- Yücel Karauz Trampın qalmaqallı "3 il" mesajının şifrəsini açdı
- "Bu, həm də 2028-ci il seçkiləri üçün siyasi strategiyadır"
ABŞ Prezidenti Donald Tramp İspaniyanın Seuta eksklavında yaranmış miqrant böhranını ABŞ-nin mümkün gələcək vəziyyəti ilə müqayisə edib.
"Bu, dəhşətlidir. Bu mənzərəni yadda saxlayın. Əgər hakimiyyətə düzgün insanlar gəlməsə, üç ildən sonra ABŞ-da da eyni vəziyyət yaşanacaq. Demokratlar qalib gəlsələr, sizi yaxşı həyat gözləmir",- deyə Tramp bildirib.
Türkiyənin Azərbaycandakı keçmiş Hərbi Attaşesi, ehtiyatda olan general Yücel Karauz Trampın açıqlaması ilə bağlı Sherg.az-ın suallarını cavablayıb:
- Trampın açıqlamasını necə oxuyursunuz?
-ABŞ Prezidenti Donald Trampın bu açıqlaması göstərir ki, o, Seutadakı miqrasiya böhranını təkcə Avropanın problemi kimi deyil, həm də 2028-ci il ABŞ prezident seçkiləri üçün daxili siyasi arqument kimi istifadə edir.
Əvvəlcə qeyd etmək lazımdır ki, söhbət son günlər baş vermiş hadisədən gedir. 2026-cı ilin iyul ayının sonunda Mərakeşdən İspaniyanın Şimali Afrikadakı muxtar şəhəri Seutaya çox böyük miqyasda qanunsuz miqrasiya axını baş verdi. İspaniya rəsmilərinin məlumatına görə, qısa müddətdə təxminən 49-50 min nəfər sərhədi keçib. Onların əhəmiyyətli hissəsi sonradan yenidən Mərakeşə qayıdıb. Hadisə nəticəsində ölənlərin sayı isə müxtəlif mənbələrdə fərqli göstərilir.
Trampın bəyanatında üç əsas məqsəd görünür. Bunlardan birincisi Seutadakı görüntüləri ABŞ seçiciləri üçün xəbərdarlığa çevirməkdir.
Tramp İspaniya-Mərakeş sərhədində yaşanan böhranı ABŞ-də mümkün gələcək ssenari kimi təqdim edir. Demək istəyir ki, "Əgər demokratlar yenidən hakimiyyətə gəlsələr, ABŞ də eyni vəziyyətlə üzləşəcək".
Bu, Trampın uzun illərdir istifadə etdiyi klassik siyasi strategiyadır. O, miqrasiya məsələsini milli təhlükəsizlik, iqtisadiyyat və Amerika kimliyi ilə əlaqələndirərək seçicilərdə təhlükə hissi formalaşdırmağa çalışır.
- Yəni Trampın "üç il" ifadəsi tam olaraq prezident seçkilərinə vurğudur?
-Burada onun "üç il ərzində" ifadəsi də təsadüfi deyil. Bu, dolayısı ilə 2028-ci il prezident seçkilərinə işarə edir və seçicilərə belə mesaj verir: "Respublikaçıların sərt sərhəd siyasəti dəyişərsə, ABŞ qısa müddətdə sərhədlərinə nəzarəti itirə bilər".
Səbəbin birincisini qeyd etdim. İkincisi, Avropadakı miqrasiya böhranını ABŞ sərhəd problemi ilə əlaqələndirməkdir.
Seuta ilə ABŞ-Meksika sərhədi coğrafi və hüquqi baxımdan tamamilə fərqli bölgələrdir. Lakin Tramp oxşarlıqları ön plana çıxarır. Bunlara sərhədi kütləvi şəkildə keçən insanlar, təhlükəsizlik qüvvələrinin çətin vəziyyətdə qalması, qəbul mərkəzlərinin dolması və dövlətin sərhədlərə nəzarəti itirdiyi görüntülər daxildir.
Seutada minlərlə insan üzərək, dalğaqıranları aşaraq və ya sərhəd-keçid məntəqələrindən keçərək şəhərə daxil olmuşdu. Bundan sonra İspaniya hökuməti bölgəyə əlavə polis və hərbi qüvvələr göndərdi.
Tramp üçün əsas məqsəd Seutanın özü deyil, həmin görüntülərin Amerika ictimaiyyətində "ABŞ-də də belə ola bilər" düşüncəsini yaratmasıdır.
Üçüncüsü, 2028-ci il seçkilərinin əsas mövzularından birini indidən formalaşdırmaqdır.
Bu açıqlama əslində İspaniyadan daha çox ABŞ seçicilərinə ünvanlanıb.
Respublikaçıların növbəti seçki kampaniyasında aşağıdakı mövzuların əsas yer tutacağı gözlənilir: sərhəd təhlükəsizliyi, qeyri-qanuni miqrasiyanın qarşısının alınması, qanunsuz miqrantların deportasiyası, sığınacaq qaydalarının sərtləşdirilməsi və demokratların sərhəd siyasətinin tənqidi.
Başqa sözlə, Tramp Seutadakı hadisədən istifadə edərək gələcək siyasi gündəmini möhkəmləndirməyə çalışır.
- Seuta böhranı yalnız miqrasiya problemidirmi?
-Xeyr. Seuta Avropa İttifaqının Afrikadakı ən həssas sərhəd bölgələrindən biridir.
Şəhər İspaniyanın nəzarətində olsa da, Mərakeş uzun illərdir Seuta və Melilya üzərində tarixi iddialar irəli sürür.
Bu səbəbdən miqrasiya böhranları bəzən Madrid ilə Rabat arasında siyasi təzyiq vasitəsinə də çevrilə bilir.
2021-ci ildə də oxşar hadisə yaşandı. O zaman Qərbi Səhra məsələsinə görə İspaniya ilə Mərakeş arasında yaranmış diplomatik gərginlik fonunda sərhəd nəzarəti zəiflədildi və təxminən 8-10 min nəfər qısa müddətdə Seutaya daxil oldu.
2026-cı ildə baş verən son hadisənin səbəbləri barədə isə müxtəlif ehtimallar irəli sürülür: insan alveri və miqrant qaçaqmalçılığı şəbəkələrinin fəaliyyəti, Mərakeşdə işsizlik və iqtisadi çətinliklər, İspaniyanın bəzi miqrasiya siyasətlərinin "cəlbedici amil" yaratması, Madrid-Rabat münasibətlərində yaranmış gərginlik və sərhəd nəzarətinin müəyyən müddət zəiflədilməsi.
Hazırda bu ehtimallardan hansının əsas rol oynadığı barədə qəti nəticə yoxdur.
-Trampın müqayisəsi nə dərəcədə doğrudur?
-Siyasi baxımdan təsirli olsa da, analitik baxımdan tam uyğun müqayisə deyil.
Oxşarlıqlar var. Hər iki ölkə qeyri-qanuni miqrasiya ilə üzləşir və sərhəd təhlükəsizliyi əsas siyasi mövzulardandır.
Lakin ciddi fərqlər də mövcuddur. Seuta kiçik şəhərdir, ABŞ-Meksika sərhədi isə minlərlə kilometr uzunluğundadır. Seutadakı böhran Mərakeş-İspaniya münasibətləri ilə sıx bağlıdır. ABŞ-yə miqrasiya isə əsasən Latın Amerikasından uzun marşrutlarla həyata keçirilir. ABŞ-nin iqtisadi və inzibati imkanları Seuta ilə müqayisə edilə bilməz.
Bu səbəbdən "üç ildən sonra ABŞ də Seuta kimi olacaq" fikri daha çox siyasi mesaj xarakteri daşıyır.
-Avropa və Türkiyə baxımından mümkün nəticələri necə qiymətləndirirsiniz?
-Seutadakı hadisələr Avropada üç əsas tendensiyanı gücləndirə bilər.
Birincisi, xarici sərhədlərin daha ciddi qorunması -sərhəd hasarlarının, müşahidə sistemlərinin və hərbi-polis qüvvələrinin artırılmasıdır.
İkincisi, miqrasiyanın sərhəddən kənarda idarə olunması- Avropa İttifaqının Mərakeş kimi tranzit ölkələrlə əməkdaşlığını genişləndirməsidir.
Üçüncüsü isə Avropada siyasi qütbləşmənin dərinləşməsi və sağ partiyaların daha sərt miqrasiya siyasəti tələb etməsidir.
Türkiyə baxımından isə bu hadisənin əsas dərsi ondan ibarətdir ki, qeyri-qanuni miqrasiya artıq yalnız humanitar məsələ deyil, həm də geosiyasi və milli təhlükəsizlik alətinə çevrilməkdədir.
Bu səbəbdən Türkiyə sərhəd təhlükəsizliyini, geri qəbul mexanizmlərini, tranzit ölkələrlə əməkdaşlığı, ölkə daxilində qeydiyyat və nəzarət sistemini vahid milli təhlükəsizlik strategiyasının tərkib hissəsi kimi inkişaf etdirməlidir.
- Ümumi qiymətləndirmə baxımından yanaşmanız necədir, problem necə həll oluna bilər?
-Mənim fikrimcə, Donald Tramp Seutadakı real və ciddi humanitar böhrandan istifadə edərək öz siyasi arqumentini gücləndirməyə çalışır. Lakin böhranın səbəblərini yalnız "sol hökumətlərin miqrasiya siyasəti" ilə izah etmək hadisənin tam mənzərəsini əks etdirmir.
Əslində bu böhranın arxasında iqtisadi bərabərsizlik, Afrika ilə Avropa arasındakı inkişaf fərqi, insan qaçaqmalçılığı şəbəkələri, regional diplomatik münasibətlər və sərhəd idarəçiliyi kimi bir-biri ilə əlaqəli çoxsaylı amillər dayanır.
Buna görə də problemin uzunmüddətli həlli yalnız sərhədlərin gücləndirilməsi ilə deyil, həm də regional əməkdaşlıq, iqtisadi inkişaf və effektiv miqrasiya siyasəti ilə mümkündür.
