə, hətta məktəbin ərazisinə qədər qabarma-çəkilmə suları çatır.

Bununla belə, bəzi sakinlər adanın tərk edilmiş hesab olunmasına etiraz edir. Yerli əmlak agenti İren Levin son il yarımda adaya 15 yeni ev sahibinin köçdüyünü və turizmin canlanmaya kömək edə biləcəyini bildirib.

Teleqraf xəbər verir ki, bu barədə ABŞ-nin nəqliyyat naziri Şon Daffi məlumat verib.

O, “X” sosial şəbəkəsində yazıb ki, bu gün səhər saatlarından etibarən hava limanlarının fəaliyyəti tədricən normallaşır. Nazir uçuşların bərpa olunduğunu və hava nəqliyyatı ilə səyahət etməyin təhlükəsiz olduğunu bildirib.

Daffinin sözlərinə görə, aviaşirkətlər uçuş cədvəllərini yenidən tənzimlədikləri, təyyarə və ekipajları ehtiyac olan istiqamətlərə yönəltdikləri üçün gecikmələr və reyslərin ləğvi hələ də mümkündür.

Qeyd edək ki, ABŞ Federal Aviasiya Administrasiyası noyabrın 13-də uçuşların idarə olunmasında istifadə edilən avadanlıqlarda yaranan nasazlıq səbəbindən ölkənin bütün hava limanlarından uçuşları təxminən 4,5 saat müddətinə dayandırmışdı.

Şon Daffi daha sonra nasazlığın köhnəlmiş texnikadan qaynaqlandığını açıqlamışdı. Onun sözlərinə görə, həmin avadanlıqların yenilənməsi üçün təxminən 50 milyard dollar tələb olunur.

APA xəbər verir ki, bu barədə Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov TASS-a açıqlamasında bildirib.

“Noyabrın 19-da Prezident Putin, Çin sədri Si və Prezident Tramp arasında üçtərəfli görüşün keçirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Görüş APEC sammiti çərçivəsində Şençjendə keçiriləcək”, – Peskov deyib.

Noyabrın 12-də İrlandiyanın paytaxtı Dublində Avropa Siyasi Birliyinin 9-cu sammiti keçirilib. Tədbirdə Avropa ölkələrinin dövlət və hökumət başçıları bir araya gələrək regional və beynəlxalq əhəmiyyətli məsələləri müzakirə ediblər. Sammit çərçivəsində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev də bir sıra ikitərəfli görüşlər keçirib. Bu təmaslar Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələri və xarici siyasət gündəliyi baxımından diqqət çəkib.

Beynəlxalq siyasət üzrə amerikalı professor, Viskonsin ştatında Azərbaycan-ABŞ İqtisadi və Təhsil Şurasının direktoru, Paraqvayın Pilar Milli Universitetinin fəxri tədqiqatçısı Peter Marko Tase Sherg.az-a Azərbaycanın Avropa Siyasi Birliyində tutduğu mövqedən danışıb:

"Avropa Siyasi Birliyinin əhatə etdiyi coğrafi məkanda Azərbaycan Respublikası möhkəmlənmiş milli iqtisadiyyata və yüksək səviyyədə inkişaf etmiş şəhərsalma təcrübəsinə sahib yeganə ölkədir. Eyni zamanda, rəsmi Bakı beynəlxalq arenada xarici siyasətini uğurla həyata keçirmək imkanlarına sahibdir.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycan Respublikası son dərəcə praqmatik xarici siyasət yürüdüb. Milli dövlət quruculuğu istiqamətində mühüm nailiyyətlər əldə edib. Son beş il ərzində Azərbaycan vətəndaşlarının işğaldan azad edilmiş Qarabağ ərazilərinə qayıdışı dünya miqyasında tanınmalı və yüksək qiymətləndirilməli olan böyük nailiyyətdir.

Azərbaycanın İrlandiyanın paytaxtı Dublində keçirilən Avropa Siyasi Birliyinin sammitində iştirakı ölkənin xarici siyasətinin mühüm uğurudur.

Bu iştirakın təmin olunmasında əməyi olan diplomatlar və səfirlər komandasını xüsusi qeyd etmək lazımdır". 

Professor, eyni zamanda, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycanı beynəlxalq arenada yüksək səviyyədə təmsil edən səfirlərin fəaliyyətini də vurğulayıb:

"Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın milli imicinin beynəlxalq miqyasda təbliğinin vacibliyini daim diqqətə çatdırıb. Rəşad Aslanov, Məmməd Əhmədzadə və Məmməd Talıbov kimi səfirlər Azərbaycanın dünyaya təqdim etdiyi ən yaxşı diplomatlar sırasındadır.

Xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Azərbaycan Respublikası ilə dünyanın digər ölkələri arasında əlaqələrin inkişaf etdirilməsi və yeni münasibətlərin qurulması istiqamətində böyük səylər göstərib.

Prezident İlham Əliyevin Dublində keçirdiyi görüşlər də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Litva Prezidenti ilə ikitərəfli görüşü olduqca mühüm və tarixi əhəmiyyətə malikdir. Dövlət başçısı, həmçinin Bolqarıstanın Baş naziri, Şimali Makedoniyanın Prezidenti və digər dövlət və hökumət başçıları ilə də təmaslar qurub".

Amerikalı tədqiqatçı qeyd edib ki, bütün bunlar Azərbaycan xarici siyasətinin mühüm nailiyyətləridir:

"Avropa Siyasi Birliyinin sammitində iştirak edən ölkələr arasında Azərbaycan güclü iqtisadi inkişafı və qabaqcıl şəhərsalma təcrübəsi ilə seçilirdi. Ölkə öz ərazilərini, iqtisadiyyatını və infrastrukturunu bərpa etmək istiqamətində yaxın tarixdə bir çox dövlətlərin əldə edə bilmədiyi uğurlara imza atıb".

Sherg.az xəbər verir ki, klinik tədqiqatları qiymətləndirən heyvan rifahı üzrə mütəxəssis Kortni Dayql və həmkarlarının apardığı meta-analizdə itlərin xəstəlikləri aşkar etmək qabiliyyəti ilə bağlı 58 elmi araşdırma təhlil olunub.

Nəticələrə görə, itlər əksər sınaqlarda yüksək göstəricilər nümayiş etdiriblər. Onların xəstə və sağlam nümunələri fərqləndirmə, xəstəliyi aşkar etmə və ümumi dəqiqlik göstəricilərinin medianı 90 faizdən yüksək olub. Bununla belə, nəticələr tədqiqatların aparılma üsulundan və yoxlanılan xəstəliyin növündən asılı olaraq dəyişib.

Xərçəngi və infeksiyaları daha yaxşı müəyyən edirlər

Araşdırmalarda itlərin xüsusilə ağciyər və prostat xərçəngini, eləcə də bakterial infeksiyaları aşkar etmək imkanları öyrənilib. Məlum olub ki, bu xəstəliklərin müəyyən edilməsində nəticələr epilepsiya tutmaları, yuxu apnesi və diabet kimi xroniki sağlamlıq problemləri ilə müqayisədə daha uğurludur.

Mütəxəssislər bunun səbəblərindən birinin itlərin konkret şəxsin qoxusuna uyğun təlim keçməsi olduğunu bildirirlər. Belə itlər tanımadıqları insanların nümunələrini yoxlayarkən əvvəlki dəqiqliklərini qoruya saxlaya bilməyə bilərlər.

İtlər tibbi müayinələrdə köməkçi vasitəyə çevrilə bilər

Tədqiqatçılara görə, itlər laboratoriya müayinələrinin vaxt və maliyyə baxımından əlçatan olmadığı şəraitdə ilkin yoxlama vasitəsi kimi faydalıdır. Onlar çoxsaylı nümunələri qısa müddətdə yoxlayaraq əlavə laborator müayinəyə ehtiyacı olan şəxsləri müəyyənləşdirməyə kömək edir.

Alimlər bu imkanı heyvan sağlamlığı sahəsində də araşdırırlar. Belə ki, itlərin iribuynuzlu mal-qarada geniş yayılmış tənəffüs xəstəliklərini qoxu ilə müəyyən edə bilməsi yoxlanılıb. İlkin təlimlərdə müəyyən uğurlar əldə olunsa da, real şəraitdə aparılan sınaqların nəticələri təsadüfi göstəricilərdən yalnız bir qədər yüksək olub.

Hələ əlavə araşdırmalara ehtiyac var

Mütəxəssislər itlərin xəstəlikləri qoxu vasitəsilə müəyyən etmək potensialının ümidverici olduğunu, lakin bu üsulun tibbi praktikada geniş tətbiqi üçün əlavə araşdırmaların vacibliyini vurğulayırlar.

Hazırda əldə olunan nəticələrin böyük hissəsi laboratoriya şəraitində aparılan sınaqlara əsaslanır. Buna görə də itlərin real həyatda xəstəliklərin ilkin aşkarlanmasında nə dərəcədə etibarlı olacağını müəyyənləşdirmək üçün daha geniş tədqiqatlar tələb olunur.

Alimlərin qənaətinə görə, xüsusi təlim keçmiş itlər gələcəkdə həm insan, həm də baytarlıq təbabətində ilkin müayinələrə kömək edə bilərlər. Bununla belə, onların fəaliyyəti həkim müayinəsini və laborator diaqnostikanı əvəz etmir.

Sherg.az xəbər verir ki, İhlas Haber Ajansının məlumatına görə, iki uşaq anası olan qadın göbələk yedikdən sonra özünü pis hiss edərək xəstəxanaya müraciət edib. Müayinələr zamanı onun qaraciyərində ciddi zədələnmə aşkarlandığından reanimasiyaya yerləşdirilib.

Vəziyyəti ağırlaşan Nurcan Alp üçün təcili qaraciyər donoru axtarılıb. Uyğun donor tapıldıqdan sonra əməliyyat olunan qadının vəziyyətinin yaxşılaşacağına ümid edilsə də, o, həkimlərin bütün səylərinə baxmayaraq, həyatını xilas etmək mümkün olmayıb.

Nurcan Alpın meyitinin günorta namazından sonra Nazilli rayonunun İsabeyli məhəlləsindəki Çarşı məscidindən götürülərək yerli qəbiristanlıqda dəfn ediləcəyi bildirilib.

Hadisə ilə bağlı araşdırma davam edir.

Sherg.az xəbər verir ki, Milli Hidrometeorologiya Xidmətinin məlumatına əsasən, noyabrın 15-i gündüz saatlarından 16-sı axşamadək Bakı və Abşeron yarımadasında, eləcə də respublikanın bir sıra bölgələrində güclü külək gözlənilir.

Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsi hava şəraitinin kəskin dəyişməsi ilə əlaqədar hərəkət iştirakçılarına, xüsusilə sürücülərə diqqətli və ehtiyatlı olmağı tövsiyə edir.

Güclü külək zamanı nəqliyyat vasitəsinin idarəetməsinin çətinləşməsi, yollarda görmə məsafəsinin məhdudlaşması, ağac budaqlarının və müxtəlif əşyaların hərəkət hissəsinə düşməsi yol-nəqliyyat hadisələrinin baş vermə riskini artırır.

Bu səbəbdən sürücülərdən sürət həddini hava və yol şəraitinə uyğun seçmək, ara məsafəsini artırmaq, qəfil manevrlərdən və ötmələrdən çəkinmək, xüsusilə körpülərdə, estakadalarda və açıq ərazilərdən keçən yollarda daha diqqətli olmaq tələb olunur. İriqabaritli və ağırtonnajlı nəqliyyat vasitələrinin sürücüləri isə küləyin yaratdığı əlavə təhlükələri nəzərə almalıdırlar.

Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsi bir daha bütün hərəkət iştirakçılarını hava şəraitini nəzərə almağa, yol hərəkəti qaydalarına ciddi riayət etməyə və şəxsi təhlükəsizliklə yanaşı, digər hərəkət iştirakçılarının da təhlükəsizliyinə məsuliyyətlə yanaşmağa çağırır.

Sherg.az Oxu.az-a istinadən xəbər verir ki, sözügedən məsələ Hesablama Palatasının "Azərbaycan Respublikasının 2027-ci il dövlət büdcəsi haqqında" Qanun layihəsinə verdiyi rəydə bildirilib.

Qeyd olunub ki, dividend ödənişləri etməyən dövlət müəssisələrinin, o cümlədən törəmə müəssisələrin maliyyə vəziyyətinin yaxşılaşdırılması istiqamətində zəruri tədbirlərin görülməsi məqsədəuyğundur.

Hesablama Palatası əsassız səbəbdən gəlir əldə edə bilməyən, eləcə də son illər ərzində rentabelsizliyi davam edən dövlət müəssisələrinin optimallaşdırılması, struktur yenidənqurulması, ləğvi və ya özəlləşdirilməsi məsələlərinə baxılmasını məqsədəuyğun hesab edir.

APA xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, Körfəz Ərəb Dövlətləri Əməkdaşlıq Şurasının baş katibi Casim Məhəmməd əl-Budeyvi BMT Təhlükəsizlik Şurasını Tehranın dəymiş zərəri ödəməsini tələb etməyə çağırıb.

Təşkilatın məlumatına görə, fevralın 28-dən etibarən İran bölgə ölkələrinə 7 mindən çox raket və pilotsuz uçuş aparatı göndərib.

APA The Hill-ə istinadən xəbər verir ki, bunun 38 milyard dolları fevralın 28-dən avqustun əvvəlinədək, daha 9 milyard dolları isə sonrakı təxminən üç ay ərzində xərclənib.

Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, münaqişənin davam etməsi ABŞ-a ayda təxminən 2-3 milyard dollara başa gəlir.

ABŞ-ın İrana qarşı tətbiq etdiyi dəniz blokadasının Hörmüz boğazında 100 gündən çox davam etdiyi və bunun hərbi gəmilərin yanacaq, ərzaq və digər resurslar üzrə xərclərini artırdığı bildirilir.

ABŞ administrasiyasının İran müharibəsinin xərclərini və yeni silah və şəxsi heyət üçün ehtiyacları qarşılamaq məqsədilə 70 milyard dollara qədər fövqəladə hərbi maliyyə tələb etdiyi bildirilir.

Sherg.az xəbər verir ki, klinik psixoloq Aleyna Damla Özcan ağır cinayətlər törətmiş şəxslərə göstərilən marağın yalnız romantik və ya seksual meyillə izah edilə bilməyəcəyini deyib.

Onun sözlərinə görə, bu davranışların səbəbləri arasında şəxsin xarici görünüşü, təmsil etdiyi güc obrazı, təhlükənin yaratdığı həyəcan, cinayətkarı dəyişdirmək istəyi və sosial şəbəkələrdə diqqət qazanmaq arzusu da var.

Hibristofiliya nədir?

Psixoloqun diqqət çəkdiyi əsas anlayışlardan biri hibristofiliyadır. Bu termin ağır cinayətlər törətmiş şəxslərə qarşı romantik və ya seksual marağı ifadə edir. Tarixdə ağır cinayətlərə görə məhkum olunmuş şəxslərin həbsxanada olarkən çoxsaylı sevgi məktubları alması, pərəstişkarları ilə münasibət qurması və hətta evlənməsi bu fenomenin nümunələri kimi göstərilir.

Bununla belə, cinayətkarın sosial mediada populyarlaşması hər zaman hibristofiliya ilə əlaqəli deyil. Bəzi insanlar onun xarici görünüşünə, digərləri isə gücünə, təhlükəli obrazına və əlçatmazlığına maraq göstərə bilər. Bəzi hallarda isə ortada romantik hisslər deyil, sadəcə maraq, gündəmdə olmaq və sosial şəbəkələrdə görünürlük qazanmaq istəyi dayanır.

“Sevgimlə onu dəyişə bilərəm” düşüncəsi

Özcanın fikrincə, cinayətkarın keçmiş həyatına, uşaqlıq təcrübələrinə və ailə münasibətlərinə diqqət yetirmək bəzi insanlarda ona qarşı empatiya yarada bilər. Xüsusilə uşaqlıq travmaları və mənfi ailə münasibətləri həmin şəxsin davranışlarını anlamaq istəyini gücləndirir.

Lakin burada mühüm bir sərhəd var: insanın keçmişini anlamağa çalışmaq onun törətdiyi cinayətlərə haqq qazandırmaq demək deyil. Bəzən empatiya cinayətkarın məsuliyyətini ikinci plana keçirir və o, törətdiyi əməllərə görə cavabdeh şəxs kimi deyil, keçmişdə yaşadıqlarının qurbanı və xilas edilməli biri kimi təqdim olunur.

Belə hallarda “Mənim sevgimlə dəyişə bilər” düşüncəsi meydana çıxır. İnsan özünü cinayətkarı anlaya, ona çata və həyatını dəyişə biləcək xüsusi biri kimi görür. Beləliklə, münasibətdə qarşı tərəfə maraqla yanaşı, onun həyatında əvəzolunmaz olmaq və onu dəyişdirmək arzusu da mühüm rol oynayır.

Təhlükə və güc niyə cəlbedici görünür?

Psixoloq təhlükə və əlçatmazlıq hissinin də bəzi insanlarda maraq yarada biləcəyini qeyd edib. Cəmiyyətin böyük hissəsinin uzaq durduğu birinə yaxınlaşmaq bəziləri üçün qeyri-adi və həyəcanlı təcrübə kimi görünə bilər.

Təhlükəli və əlçatmaz hesab edilən şəxslə münasibət qurmaq insanda özünü fərqli və xüsusi hiss etmək düşüncəsi yaradır. Digər tərəfdən, belə bir şəxslə əlaqələndirilmək sosial çevrədə diqqət və tanınma qazanmaq vasitəsinə də çevrilir.

Bu səbəbdən cinayətkarlara göstərilən hər cür marağı romantik bağlılıq kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Bəzən həmin davranışların arxasında sadəcə diqqət çəkmək, fərqlənmək və sosial status qazanmaq istəyi dayanır.

Sosial media cinayətkarı ön plana çıxarır, qurbanı isə unutdurur

Müasir dövrdə sosial şəbəkələr ağır cinayətlər törətmiş şəxslərin populyarlaşmasında mühüm rol oynayır. Əvvəllər həbsxanaya göndərilən məktublar və görüşlər vasitəsilə üzə çıxan pərəstiş indi fotoşəkillər, videolar, şərhlər və paylaşımlar sayəsində daha geniş auditoriyaya yayılır.

Özcanın sözlərinə görə, cinayətkarın xarici görünüşünün qabardılması törədilən əməlin və qurbanın yaşadıqlarının arxa plana keçməsinə səbəb olur. Onun paylaşımlarına gələn müsbət şərhlər və artan izləyici sayı digər istifadəçiləri də bu marağa qoşulmağa həvəsləndirir.

Nəticədə müzakirələrin mərkəzində cinayətin qurbanı, onun itkiləri və cinayətkarın məsuliyyəti deyil, həmin şəxsin nə qədər diqqət çəkməsi dayanır. Beləliklə, sosial media cinayətkarın obrazını ön plana çıxararkən zərərçəkənlərin yaşadıqlarının unudulması riskini yaradır.

Cinayətkarı anlamaq onun əməllərini qəbul etmək deyil

Psixoloq hesab edir ki, ağır cinayət törətmiş şəxslərə göstərilən marağın vahid səbəbi yoxdur. Hibristofiliya, xilas etmək və dəyişdirmək arzusu, təhlükə və güc qavrayışı, tanınmaq istəyi, eləcə də sosial medianın təsiri bu davranışları izah edən amillər sırasındadır.

Əsas məsələ cinayətkarın niyə diqqət çəkdiyini araşdırmaqla onun əməllərini təsdiqləmək arasındakı fərqi qorumaqdır. Bir insanın keçmişini və psixoloji vəziyyətini anlamağa çalışmaq qurbanın çəkdiyi əzabları görməzdən gəlmək, cinayətin ağırlığını azaltmaq və ya törədilən əməllərə görə məsuliyyəti aradan qaldırmaq anlamına gəlməməlidir.

Sherg.az xəbər verir ki, Türkiyə Fiziki Tibb və Reabilitasiya Dərnəyinin sədri, dosent İbrahim Halil Erdem bu müdaxilələrin yalnız səlahiyyətli və ixtisaslı həkimlər tərəfindən aparılmalı olduğunu bildirib.

Onun sözlərinə görə, qeyri-peşəkar şəxslərin etdiyi müdaxilələr damarların zədələnməsinə, beyinə qan sızmasına, insult, iflic və hətta ölümə səbəb ola bilər.

Erdem Türkiyədə 40 yaşlı bir şəxsin boyun “çırtlatma” prosedurundan sonra həyatını itirdiyini də xatırladıb. Məhkəmə-tibbi ekspertiza zamanı həmin şəxsin beynində və onurğa beynində qanaxma aşkarlanıb.

Mütəxəssis vətəndaşlara sağlamlıqları ilə bağlı hər hansı prosedura müraciət etməzdən əvvəl onu həyata keçirən şəxsin müvafiq səlahiyyət və ixtisasa malik olduğuna əmin olmağı tövsiyə edib.

Sherg.az xəbər verir ki, Anadolu Agentliyinin məlumatına görə, İstanbulda Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Qətər əmiri Şeyx Təmim bin Həməd Al Sani arasında keçirilən görüşlərdən sonra müdafiə, ticarət, təhsil və diplomatiya sahələrini əhatə edən sənədlər imzalanıb.

Qarşılıqlı Müdafiə Anlaşması tərəflərin xarici təhdidlərə qarşı birgə mövqe nümayiş etdirməsini, hərbi təlimlər və müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsini nəzərdə tutur.

Qətərin “Əl-Cəzirə” telekanalı razılaşmanı regional təhlükəsizlik baxımından qiymətləndirərək Yaxın Şərq ölkələrinin müdafiə imkanlarını gücləndirməyə və xarici asılılığı azaltmağa çalışdığını vurğulayıb.

Birgə bəyanatda Qəzzanın bərpası, humanitar yardımların çatdırılması, eləcə də İran, Suriya və digər regional böhranlarla bağlı məsələlərə də toxunulub.

Ukrayna müharibəsinin dayandırılması istiqamətində diplomatik müzakirələr yeni və diqqətçəkən mərhələyə qədəm qoyur. ABŞ nümayəndələrinin son danışıqlar zamanı Kiyevə Donbasdan hərbi qüvvələrini geri çəkmək müqabilində NATO üzvlüyü məsələsini gündəmə gətirməsi ciddi müzakirələrə səbəb olub. Bu barədə Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski açıqlama verib. Onun sözlərinə görə, Vaşinqton belə bir yanaşmanı diplomatik təmaslar zamanı ilk dəfə irəli sürüb.

Zelenski Ukraynanın suveren ərazilərindən geri çəkilmək niyyətində olmadığını vurğulasa da, NATO üzvlüyü, hüquqi baxımdan məcburi təhlükəsizlik təminatları və ölkənin bərpası üçün maliyyə dəstəyini əhatə edən konkret təklif olacağı təqdirdə, məsələni cəmiyyətin müzakirəsinə çıxara biləcəyini bildirib. Bununla yanaşı, Kiyev işğal altında olan ərazilərin Rusiyanın tərkib hissəsi kimi hüquqi tanınmasına razı olmayacağını bəyan edir.

Belə bir təklifin gündəmə gəlməsi ABŞ-ın Ukrayna müharibəsinin gələcəyi ilə bağlı yanaşması, Rusiyanın mümkün reaksiyası və Avropada təhlükəsizlik balansı baxımından mühüm suallar yaradır. 

Ərazi güzəşti müqabilində NATO üzvlüyü müharibənin başa çatması üçün real çıxış yolu ola bilərmi? 

Mövzu ilə bağlı politoloq Rəşad Bayramov Sherg.az-a bildirib ki, Donbas müqabilində NATO üzvlüyü təklifi Moskvanın mövqeyini dəyişməyə bilər:

"Hesab edirəm ki, bu təklifin Moskvanın müharibənin dayandırılması ilə bağlı mövqeyinə təsiri birmənalı olmayacaq. İlk baxışdan belə görünə bilər ki, Ukraynanın Donbasdan geri çəkilməsi Rusiyanın əsas ərazi tələblərindən birini təmin etməklə danışıqlar üçün müəyyən imkan yarada bilər. Lakin məsələ yalnız Donbas üzərində nəzarətdən ibarət deyil. Kreml daha geniş təhlükəsizlik və geosiyasi tələblər irəli sürür. Moskva Ukraynanın NATO-ya üzvlüyünə qarşı çıxır və Avropada təhlükəsizlik arxitekturasının dəyişdirilməsində təkid edir. Odur ki, Ukraynanın NATO-ya qəbul edilməsi müqabilində ərazi güzəşti ideyası Rusiyanın bütün strateji narahatlıqlarını aradan qaldırmır. Əksinə, Rusiya üçün daha böyük narahatlıq məhz elə NATO-nun sərhədlərinə doğru irəliləməsidir və ona görə də Rusiyanın belə bir təklifə isti baxacağı inandırıcı deyil".

Politoloqun sözlərinə görə, Donbasdan imtina Ukraynada ciddi siyasi və ictimai narazılıq yarada bilər:

"Digər mühüm məsələ Ukraynanın daxili siyasi və ictimai mühitidir. Donbas sadəcə coğrafi ərazi deyil, Ukraynanın suverenliyi, milli təhlükəsizliyi və dövlətçilik prinsipinin mühüm simvollarından biridir. Bu ərazilərin güzəştə gedilməsi cəmiyyətdə ciddi narazılıq yarada, hakimiyyətin legitimliyi ilə bağlı müzakirələri gücləndirə bilər. Zelenskinin belə bir qərarı təkbaşına verə bilməyəcəyini və məsələni ictimai müzakirəyə çıxaracağını bildirməsi də məhz elə bunun göstəricisidir. 

NATO üzvlüyünə gəlincə, bu, Ukrayna üçün ən ciddi kollektiv təhlükəsizlik təminatlarından biri ola bilər. Çünki Alyansın 5-ci maddəsi üzv dövlətlərə qarşı silahlı hücumu kollektiv müdafiə məsələsinə çevirir. Lakin üzvlük avtomatik və birtərəfli qərarla baş vermir, bunun üçün bütün NATO üzvlərinin razılığı tələb olunur. 

Odur ki, Donbas müqabilində NATO üzvlüyü ideyası müharibənin dayandırılması üçün diplomatik imkan yaratsa da, onun real sülh formuluna çevrilməsi həm Moskvanın mövqeyindən, həm Kiyevin ictimai razılığından, həm də Qərbin təhlükəsizlik öhdəliklərinin nə dərəcədə konkret olmasından asılı olacaq. Əks halda, bu yanaşma müharibəni bitirmək əvəzinə, gələcək qarşıdurmanın yeni şərtlərini formalaşdıra bilər".

Sherg.az xəbər verir ki, Nanae qəsəbəsində yetişdirilən və “Nanamitsuki” markası ilə satışa çıxarılan almalar Hakodate şəhərində keçirilən hərracda təklifə qoyulub.

Ən yüksək qiymət təklifi alan 7 almanın satış qiyməti ötən ilin rekordunu təkrarlayıb.

Məhsulun sahibi olan topdansatış şirkətinin nümayəndəsi Yuji Sotozaki almaların dadını bala bənzədərək çox ləzzətli olduğunu bildirib və alıcılara bu meyvələri dadmağı tövsiyə edib.

Shinhakodate Kənd Təsərrüfatı Kooperativinin açıqlamasında isə builki almaların əvvəlki illə müqayisədə daha iri və keyfiyyətli olduğu qeyd edilib. Bildirilib ki, ötən il tayfunlar məhsulun böyük hissəsinə zərər vurmuşdu.

Yaponiyada xüsusi üsulla yetişdirilən yüksək keyfiyyətli meyvələr ilin müxtəlif vaxtlarında hərraca çıxarılır. Alıcılar yüksək qiymət təkliflərindən reklam və tanıtım məqsədilə də istifadə edirlər.

Sherg.az xəbər verir ki, İHA-nın məlumatına görə, 220 ailənin yaşadığı kənddə 2022-ci ildə yaradılan və 218 üzvü olan kooperativ bu addımı ilə diqqət çəkib.

Fəaliyyətə mədən şirkətlərinə işçi daşınması ilə başlayan kooperativ zamanla avtomobil parkını genişləndirərək 60 nəqliyyat vasitəsinə çatdırıb. Minik və yükdaşıma xidmətləri göstərən qurumun parkında 51 mikroavtobus, iki silobas və iki suvarma maşını da var.

Kooperativ son olaraq Artvin–Ərzurum avtomobil yolu üzərində yerləşən yanacaqdoldurma məntəqəsini 60 milyon liraya satın alıb. Kəndin əvvəlki adı ilə əlaqədar müəssisəyə “Hod Petrol və İstirahət Mərkəzi” adı verilib.

Kooperativ rəhbərliyinin araşdırmasına əsasən, Türkiyədə kənd sakinlərinin yaratdığı kooperativə məxsus ilk yanacaqdoldurma məntəqəsi olduğu bildirilən obyektin açılış mərasimi keçirilib.

Kooperativin İdarə Heyətinin sədri Engin Akdemir bildirib ki, müəssisənin alınmasında əsas məqsəd kəndin iqtisadi inkişafına töhfə vermək və kooperativ üçün davamlı gəlir mənbəyi yaratmaqdır. Onun sözlərinə görə, kooperativin özünə məxsus 60 avtomobili, eləcə də bölgədə fəaliyyət göstərən mədən şirkətlərinin texnikası yanacağa olan tələbatın təmin edilməsi baxımından məntəqə üçün geniş satış imkanları yaradır.

Akdemir kənd sakinlərinin artıq qürurla “Bizim öz yanacaqdoldurma məntəqəmiz var” deyə bildiklərini vurğulayıb.

Axar.az xəbər verir ki, bu barədə Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi yanında Dövlət Dəniz və Liman Agentliyinin Gəmi Hərəkətinin İdarəedilməsi Mərkəzinin fırtınalı hava şəraiti ilə bağlı gəmilərə xəbərdarlığında bildirilib.

“Bu günlər ərzində şimal-qərb və şimal küləyinin 18-23 m/s, arabir 25-30 m/s, açıq dənizdə isə 32-35 m/s-dək güclənəcəyi gözlənilir. Dalğanın hündürlüyü 3-4 metrə, sonrakı inkişafda isə 5,5-7,5 metrə çatacağı proqnozlaşdırılır.

Sherg.az xəbər verir ki, yeni qaydaya əsasən, ölkədə istehsal olunan və satılan ağ və qəhvəyi buğda unlarına hər 100 qram üçün 0,25 milliqram fol turşusu əlavə ediləcək. Bu dəyişiklik həmin undan hazırlanan çörək, makaron, keks və digər un məmulatlarına da şamil olunacaq.

Tam buğda unu, qlütensiz məhsullar və kiçik müstəqil dəyirmanlarda istehsal edilən unlar isə yeni tələbdən istisna tutulacaq.

Qərarın əsas məqsədi xüsusilə planlaşdırılmamış hamiləliklər zamanı körpələrdə yarana bilən sinir borusu qüsurlarının, o cümlədən spina bifidanın qarşısını almaqdır. Bu qüsurlar hamiləliyin ilk dörd həftəsində, qadın hələ hamilə olduğunu bilmədiyi dövrdə inkişaf edə bilər.

Fol turşusu B9 vitamininin sintetik formasıdır. Onun təbii forması olan folat isə əsasən yaşıl yarpaqlı tərəvəzlərdə, paxlalılarda və sitrus meyvələrində mövcuddur.

Mütəxəssislər qida məhsullarının zənginləşdirilməsində sintetik fol turşusuna üstünlük verirlər. Çünki təbii folat istiliyə həssasdır və bişirmə zamanı parçalanır. Sintetik fol turşusu isə yüksək temperaturadavamlı olduğundan çörək və makaron kimi gündəlik qidalar vasitəsilə orqanizmə lazımi miqdarda B9 vitamini çatdırmağa imkan verir.

Z nəsli arasında populyarlaşan sıx yığılmış topuz və at quyruğu saç tökülməsi riskini artırır.

Sherg.az xəbər verir ki, mütəxəssislər saçların möhkəm şəkildə geriyə daranaraq yığılmasının uzun müddət davam etdirildiyi halda saç xəttində seyrəlməyə və keçəlləşməyə səbəb ola biləcəyini bildirirlər.

2020-ci illərin əvvəlindən Bella Hadid kimi stil ikonlarının populyarlaşdırdığı bu saç modelləri “Clean Girl” estetikası kimi tanınır. Səliqəli və hamar görünüş yaradan bu üslub saçların mümkün qədər sıx çəkilərək yığılmasını tələb edir.

Trixoloq Tina Muyunun sözlərinə görə, bu cür saç düzümləri saç köklərinə, xüsusilə saç xətti və gicgah nahiyələrinə davamlı təzyiq göstərir. Nəticədə dartılmaya bağlı saç tökülməsi – traksion alopesiya yarana bilər.

Mütəxəssis qeyd edir ki, bu problem birdən-birə ortaya çıxmır. Saçların uzun müddət müntəzəm və həddindən artıq sıx yığılması nəticəsində tədricən inkişaf edir.

Bununla yanaşı, saç tökülməsinin yeganə səbəbi saç düzümləri deyil. Tina Muyunun müşahidələrinə görə, son illərdə müxtəlif səbəblərdən saç tökülməsi halları artıb. Hormonal və qidalanma balansının pozulması, güclü stress, xəstəliklər, GLP-1 preparatları ilə bağlı çəki itkisi, dərman dəyişiklikləri və xroniki yuxusuzluq da saçların inkişaf dövrünə mənfi təsir göstərə bilər.

Mütəxəssislər saç köklərinin davamlı dartılmasının qarşısını almaq üçün saçları çox sıx yığmaqdan çəkinməyi tövsiyə edirlər.

Teleqraf xəbər verir ki, bu barədə "Reuters" məlumat yayıb.

Məlumata görə, hazırkı epidemiya tarixdə qeydə alınan ikinci ən genişmiqyaslı yayılma hesab olunur.

Sherg.az xəbər verir ki, noyabrın 9-da başlayan beynəlxalq sammitdə qeydiyyatdan keçən iştirakçıların sayı 120 mini ötüb. Təxminən 1,1 milyon kvadratmetrlik EXPO ərazisində təşkil olunan tədbirdə rəsmi danışıqlar Mavi Zonada, biznes və vətəndaş cəmiyyəti tədbirləri isə Yaşıl Zonada keçirilib.

İlk həftədə diplomatik görüşlərlə yanaşı, maraqlı görüntülər və texnoloji təqdimatlar da diqqət çəkib.

Fatih Birolun təşəbbüsü və Al Qorun açıqlaması

Beynəlxalq Enerji Agentliyinin rəhbəri Fatih Birol qlobal enerji istehlakında elektrik enerjisinin payını hazırkı 23 faizdən 2035-ci ilədək 35 faizə çatdırmağı hədəfləyən “35 by 35” təşəbbüsünü təqdim edib. O, Antalyadan dünyaya “Gələcək elektrik enerjisindədir” mesajı verəcəklərini bildirib.

ABŞ-ın keçmiş vitse-prezidenti Al Qorun Birol haqqında “Türkiyənin övladı və qlobal qəhrəman” ifadəsini işlətməsi də sammitin diqqətçəkən məqamlarından olub.

Filistin Baş naziri ayaqüstə alqışlandı

COP31-in ən yaddaqalan görüntülərindən biri Fələstin Baş naziri Məhəmməd Mustafanın sammitdə çıxışı zamanı qeydə alınıb.

Türkiyənin ekologiya, şəhərsalma və iqlim naziri, COP31-in prezidenti Murat Kurum Türkiyənin hər zaman Fələstinin və Qəzzanın yanında olduğunu vurğulayıb. Onun çıxışından sonra Məhəmməd Mustafa iştirakçılar tərəfindən ayaqüstə alqışlanıb və Kuruma təşəkkür edib.

Paşinyanın videoları müzakirələrə səbəb oldu

Sammitin sosial şəbəkələrdə ən çox müzakirə edilən simalarından biri Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan olub.

Paşinyan Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşündən sonra Dublinə yola düşərkən otel otağında çantasını hazırladığı anları paylaşıb. O, masadakı Anamur bananını pencəyinin cibinə qoyaraq videosuna “Antalyanı bitirdik, yığışırıq” qeydi əlavə edib.

Ermənistan baş nazirinin armudu stəkanda türk çayı içdiyi və Tarkanın “Şımarık” mahnısının müşayiəti ilə bölgə xalqlarına xoş arzularını çatdırdığı görüntülər də maraq doğurub.

Çin robotu və dron şousu diqqət çəkdi

Çin pavilyonunda nümayiş etdirilən süni intellektlə işləyən humanoid robot da ziyarətçilərin diqqətini çəkib. Ənənəvi Çin geyimində təqdim olunan robot rəqslər, breykdans hərəkətləri və kunq-fu fəndləri nümayiş etdirib.

Sammit iştirakçıları ilə əl sıxan robot və Antalya səmasında təşkil edilən dron şousu ölkələrin texnoloji imkanlarını da nümayiş etdirib.

Quterreşdən fosil yanacaqlara sərt mesaj

BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş sammitdə fosil yanacaqlardan imtina, meşələrin qırılmasının qarşısının alınması, elektrikləşmənin genişləndirilməsi və qlobal elektrik şəbəkələrinin inkişafı kimi təşəbbüslərin əhəmiyyətini vurğulayıb.

O, qlobal temperatur artımını əsrin sonunadək 1,5 dərəcə ilə məhdudlaşdırmaq məqsədinin hələ də mümkün olduğunu, bunun üçün istixana qazı emissiyalarının dərhal və kəskin şəkildə azaldılmalı olduğunu bildirib.

Quterreş fosil yanacaq lobbilərinin təsirini də tənqid edərək diqqətçəkən ifadə işlədib:

“Dinozavrların lobbi qrupu yox idi, amma fosil yanacaqların var”.

COP31-in ilk həftəsi Türkiyənin ev sahibliyi etdiyi sammitin yalnız iqlim müzakirələri deyil, diplomatik təmaslar, siyasi mesajlar və texnoloji yeniliklər baxımından da geniş beynəlxalq diqqət topladığını göstərib.

Bu barədə Sherg.az-a DİN-in mətbuat xidmətindən məlumat verilib.

Bildirilib ki, polisin keçirdiyi tədbirlərlə soyğunçuluq əməlini törədən əvvəllər narkotiklərlə əlaqədar cinayətə görə məhkum olunmuş N.Əsgərov saxlanılıb. Onun üzərindən şəxsi istifadəsi üçün əldə etdiyi narkotik vasitə də aşkarlanıb.

Faktla bağlı cinayət işi başlanılıb, istintaq araşdırmaları davam etdirilir.

“Qafqazinfo” xəbər verir ki, onun anası Fatma xanım vəfat edib.

Mərhum bu gün Mehdiabad qəsəbəsində dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

Sherg.az xəbər verir ki, bu barədə “The New York Times” nəşri məlumat yayıb. Bildirilir ki, Moskva bu tələbləri noyabrın 10-da Əbu-Dabidə ABŞ nümayəndələri ilə keçirilən qapalı danışıqlarda yenidən gündəmə gətirib.

Rusiyanın tələbləri Polşa və Baltikyanı ölkələr də daxil olmaqla, Mərkəzi və Şərqi Avropada NATO-nun hərbi fəaliyyətinin məhdudlaşdırılmasını, eləcə də alyansın Ukrayna, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyadakı hərbi mövcudluğunun azaldılmasını əhatə edir.

Moskva, həmçinin Böyük Britaniya və Fransanın digər Avropa ölkələrinə nüvə müdafiəsi təmin etməsinə məhdudiyyət qoyulmasını, Qərbin Ukraynaya silah və hərbi texnika göndərməsinin dayandırılmasını istəyir. Ukraynanın Avropa İttifaqına üzvlüyünə isə onun ortaq müdafiə siyasətinə qoşulmaması şərti ilə etiraz etmədiyi bildirilir.

Nəşrin yazdığına görə, bu tələblər Rusiyanın 2021-ci ildə irəli sürdüyü təhlükəsizlik şərtləri ilə əsasən üst-üstə düşür. Sənəd Moskvanın Avropada təhlükəsizlik arxitekturasına dair mövqeyində ciddi dəyişiklik olmadığını göstərir.

Məlumata görə, Rusiya nümayəndələri bəzi məsələlərdə güzəştə gedə biləcəkləri barədə mesaj versələr də, ABŞ administrasiyasının iqtisadi təşviqləri hələlik Moskvanın konkret güzəştinə səbəb olmayıb.

Qeyd edək ki, bu müzakirələr ABŞ Prezidenti Donald Tramp, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Çin lideri Si Cinpinin noyabrın 19-da Çinin Şençjen şəhərində keçiriləcək APEC sammiti çərçivəsində gözlənilən görüşü ərəfəsində baş verir.

APA xəbər verir ki, bunu elm və təhsil nazirinin müavini Kənan Kərimzadə bu gün keçirilən Milli Məclisin Aqrar siyasət, Ailə, qadın və uşaq məsələləri, Elm və təhsil komitələrinin birgə iclasında deyib.

O bildirib ki, 2018–2019-cu tədris ilində Azərbaycanda 86 ölkədən 6 min əcnəbi tələbə təhsil alırdısa, hazırda bu rəqəm 120 ölkədən 11,5 min nəfərə çatıb.

Nazir müavini qeyd edib ki, növbəti il dövlət sifarişi və dövlət hesabına 149 min tələbənin təhsil alması, 159 min tələbəyə dövlət təqaüdünün verilməsi nəzərdə tutulub. 2027-ci ildə bu məqsədlər üçün dövlət büdcəsindən 613 milyon manat ayrılması planlaşdırılır.

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın Dublində səsləndirdiyi fikirlər İrəvanın dəyişən geosiyasi reallıqları getdikcə daha açıq şəkildə qəbul etdiyini göstərir. Onun Ermənistanın təhlükəsizliyinin yeganə real və etibarlı təminatının sülh olduğunu bildirməsi əvvəlki təhlükəsizlik strategiyasının özünü doğrultmadığının siyasi etirafıdır.

Paşinyan Beynəlxalq və Avropa Münasibətləri İnstitutunda ekspertlərlə görüşü zamanı bildirib ki, hüquqi baxımdan Ermənistanın təhlükəsizliyinin təminatçısı Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) olsa da, təşkilat 2022-ci ildə İrəvanın müraciətlərinə və üzərinə götürdüyü öhdəliklərə uyğun reaksiya verməyib. Bu səbəbdən Ermənistanın əvvəlki təhlükəsizlik təsəvvürləri sarsılıb.

Baş nazir Azərbaycanla sülhün möhkəmləndirilməsini, ikitərəfli ticarətin başlanmasını və TRIPP layihəsinin reallaşdırılmasını ölkəsinin əsas prioritetləri sırasında göstərib.

Bu açıqlamalar Ermənistanın təhlükəsizlik siyasətində ciddi dəyişiklikdən xəbər verir. İrəvan anlayır ki, Cənubi Qafqazda yeni reallıqlar fonunda təhlükəsizliyi yalnız xarici hərbi-siyasi himayəçilik hesabına təmin etmək mümkün deyil. Bunun üçün qonşularla münasibətlərin normallaşdırılması, sərhədlərin toxunulmazlığının qəbul edilməsi və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi vacibdir.

KTMT-dən narazılıq isə Ermənistanın bütün təhlükəsizlik problemlərinin həll edilməsi demək deyil. Əksinə, köhnə təminat mexanizminin zəifləməsi İrəvanı yeni təhlükəsizlik modeli qurmağa məcbur edir. Bu modeldə ordu quruculuğu, beynəlxalq tərəfdaşlıqlar, iqtisadi dayanıqlılıq və qonşularla münasibətlərin normallaşdırılması əsas istiqamətlərdir.

Paşinyanın çıxışında diqqət çəkən digər mühüm məqam Azərbaycanla münasibətlərdir. Uzun illər davam edən qarşıdurma Ermənistanın iqtisadi inkişafına, regional kommunikasiyalara və beynəlxalq layihələrdə iştirakına ciddi maneələr yaradıb.

Baş nazirin sözlərinə görə, əvvəlki illərdə itkilərlə müşayiət olunan münaqişə mühitindən fərqli olaraq, son iki ildə tərəflər arasında ölüm halları qeydə alınmayıb. O, bunu sülhün artıq praktiki nəticələr verməsinin göstəricisi kimi qiymətləndirib.

Bu, sülhün yalnız siyasi razılaşma deyil, insanların təhlükəsizliyinə birbaşa təsir edən amil olduğunu göstərir. Azərbaycan üçün də postmünaqişə dövründə əsas prioritetlərdən biri suverenlik və ərazi bütövlüyünə hörmət əsasında regional əməkdaşlığın formalaşdırılmasıdır.

Lakin davamlı sülh üçün bəyanatlar kifayət deyil. Hüquqi öhdəliklər, qarşılıqlı etimad, sərhədlərin delimitasiyası və kommunikasiya xətlərinin açılması real nəticələrlə müşayiət olunmalıdır.

Paşinyanın çıxışında xüsusi yer tutan TRIPP layihəsi də bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu Azərbaycanla Ermənistan arasında nəqliyyat əlaqələrinin bərpası, tranzit imkanlarının genişləndirilməsi və iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı üçün yeni perspektivlər yaradır.

Noyabrın 12-də İlham Əliyev və Nikol Paşinyanın Dublində keçirilən görüşündə TRIPP-in dəmir yolu və avtomobil yolu komponentlərinin planlaşdırılması, sərhədlərin delimitasiyası, ticarət əlaqələri və tranzit imkanları müzakirə olunub.

Ermənistan tərəfinin açıqlamasına görə, 2025-ci ilin noyabrından etibarən Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Ermənistana ümumilikdə 105 min ton yük daşınıb. Bu fakt iqtisadi əlaqələrin artıq praktik müstəviyə keçdiyini göstərir.

Burada Azərbaycanın mövqeyi baxımından əsas prinsip suverenlik və yurisdiksiyaya hörmətdir. Kommunikasiyaların açılması dövlətlərin ərazi bütövlüyü, suverenliyi və qanunları əsasında həyata keçirilməlidir. TRIPP-in reallaşması Ermənistan üçün də regional bazarlara çıxışın asanlaşması, tranzit potensialının artması və yeni iqtisadi imkanlar deməkdir.

Paşinyanın bəyanatlarını daha geniş geosiyasi proseslərdən də ayrı qiymətləndirmək olmaz. Rusiya ilə münasibətlərdə yaranan problemlər, KTMT-yə inamın azalması və Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi Ermənistanın xarici siyasətini şaxələndirmək cəhdlərini göstərir.

Noyabrın 12-də Dublində keçirilən görüşdə Avropa İttifaqı və bir sıra Avropa dövlətlərinin nümayəndələri Ermənistanın suverenliyinə, müstəqilliyinə və regional sabitliyinə dəstək ifadə ediblər. İrəvanın ticarət və enerji sahələrində tərəfdaşlarını şaxələndirmək niyyəti də vurğulanıb.

Ancaq Qərblə əməkdaşlığın genişləndirilməsi özlüyündə təhlükəsizlik zəmanəti deyil. Ermənistanın bir təhlükəsizlik mərkəzindən uzaqlaşaraq digərinin himayəsinə keçməsi də mövcud problemləri tam həll etməyəcək. Uzunmüddətli sabitlik üçün əsas şərt qonşularla münasibətlərin normallaşdırılması və regional əməkdaşlığın inkişafıdır.

Bununla yanaşı, sülh prosesinin qarşısında hələ də mühüm məsələlər qalır. Sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası, kommunikasiya xətlərinin açılması, qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi və sülh sazişinin hüquqi baxımdan yekunlaşdırılması konkret addımlar tələb edir. Revanşist ritorikadan uzaqlaşmaq və cəmiyyətlərdə əməkdaşlıq mühitini gücləndirmək də davamlı sülh üçün vacibdir.

Paşinyanın Dublindəki açıqlamalarının əsas siyasi mesajı Ermənistanın gələcək təhlükəsizliyini hərbi ittifaqlardan daha çox Azərbaycanla münasibətlərin normallaşdırılması və sülhün möhkəmləndirilməsi ilə əlaqələndirməsidir.

Beləliklə, Azərbaycanla sülh Ermənistan üçün siyasi seçimdən daha çox strateji zərurətə çevrilir. İndi əsas məsələ bu yanaşmanın bəyanat səviyyəsindən çıxaraq hüquqi və praktiki nəticələrlə möhkəmləndirilməsidir. Cənubi Qafqazda davamlı sülhün gələcəyi də məhz bundan asılı olacaq.

Bu barədə APA-nın Naxçıvan bürosu xəbər verir.

Qeyd edək ki, müxtəlif bədən xəsarətləri alan 1994-cü il təvəllüdlü Məmmədov Əmrah İmamverdi oğlu və 1990-cı il təvəllüdlü Zeynalov Təbriz Eyvaz oğlunun müalicələri Naxçıvan Muxtar Respublika Xəstəxanasında davam etdirilir.

Bu barədə ESPN idman nəşri məlumat dərc edib.

Siyahının ilk pilləsində “Barselona”nın hücumçusu Lamin Yamal qərarlaşıb.

Reytinqin müəllifi Rayan O’Hənlon futbolçuları Çempionlar Liqasının 1/8 final səviyyəsində olan orta statistik komandanın heyətinə həmin oyunçunun əlavə edilməsi ilə turnirin qalibi olmaq şansının nə dərəcədə artacağını əsas götürərək qiymətləndirib. Zədəli futbolçular isə siyahıya daxil edilməyib.(axar.az)

Dünyanın ən yaxşı 10 futbolçusu:

1. Lamin Yamal (“Barselona”)

2. Cud Bellingem (“Real”)

3. Maykl Olise (“Bavariya”)

4 Rafinya (“Barselona”)

5. Harri Keyn (“Bavariya”)

6. Kilian Mbappe (“Real”)

7. Deklan Rays (“Arsenal”)

8. Erlinq Haaland (“Mançester Siti”)

9. Pedri (“Barselona”)

10. Vitinya (PSJ)

Teleqraf xəbər verir ki, bu barədə Volodimir Zelenski Əbu-Dabidə keçirilən danışıqların nəticələrinə dair jurnalistlərə açıqlamasında deyib.

Onun sözlərinə görə, Kiyev enerji infrastrukturuna zərbələrin dayandırılmasını təklif edib:

"Moskva bu təşəbbüsə müsbət yanaşmayıb. Əbu-Dabidəki görüşdə Rusiya nümayəndə heyəti məsələ ilə bağlı qərar vermək səlahiyyətinin olmadığını söyləyib. Digər atəşkəs təklifləri də ətraflı müzakirə olunmayıb. Rusiya nümayəndələri bu məsələnin Putinlə müzakirə edilməli olduğunu bildiriblər. Ukrayna tərəfi iki ölkə liderinin görüşünü təşkil etməyi təklif edib".

Üz qabığında tək nüsxəsinin qiyməti və nəşrin sayı yazılan bu məcmuəni 1950–1955-ci illərdə Ankarada təhsil alan azərbaycanlı gənclər çapa hazırlayırdı. Fəal gənclərin təşəbbüsü və çalışmaları sayəsində qısa müddət ərzində işıq üzü görən "Aras"ın təsisçisi Tofiq Turan Atasever, yazı işlərinə məsul şəxs isə Abbas Gökçe idi.

Tofiq Turan Atasevər - "Aras " dərgisinin naşiri və baş redaktoru

​Dərginin ilk sayı 1952-ci ilin yanvarında çap olunub. Redaksiyası Ankarada, Öztürk məhəlləsində, Qazantəp küçəsində 10 nömrəli binada yerləşirdi. İllik abunəsi 250, altı aylığı isə 130 quruş idi. "Aylıq ədəbi, siyasi, türkçü məcmuə" olduğunu qeyd edən "Aras"ın əsas istiqaməti türkçülük hərəkatının genişlənməsinə ictimai dəstək, milliyyətçiliyin təbliği, Rusiya əsarətində olan türklərin haqlarının müdafiəsinin təşkili, müstəqillik və istiqlal arzularını sönməyə qoymamaq idi.

​Dərginin ilk sayının baş məqaləsi "Çıxarkən" adlanır və bu məqalədə məcmuənin qarşısına qoyduğu əsas məqsəd və məram açıqlanırdı:

​"Aras" bir ideal uğrunda yılmadan mübarizə etmək qayəsi ilə çıxır. "Aras" hər türlü ticari və maddi mənfəətlərdən uzaqdır, sadəcə inanmış olduğu böyük davanın gerçəkləşməsinə xidmət edəcəkdir. Bu dava sənin, mənim və ya bir zümrənin deyil, hamımızın, qos-qoca bir millətin davasıdır. Bu dava türlü kisvələrə bölünərək türkü bölmək, türkü can evindən vurmaq qeyrətkeşliyini göstərən mənfur ideologiyalara qarşı açılmış müqəddəs bir davadır.

​"Araz" imzası ilə yazılan baş məqalədə dərginin niyə "Aras" adlandırılmasına da aydınlıq gətirilib:

​"Bu dava zəminə görə rəng dəyişdirən buqələmunların deyil, Ağrı dağı qədər məğrur, Araz nəhri qədər mütəvazi qayaların, qalaların dərgisidir. Bu dava Bozqurdların, Gürşadların, Mehmetlərin davasıdır. Bu davada qalxanımız İslam, qələmimiz milliyyət, qılıncımız Araz olacaqdır".

​Dərginin ilk sayında Azərbaycan Cümhuriyyətinin qurucu lideri Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 26 avqust 1951-ci ildə "Azadlıq" radiosunda Azərbaycan xalqına xitabı, Sami Yavrucuğun "Milliyyətçi gözü ilə Birləşmiş Millətlər", Arazın "Qarabəkir Paşa", Mustafa Eynalın "Türkçülüyün son qalası Türkiyə", T. Turan Atasevərin "Bayrağıma", Abdullah Savaşcının "Yurd uğrunda" məqalələri və misralarına milli ruh hopan xeyli sayda poeziya nümunələri, ədəbi əsərlər dərc olunub. Dərgidə publisistik, tarixi, siyasi və ideoloji məzmunlu məqalələrlə yanaşı, ədəbi nümunələrə də geniş yer verilirdi.

​"Nur" mətbəəsində çap olunan "Aras"ın nəşrə başlaması ilə bağlı Türkiyənin müxtəlif nəşrlərində məlumatlar, məqalələr, təbriklər çap edilib. Bu yazılarda eyni etnik soy-kökə, tarixə, mədəniyyətə sahib olan xalqın vahid mübarizə platformasına qatılan "Aras"ın nəşri alqışlanır, Azərbaycanın müstəqillik və istiqlal savaşına dəstək verilirdi. "Aras" bu təbriklərə biganə qalmayaraq sevinçinə şərik olanlara ilk sayında təşəkkürlərini çatdırır, müqəddəs davadan bir an belə çəkilməyəcəkləri vədi verilirdi.

​Dərginin ilk sayının üz qabığında dünya türklərinin simvolu olan Bozqurd şəkli də dərc edilib. 1952-ci ilin fevralında çıxan ikinci sayının üz qabığında Türkiyənin istiqlal savaşçısı Kazım Qarabəkir pasanın, martın 1-də işıq üzü görən üçüncü sayında "Hansı çılgın bana zəncir vuracakmış" misraları ilə yanaşı, bir əcnəbinin əlində zəncir tutması, apreldə çıxan dördüncü nömrədə Koroğlunun, beşinci sayda Mustafa Kamal Atatürkün ən saf ülküdaşı Fevzi Çaxmaq pasanın portreti, son altıncı sayında isə çap olunan məqalələrin başlıqları və "Andımız" şeiri dərc olunub.

​"Aras"ın səhifələrində Azərbaycan mühacirlərinin önəmli simalarından Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin, Mirzə Bala Məmmədzadənin, Mehmet Sadıq Aranın, Kərim Yaycıllı Alxanın yazıları, məqalələri, şeirləri dərc olunub. Mehmet Sadıq Aranın dərginin beşinci və altıncı saylarında "27 aprel 1920" başlıqlı məqaləsi dərc olunub. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutu, Sovet Rusiyası işğalının siyasi, tarixi və daxili səbəbləri barədə iştirakçısı olduğu hadisələri qələmə alan müəllif 1918–1920-ci illərdə partiyalararası ixtilafları da xatırlayırdı. İştirakçısı olduğu hadisələri mühacir ağrısı ilə qələmə alan Mehmet Sadıq Aranın bu məqaləsi dərginin fəaliyyətini dayandırması səbəbindən yarımçıq qalıb.

​Azərbaycan mücahidlərinin ən parlaq ədəbi siması Almas Yıldırımın vəfatı xəbəri dərginin ikinci sayında kədərli bir notla xatırlanır:

​Azərbaycanlı milli şairimiz Almas Yıldırımın ədəbiyən aramızdan ayrıldığı acı xəbərini dərginin mətbəəyə verildiyi vaxt təəssüflə öyrəndik. Bu böyük acını qiymətli şairimizin kədərli ailəsi ilə paylaşarkən əziz ruhu önündə hörmətlə əyilir, bütün azərbaycanlı qardaşlarımıza başsağlığı dilərik.

​İdeoloji yönümdə qələmə alınan bu başsağlığının davamı olaraq Almas Yıldırımın "Gölcük" şeiri dərc olunub.

​Təəssüf ki, böyük ümidlərlə fəaliyyətə başlayan, nikbin notlarla Azərbaycanın və əsir türk xalqlarının istiqlaliyyətinə qovuşacağı arzusu ilə nəşr olunan "Aras"ın ömrü çox uzun olmadı. Məcmuənin son – 6-cı nömrəsində dərc edilən "Tətilimiz" başlıqlı qeyddə oxuculara bu barədə məlumat verilirdi:

​Sizə bəlkə də kədərli bir xəbər veririk. "Aras" bu saydan sonra dörd aylıq bir tətilə çıxır. Bu qərarımızın əsas səbəbləri bunlardır: Oxucularımızın böyük əksəriyyəti müxtəlif məktəblərdə təhsil aldıqları üçün yay tətili münasibətilə doğma yurdlarına qayıdırlar. "Aras"ı nəşr edənlər də universitet tələbələri olduqlarından tətil səbəbi ilə müxtəlif yerlərə gedəcəklər.

​Bu "tətil" xəbərdarlığından sonra "Aras" fəaliyyətini bərpa etmədi, Türkiyədə nəşr olunan türkçü, milliyyətçi dərgilər tarixində Azərbaycanın istiqlal savaşının öncül nəşrləri sırasında tarixə qovuşdu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev noyabrın 12-də İrlandiyanın Dublin şəhərində Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanla görüşüb. “Avropa Siyasi Birliyi”nin 9-cu Zirvə Toplantısı çərçivəsində keçirilən görüşdə 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə olunmuş razılaşmalar və Azərbaycan-Ermənistan arasında sülh gündəliyinin irəlilədilməsi müzakirə olunub. Tərəflər sülhün möhkəmləndirilməsi, nəqliyyat və tranzit əlaqələrinin inkişafı, iqtisadi-ticari münasibətlər, sərhədlərin delimitasiyası və etimad quruculuğu istiqamətində atılacaq addımları nəzərdən keçiriblər.

Görüşdə TRIPP layihəsinin inkişafı, dəmir yolu və avtomobil yolu komponentlərinin planlaşdırılması, eləcə də tranzit əlaqələrinin perspektivləri xüsusi diqqət çəkib. Azərbaycan ərazisindən Ermənistana ötən ilin noyabrından indiyədək 105 min ton yükün daşınması müsbət hal kimi qiymətləndirilib. Bununla yanaşı, iki ölkənin elektrik şəbəkələrinin gələcəkdə birləşdirilməsi, ətraf mühitin qorunması və transsərhəd çayların idarə olunması məsələləri də müzakirə edilib. Liderlər regionda sülhün və sabitliyin möhkəmləndirilməsi üçün dialoqun davam etdirilməsinin vacibliyini vurğulayaraq, davamlı sülhə nail olmaq istiqamətində səylərin davam etdirilməsinə sadiqliklərini bir daha ifadə ediblər.

Mövzu ilə bağlı politoloq Tural İsmayılov Sherg.az-a açıqlamasında bildirib ki, Dublin görüşü Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesində yeni əməkdaşlıq mərhələsinin əsasını qoyur:

“Dublin görüşü Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesində siyasi dialoqun praktiki əməkdaşlıq gündəliyi ilə tamamlanması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin Nikol Paşinyanla görüşü göstərir ki, Vaşinqton Birgə Bəyannaməsi əsasında formalaşan yeni siyasi reallıq artıq konkret regional məsələlərin müzakirəsinə imkan yaradır. Burada əsas məqam sülhün sadəcə siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmaması, onun iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar müstəvidə real məzmun qazanmasıdır.

Azərbaycanın mövqeyi bu prosesdə kifayət qədər aydın və prinsipialdır. Bakı sülhün davamlı olmasını, dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və beynəlxalq hüquqa hörmət edilməsini əsas şərt hesab edir. Delimitasiya prosesinin irəliləməsi, sərhəddə sabitliyin möhkəmlənməsi və etimad quruculuğu addımları məhz bu siyasi yanaşmanın nəticəsi ola bilər. Əsas məsələ Ermənistanın da əldə olunmuş razılaşmalara ardıcıl əməl etməsi və sülh gündəliyini daxili siyasi hesablamaların predmetinə çevirməməsidir”.

Müsahibimizin fikrinə görə, 105 min ton yük və TRIPP layihəsi regionun nəqliyyat xəritəsini dəyişir:

“Dublin müzakirələrinin diqqətçəkən tərəfi iqtisadi və infrastruktur məsələlərinin geniş yer tutmasıdır. TRIPP layihəsi Cənubi Qafqazın nəqliyyat xəritəsini dəyişə biləcək strateji təşəbbüsdür. Bu layihənin reallaşması regionda kommunikasiyaların açılmasına, Azərbaycanın əsas ərazisi ilə Naxçıvan arasında maneəsiz əlaqələrin qurulmasına və Orta Dəhlizin imkanlarının genişlənməsinə xidmət edə bilər. Burada Azərbaycanın suverenliyi və yurisdiksiyası prinsipinin qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

105 min ton yükün Azərbaycan ərazisindən Ermənistana daşınması isə xüsusi siyasi və iqtisadi mesajdır. Bu rəqəm Azərbaycanın regional kommunikasiyalarda etibarlı tranzit ölkəsi kimi rolunu nümayiş etdirir. Vaxtilə qarşıdurmanın əsas tərəflərindən biri olan iki ölkə arasında yükdaşımaların Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu üzərindən həyata keçirilməsi yeni reallığın göstəricisidir. Bakı bununla sübut edir ki, regional əməkdaşlığın qarşısında maneə yaratmaq niyyətində deyil, əksinə, sülhün iqtisadi dividendlərini bütün region üçün əlçatan etməyə hazırdır”.

Ekspert enerji, su və iqtisadi əməkdaşlıq davamlı sülhün strateji təminatına çevriləcəyini vurğulayıb:

“Elektrik şəbəkələrinin birləşdirilməsi də strateji perspektivlər vəd edir. Enerji sistemlərinin əlaqələndirilməsi qarşılıqlı iqtisadi maraqları artıracaq, regional enerji təhlükəsizliyini gücləndirəcək və əməkdaşlığa əlavə stimul verəcək. Transsərhəd çayların idarə olunması isə daha həssas, lakin həyati əhəmiyyətli istiqamətdir. Su ehtiyatlarının səmərəli bölüşdürülməsi, ekoloji təhlükəsizliyin qorunması və məlumat mübadiləsi gələcəkdə gərginliklərin qarşısının alınmasına xidmət edə bilər.

Məncə, Dublin görüşünün ən mühüm nəticəsi sülh gündəliyinin konkret fəaliyyət istiqamətləri üzrə genişlənməsidir. Azərbaycan artıq regionda hərbi-siyasi gücü ilə yanaşı, nəqliyyat, enerji və iqtisadi əməkdaşlığın əsas təşəbbüskarlarından biri kimi çıxış edir. 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra yaranmış yeni geosiyasi reallıqlar Azərbaycanın iradəsi və diplomatik strategiyası əsasında regional əməkdaşlıq imkanlarına çevrilir.

Bununla belə, davamlı sülh üçün siyasi razılaşmaların hüquqi təminatlarla möhkəmləndirilməsi, sərhədlərin delimitasiyasının ardıcıl davam etdirilməsi və qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsi vacibdir. Ermənistan anlamalıdır ki, regionun gələcəyi qarşıdurma ritorikasında deyil, suverenliyə hörmət və iqtisadi əməkdaşlıq prinsiplərindədir. Azərbaycanın ortaya qoyduğu yanaşma isə qalib dövlətin məsuliyyətli, praqmatik və strateji baxışını əks etdirir. Dublin görüşü bu baxımdan sülhün artıq nəzəri müzakirə mövzusu deyil, real regional inkişaf gündəliyinə çevrilməsi istiqamətində mühüm mərhələdir”.

APA xəbər verir ki, Baş nazir Rumen Radev iyunun 10-da hökumət iclasında ölkənin artıq kifayət qədər hərbi yardım göstərdiyini bildirib.

O, Ukraynada sülhün hərbi vasitələrlə əldə edilə bilməyəcəyini və diplomatik həllə ehtiyac olduğunu deyib.

Bununla belə, ölkənin müdafiə sənayesinin kommersiya əsaslı silah ixracına məhdudiyyət qoyulmayıb. Radev həmçinin Bolqarıstanın Ukraynaya elektrik enerjisi, enerji və dəmir yolu infrastrukturlarının bərpası, eləcə də digər sahələrdə dəstəyi davam etdirdiyini bildirib.