Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanın Suriyaya səfəri Ankaranın bu ölkə ilə bağlı siyasətində təhlükəsizlik məsələlərinin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Səfərin gündəliyində Suriya Demokratik Qüvvələrinin (SDQ) özünü ləğv etməsi prosesinin yer alması isə xüsusilə diqqət çəkir. Çünki SDQ məsələsinin həlli həm Suriyanın daxili siyasi gələcəyi, həm də Türkiyənin sərhəd təhlükəsizliyi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Ankaranın mövqeyindən yanaşdıqda, əsas məsələ Suriyanın şimalında Türkiyənin təhlükəsizliyi üçün potensial təhdid yarada biləcək silahlı strukturların mövcudluğunun aradan qaldırılmasıdır. Bu səbəbdən SDQ-nin ayrıca hərbi-siyasi struktur kimi fəaliyyətinin davam edib-etməyəcəyi Türkiyə üçün prinsipial məsələdir. Ankara daha çox bu strukturun Suriya dövlətinin vahid təhlükəsizlik və idarəetmə sistemi daxilində həll olunmasını istəyir.
Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Türkiyə ilə Dəməşqin maraqları müəyyən istiqamətlərdə yaxınlaşmağa başlayır. Suriya hakimiyyəti üçün də ölkə ərazisində mərkəzi hakimiyyətdən kənarda fəaliyyət göstərən silahlı strukturların mövcudluğu uzunmüddətli perspektivdə siyasi və təhlükəsizlik problemi yaradır. Deməli, SDQ məsələsi Ankara və Dəməşq arasında fikir ayrılıqlarının deyil, müəyyən şərtlər daxilində əməkdaşlıq imkanlarının formalaşdığı sahələrdən birinə çevrilə bilər.
Lakin prosesin asan başa çatacağını düşünmək də doğru olmaz. SDQ məsələsinin arxasında yalnız Türkiyə və Suriya arasında münasibətlər dayanmır. ABŞ-ın bölgədəki siyasəti, İsrailin təhlükəsizlik yanaşması və Suriyanın müxtəlif bölgələrindəki qüvvələr nisbəti də prosesin nəticəsinə təsir edə bilər. Buna görə Ankara üçün əsas məsələ yalnız SDQ-nin mövcudluğunun aradan qaldırılması deyil, bunun hansı mexanizmlə və hansı təhlükəsizlik təminatları çərçivəsində həyata keçiriləcəyidir.
Fidanın səfərinin digər mühüm istiqaməti Türkiyə ilə Suriya arasında iqtisadi əlaqələrin institusional əsaslarının gücləndirilməsidir. Ticarət, enerji və nəqliyyat sahələrində əməkdaşlığın inkişafı Suriyanın sabitliyi ilə birbaşa bağlıdır. Siyasi sabitlik olmadan iqtisadi əlaqələrin davamlı xarakter alması çətin olduğundan, Ankara təhlükəsizlik və iqtisadi gündəliyi paralel şəkildə irəlilətməyə çalışır.
Bu kontekstdə Suriyanın cənubundakı vəziyyət və İsrailin ölkə ərazisinə zərbələri də ayrıca əhəmiyyət daşıyır. İsrailin hərbi fəaliyyətinin genişlənməsi Dəməşqin suverenliyi məsələsini yenidən gündəmə gətirir. Türkiyə baxımından isə Suriyada müxtəlif xarici aktorların hərbi iştirakının artması ölkənin gələcək siyasi və təhlükəsizlik arxitekturasının qeyri-müəyyənliyini artırır. Belə şəraitdə Ankara üçün Suriyada mərkəzi dövlət institutlarının güclənməsi daha proqnozlaşdırılan təhlükəsizlik mühitinin yaranması deməkdir.
Əslində, Fidanın səfərinin əsas sualı SDQ-nin ləğv edilib-edilməyəcəyindən daha çox, bundan sonra Suriyanın təhlükəsizlik sisteminin necə qurulacağıdır. Əgər SDQ-nin ləğvi prosesi Suriya dövlət strukturlarına inteqrasiya və ölkənin ərazi bütövlüyünün möhkəmləndirilməsi ilə nəticələnərsə, bu, Ankara üçün mühüm strateji nəticə olacaq. Eyni zamanda Dəməşq də ölkə ərazisində mərkəzi hakimiyyətin mövqelərini gücləndirmiş olacaq.
Bu baxımdan Fidanın səfəri Türkiyə–Suriya münasibətlərində sadəcə növbəti diplomatik təmas deyil. Ankara faktiki olaraq Suriyada formalaşan yeni siyasi reallıqda öz təhlükəsizlik və regional maraqlarını təmin edəcək modelin qurulmasında iştirak etməyə çalışır. SDQ məsələsinin həlli isə bu modelin ən mühüm sınaqlarından biri olacaq.
Əgər Ankara və Dəməşq bu məsələdə ortaq mexanizm formalaşdıra bilsələr, bu, Türkiyə–Suriya münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı ola bilər. Əks halda isə SDQ məsələsi Suriyanın gələcək siyasi quruluşu ətrafında rəqabətin əsas mövzularından biri olaraq qalacaq.
