Bakı ilə İrəvan arasında münasibətlərin normallaşması artıq regional proseslərin istiqamətinə təsir göstərən mühüm amillərdən birinə çevrilib. Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının katibi Sergey Şoyqunun bu istiqamətdə səsləndirdiyi fikirlər isə Moskvanın Cənubi Qafqazda gedən proseslərə münasibətini və nəqliyyat kommunikasiyalarının açılmasına verdiyi əhəmiyyəti bir daha gündəmə gətirir.
Şoyqunun Moskvada MDB ölkələrinin Təhlükəsizlik şuraları katiblərinin 14-cü illik görüşündə Bakı ilə İrəvan arasında münasibətlərin normallaşmasının artıq nəticələr verdiyini bildirməsi təsadüfi diplomatik açıqlama kimi qiymətləndirilməməlidir. Onun cənub nəqliyyat kommunikasiyalarının açılmasının vacibliyini xüsusi vurğulaması məsələnin təkcə Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri ilə məhdudlaşmadığını göstərir. Burada daha geniş geosiyasi və iqtisadi maraqların kəsişməsindən söhbət gedir.
Əslində, Cənubi Qafqazda yeni siyasi reallıqların formalaşması ilə regionun nəqliyyat xəritəsi də dəyişməkdədir. Azərbaycan 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi istiqamətində tarixi nəticələr əldə etməklə yanaşı, regionda kommunikasiyaların açılması məsələsini də strateji prioritetlərindən birinə çevirib. Bu kontekstdə Zəngəzur dəhlizi və ümumilikdə Şərq-Qərb nəqliyyat bağlantıları xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Moskvanın kommunikasiyaların açılmasına marağı isə ilk növbədə regionda iqtisadi və siyasi mövqelərini qorumaq istəyi ilə əlaqələndirilə bilər. Çünki nəqliyyat marşrutları yalnız yükdaşımaların həyata keçirilməsi üçün infrastruktur deyil. Onlar eyni zamanda dövlətlərin iqtisadi təsir imkanlarını, regional əməkdaşlıq səviyyəsini və geosiyasi çəkisini müəyyənləşdirən mühüm vasitələrdir.
Bu baxımdan Şoyqunun açıqlamasında diqqətçəkən məqam Rusiyanın normallaşma prosesini müsbət qiymətləndirməsi ilə yanaşı, nəqliyyat kommunikasiyalarının açılmasını da gündəmə gətirməsidir. Moskva üçün Cənubi Qafqazda yeni bağlantıların yaranması regional iqtisadi münasibətlərdə iştirak imkanlarının genişlənməsi deməkdir. Lakin burada mühüm məsələ ondan ibarətdir ki, kommunikasiyaların açılması Azərbaycanın suverenliyi, yurisdiksiyası və milli maraqları çərçivəsində həyata keçirilməlidir.
Digər tərəfdən, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması yalnız nəqliyyat yollarının açılması ilə ölçülə bilməz. Davamlı sülh üçün qarşılıqlı etimadın formalaşması, dövlətlərin ərazi bütövlüyünə hörmət, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi və suverenlik prinsiplərinin qəbul edilməsi vacibdir. İqtisadi əməkdaşlıq siyasi münasibətlərin yaxşılaşmasına təkan verə bilər, lakin hüquqi və siyasi təminatlar olmadan bu prosesin dayanıqlı olması çətin görünür.
Şoyqunun açıqlamasında Azərbaycanın Təhlükəsizlik Şurasının katibi Ramil Usubovla Ermənistanın Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryanın da iştirak etdiyi toplantıya istinad edilməsi ayrıca diqqət çəkir. Bu, təhlükəsizlik məsələlərinin regional münasibətlərin normallaşması ilə birbaşa əlaqəli olduğunu göstərir. Bununla belə, diplomatik görüşlərdə iştirak və müsbət bəyanatlar real siyasi razılaşmaların əldə edilməsi ilə eyniləşdirilməməlidir.
Məsələnin digər mühüm tərəfi Azərbaycanın regional proseslərdə artan strateji çəkisidir. Bakı artıq yalnız münaqişənin nəticələrinə uyğunlaşan tərəf deyil, regionun gələcək nəqliyyat, iqtisadi və təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşmasında iştirak edən əsas aktorlardan biridir. Azərbaycanın təşəbbüsləri Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin artdığı, Türk dünyası arasında bağlantıların genişləndiyi və Avrasiya nəqliyyat marşrutlarının yenidən formalaşdığı bir dövrə təsadüf edir.
Beləliklə, Sergey Şoyqunun açıqlaması Moskvanın Cənubi Qafqazda normallaşma prosesinə və nəqliyyat kommunikasiyalarının açılmasına marağını nümayiş etdirir. Ancaq əsas məsələ bu prosesdə hansı dövlətin hansı şərtlərlə iştirak edəcəyidir. Azərbaycan üçün prioritet yalnız yolların açılması deyil, həm də suveren hüquqların qorunması, regional əməkdaşlığın bərabərhüquqlu əsasda qurulması və əldə olunmuş siyasi reallıqların möhkəmləndirilməsidir.
Cənubi Qafqazda yeni mərhələnin taleyini də məhz bu prinsiplərin nə dərəcədə təmin olunacağı müəyyən edəcək.
