"Prezident İlham Əliyevin qatıldığı Bişkek sammiti ŞƏT-in regional mexanizmdən iqtisadiyyat, nəqliyyat, enerji və humanitar sahələri əhatə edən geniş platformaya çevrildiyi bir mərhələyə təsadüf edir. Dövlət başçımızın Bişkekdə keçirilən ŞƏT sammitində iştirakı Azərbaycanın Avrasiya dövlətləri ilə çoxtərəfli əlaqələrin gücləndirilməsinə, ölkənin nəqliyyat və logistika imkanlarının genişləndirilməsinə və inkişaf etməkdə olan beynəlxalq münasibətlər sistemində rolunun artırılmasına yönəlmiş hazırkı xarici siyasət strategiyasının mühüm elementi kimi dəyərləndirilməlidir”.
Bu fikirləri politoloq Sahil İsgəndərov Azərbaycanın Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatındakı mövqeyini Sherg.az üçün təhlil edərkən vurğulayıb:
“Azərbaycan təşkilatın tamhüquqlu üzvü olmasa da, Bakı 2016-cı ildən bəri ŞƏT-in dialoq tərəfdaşı statusuna malikdir. Ölkəmiz demək olar ki, ŞƏT-in əsas üzvləri ilə aktiv iqtisadi-siyasi və nəqliyyat əlaqələri saxlayır. Buna görə də, Bakı üçün ŞƏT-lə əməkdaşlıq daha geniş Avrasiya məkanında milli maraqlarını irəli aparmaq üçün bir vasitədir. Bu kontekstdə ŞƏT-lə Dialoq Tərəfdaşı statusunu aldıqdan sonra, qurumun tədbirlərində iştirakını ardıcıl olaraq genişləndirib. Xüsusilə, Azərbaycan nümayəndələri təhlükəsizlik, nəqliyyat, iqtisadiyyat, enerji, mədəniyyət və humanitar əməkdaşlıq sahələrində ŞƏT-ə üzv dövlətlərlə qarşılıqlı əlaqələr saxlayırlar. Azərbaycanın yanaşmasının xarakterik xüsusiyyəti ŞƏT-i digər beynəlxalq və regional formatlarla qarşı-qarşıya qoymamaqdır. Bakı regionlararası körpü rolunu gücləndirmək üçün müxtəlif institusional mexanizmlərdəki paralel iştirakından maksimum faydalanmağa çalışır. Bu, xüsusilə Avrasiya regionunda nəzərə çarpır”.
Politoloqun sözlərinə görə, Azərbaycan Şərqlə Qərb arasında nəqliyyat və enerji körpüsü rolunu oynayır:
“Əlaqələrin artan praktik komponentinin mühüm göstəricisi 2025-ci ildə Azərbaycanın ŞƏT ilə əməkdaşlığı genişləndirməkdə maraqlı olduğunu təsdiqləməsi idi. Həmin ilin mart ayında ŞƏT Katibliyində keçirilən görüşdə, Azərbaycanın xarici işlər nazirinin müavini Elnur Məmmədov Bakının xüsusilə dialoq tərəfdaşı kimi əməkdaşlığı genişləndirməkdə maraqlı olduğunu təsdiqlədi. Azərbaycan Prezidentinin Bişkek sammitində iştirakı, ŞƏT ilə münasibətlərin tədricən dərinləşdirilməsinə yönəlmiş xarici siyasətin məntiqi davamıdır. Azərbaycan və ŞƏT arasında maraqların kəsişdiyi ən əhəmiyyətli sahələrdən biri nəqliyyat və logistika əməkdaşlığıdır. Ölkəmiz üçün beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının inkişafı strateji prioritetlərdən biridir. Azərbaycan coğrafi mövqeyini iqtisadi üstünlüyə çevirməyə, Mərkəzi Asiya, Xəzər regionu, Qafqaz və Avropa bazarları arasında əlaqə rolunu oynamağa çalışır. Bu xüsusda Çin və Mərkəzi Asiyanı Qafqaz üzərindən Avropaya birləşdirən Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu - Orta Dəhliz müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın infrastrukturu, ilk növbədə Ələt limanı və dəmir yolu əlaqələri bu marşrutun vacib hissəsidir”.
Müsahibin fikrincə, ŞƏT dövlətləri ilə əməkdaşlıq Azərbaycana nəqliyyat sistemində bir neçə əlaqəni gücləndirməyə imkan verir:
“Burada əsas ağırlıq xüsusilə Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Çin ilə tərəfdaşlığın üzərinə düşür. Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazın nəqliyyat şəbəkələri nə qədər dərin inteqrasiya olunarsa, Azərbaycan tranzit axınlarını artırmaq, logistikanın inkişaf etdirilməsi və investisiyaların cəlb olunması üçün bir o qədər çox imkan qazanacaq. Təsadüfi deyil ki, Prezident İlham Əliyevin bu ilin iyulunda Qırğızıstana dövlət səfəri zamanı tərəflər Mərkəzi Asiyanı Avropa bazarları ilə birləşdirən Orta Dəhlizdə Azərbaycanın həlledici həlqə rolunu xüsusi vurğulayıblar. Bişkek sammiti Azərbaycana nəqliyyat gündəliyini yalnız ikitərəfli müstəvidə deyil, həm də çoxtərəfli formatda irəli aparmaq imkanı verir. ŞƏT-in özü üçün də bu cür regional əlaqələrin inkişafı strateji maraqlara tam cavab verir. Təşkilat geniş istehsal, enerji və istehlakçı resurslarına malik dövlətləri bir araya gətirir. Lakin iqtisadi əməkdaşlığın effektivliyi əsasən onların nəqliyyat infrastrukturunun keyfiyyətindən asılıdır. Bu sistem çərçivəsində Azərbaycan Türkiyə və Avropa bazarlarına əsas qapı rolunu oynaya bilər. Tərəflərin maraqları bir-birini tamamlayır: Azərbaycanın sabit yük axınlarına və investisiyalara ehtiyacı var, ŞƏT isə Avrasiyada nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsində və dövlətləri ilə xarici bazarlar arasında əlavə marşrutların yaradılmasında maraqlıdır”.
S.İsgəndərov onu da qeyd edib ki, Azərbaycan liderinin Bişkek sammitində iştirakı ölkənin diplomatik mövqeyi baxımından da əhəmiyyətlidir:
“Son illərdə ŞƏT coğrafi və siyasi təsirini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib. Belarusun 2024-cü ildə Təşkilata qoşulması üzv dövlətlərin sayını ona çatdırıb. Eyni zamanda, üzv olmayan dövlətlərlə qarşılıqlı əlaqəyə imkan verən “ŞƏT+” formatı inkişaf edir. Azərbaycan üçün xüsusi dəyərə malik olan bu format Bakıya dərhal tam üzvlüyə ehtiyac olmadan beynəlxalq və regional məsələlərin müzakirələrində iştirak etməyə imkan verir. ŞƏT platformasından Azərbaycan-Çin əməkdaşlığının inkişafı üçün istifadə imkanları da xüsusi diqqətə layiqdir. ŞƏT-in təsisçi üzvülərindən biri kimi Çin qurumun iqtisadi inkişafında əsas rol oynayır. 2025-ci ildə Azərbaycanla Çin arasında münasibətlər keyfiyyətcə yeni səviyyəyə qaldırıldı. Prezident İlham Əliyev isə Çinlə münasibətlərin dərinləşdirilməsinin Azərbaycanın xarici siyasətinin vacib sahələrindən biri olduğunu vurğuladı. Əliyevin ŞƏT tədbirlərində iştirakı eyni zamanda ikitərəfli Azərbaycan-Çin gündəliyini gücləndirir və Bakıya geniş Avrasiya əməkdaşlığında maraqlı olan fəal aktor kimi mövqeyini möhkəmləndirmək imkanı verir. Avqustun 31-də ŞƏT sammiti çərçivəsində dövlət başçımızın Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanla görüşü həm simvolik, həm də praktik əhəmiyyət kəsb edir. Bu, Cənubi Qafqazın münaqişədən sonrakı arxitekturasının tədricən yalnız ikitərəfli münasibətlərin hüdudlarından kənara çıxdığını və daha geniş Avrasiya nəqliyyat və iqtisadi gündəliyinin bir hissəsinə çevrildiyini göstərir”.
Politoloqun qənaətinə görə, Cənubi Qafqazda sabitliyin bərqərar olunması ŞƏT-in özü üçün də strateji əhəmiyyət kəsb edir:
“Çünki bu sabitlik Mərkəzi Asiya, Çin və Avropa bazarları arasında ticarət və tranzit üçün əlavə imkanlar açır. Bişkek Zirvə Toplantısının digər vacib aspekti Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrinin gücləndirilməsi ilə bağlıdır. Son illərdə Bakının Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətləri yeni keyfiyyət səviyyəsinə yüksəlib. Ortaq tarixi və mədəni irs, türkdilli əlaqələr, Xəzər regionunun inkişafı və nəqliyyat dəhlizlərinə qarşılıqlı maraq əməkdaşlıq üçün möhkəm təməl yaradır. Eyni zamanda, İlham Əliyevin Bişkek Zirvə Toplantısında iştirakı Azərbaycanla Qırğızıstan arasında artıq əldə edilmiş keyfiyyətcə yaxınlaşma fonunda baş verir. Bu kontekstdə, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşünə daxil edilməsi də vacib qərarlardan biridir. Son nəticədə, bu reallıqlara söykənən unikal geoiqtisadi zəncir formalaşır: Mərkəzi Asiya – Xəzər dənizi – Azərbaycan – Cənubi Qafqaz – Türkiyə – Avropa. ŞƏT isə öz növbəsində bu strateji inteqrasiyanın dərinləşməsi üçün effektiv çoxtərəfli platforma rolu oynayır. Əvvəla əlverişli coğrafi mövqedə yerləşən Azərbaycanın inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturu var. İkincisi, əhəmiyyətli enerji potensialına malik olan Azərbaycan artıq beynəlxalq enerji marşrutlarında mühüm iştirakçılardan biridir. Üçüncüsü, Azərbaycan ŞƏT-in Cənubi Qafqaz ölkələri, Türkiyə və Avropa bazarları ilə əlaqələrinin inkişafına kömək edə bilər. Dördüncüsü, Bakı genişmiqyaslı beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi və çoxtərəfli təşəbbüsləri təşviq etmək təcrübəsinə malikdir. Xüsusilə, Azərbaycan beynəlxalq diplomatik fəaliyyətini gücləndirmək üçün Qoşulmama Hərəkatına sədrlikdən və COP29-a ev sahibliyindən fəal şəkildə istifadə edib. Bu mənada, Azərbaycanla tərəfdaşlıq ŞƏT-in beynəlxalq əlaqələri genişləndirmək və qlobal sistemdə rolunu artırmaq marağına uyğundur”.
