Ekspert izah edir ki, hələ də xəstəliyi uzaqlaşdırmaq mümkündür
Dünyada qripə yoluxma sayında kəskin artım müşahidə edilir. Yanvar ayının sonundan bəri ABŞ-də həftəlik qriplə bağlı xəstəxanaya yerləşdirmə 2009-cu ildən əvvəl görülməmiş səviyyəyə çatıb. Qeyd edilir ki, 2025-ci il yanvarın 1-dən indiyədək 4000-dən çox insan, o cümlədən 68 uşaq qripdən dünyasını dəyişib. Bu rəqəm vacibdir, çünki qripin ciddi xəstəlik olduğunu göstərir.
“Sherg.az” “tr.mashable.com”a istinadən bildirir ki, epidemioloq Annette Reqan builki qrip mövsümünün nə ilə fərqləndiyini və virusun yayılmasının qarşısını almaq üçün nə edə biləcəyinizi izah edib. Epidemioloq bildirib ki, qrip mövsümünün nə qədər şiddətli olacağını müəyyən edən bir çox amil var. Qripin şiddəti peyvənd nisbətlərinə, təbii toxunulmazlıq səviyyələrinə, virusun xüsusiyyətlərinə və səyahət, iş və məktəb kimi sahələrdə təmas tezliyinə görə dəyişir. Covid-19 pandemiyasından sonra qripə qarşı peyvəndlərin sayı azalıb. 2023-24 mövsümünün sonunda tətbiq edilən peyvəndlərin sayı əvvəlki ilə nisbətən 9,2 milyon az olub. Bundan əlavə, 2022-ci ildən bəri özəl istehsalçılar tərəfindən buraxılan qripə qarşı peyvəndlərin miqdarı azalıb. Yetkinlər üçün tövsiyə olunan qrip peyvəndi nisbəti yüzdə 70-dir, lakin tarixən bu nisbət yüzdə 30-60 arasında olub. Covid-19 pandemiyasından əvvəl peyvənd nisbətləri hər il 1-2 faiz artırdı. Qripə qarşı peyvənd nisbətləri pandemiyadan sonra, xüsusən də yüksək risk qruplarında azalmağa başladı. Uşaqların peyvəndlə əhatə olunması 2019-20-ci il mövsümündə 59 faizdən 2024-25-ci illərdə 46 faizə enib. Ən yüksək risk qrupu olan 65 yaş və yuxarı yaşlılar arasında nisbətlər eyni dövrdə yüzdə 52-dən yüzdə 43-ə düşüb. Aşağı peyvənd nisbətləri o deməkdir ki, əhalinin böyük bir hissəsi peyvəndlə qorunmur. Məlumatlar göstərir ki, peyvənd qripə görə xəstəxanaya yerləşdirmə riskini azaldır. Peyvənd edilmiş insanlar yoluxmuş olsalar belə, adətən daha yüngül simptomlarla qarşılaşırlar. Bir sözlə, peyvənd nisbətlərinin azalması bu mövsüm qripin şiddətli keçməsinin səbəblərindən biri ola bilər. Ancaq bu, yeganə səbəb deyil. Virusun ötən mövsümlərdə məruz qaldığı genetik dəyişikliklər onun ötürülmə qabiliyyətini və ağır xəstəliyə səbəb olma ehtimalını artırıb. Hər il yenilənən qripə qarşı peyvəndlərin effektivliyi onların həmin il dövriyyədə olan virusla uyğunluğu ilə müəyyən edilir. Peyvəndlərin effektivliyi mövsümdən mövsümə 19 faizlə 60 faiz arasında dəyişir. 2023-24 mövsümündə qrip peyvəndi 42 faiz təsirli olub. Eynilə, 2024-25-ci illərin əvvəllərində ABŞ-də toplanmış məlumatlar virusun böyüklərdə xəstəxanaya yerləşdirmələrə qarşı 41-55 faiz, uşaqlarda xəstəxanaya yerləşdirmələrə qarşı isə 63-78 faiz təsirli olduğunu ortaya qoydu. Əvvəlcə xatırladaq ki, qrip və soyuqdəymə çox vaxt qarışdırılır. Qrip qrip virusundan qaynaqlanır və çox vaxt soyuqdəymədən daha şiddətlidir və qızdırmaya səbəb olur. Qrip, Covid-19 və digər respirator virusların bir çox əlamət və simptomları eynidir və yüngüldən pnevmoniyaya və tənəffüs çatışmazlığına qədər dəyişə bilər. Ümumi qrip simptomlarına qızdırma, öskürək və yorğunluq daxildir. Bunlar nəfəs darlığı, boğaz ağrısı, burun tıxanıqlığı, əzələ ağrıları və baş ağrısı ilə müşayiət oluna bilər. Dəyişikliklər və dad duyğusunun itirilməsi kimi simptomlar Covid-19-da daha çox müşahidə olunur. Həm Covid-19, həm də qripdə simptomlar infeksiyadan 1-4 gün sonra görünür. Covid-19 ilə simptomlar adətən daha uzun sürür. Hansı virusun infeksiyaya səbəb olduğunu dəqiq bilməyin yeganə yolu testdən keçməkdir. İmmuniteti zəifləmiş, şəkərli diabet və xroniki ürək və ya ağciyər xəstəliyi olan insanlar ağır qrip və Covid-19 riski altındadır. Bu insanlar üçün erkən diaqnoz vacibdir. Qripin qarşısını almaq üçün bir çox yol var. Qrip mövsümü hələ də davam etdiyi üçün peyvənd etmək hələ də gec deyil. Əllərin yuyulması və tez-tez toxunulan səthlərin dezinfeksiya edilməsi də qrip virusu ilə təması azaldır. Xəstə insanlarla təmasdan çəkinmək və tibb müəssisələrinə daxil olarkən maska taxmaq alına biləcək ehtiyat tədbirləri sırasındadır. Nəhayət, sağlam qidalanma, idman və kifayət qədər yuxu vasitəsilə immunitet sistemini dəstəkləmək infeksiya riskini azaldır.
