Təşviş pozuntuları və nevrotik vəziyyətlər müasir dövrdə ən geniş yayılmış psixofizioloji problemlərdən biridir. Bu hallar yalnız psixoloji deyil, eyni zamanda sinir sistemi, hormonal balans və bədən reaksiyaları ilə sıx əlaqəlidir. Bir çox hallarda düzgün həyat tərzi və qeyri-dərman yanaşmaları simptomların əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına kömək edə bilər.
Medicina.az xəbər verir ki, təşviş zamanı aktivləşən əsas mexanizm “döyüş və ya qaç” reaksiyasıdır.
Bu zaman:
kortizol və adrenalin artır
ürək döyüntüsü sürətlənir
nəfəs dəyişir.
əzələlər gərilir və ya boşalma hissi yaranır.
Buna görə pasiyentlərdə aşağıdakı şikayətlər yaranır:
“beyin dumanı” və ya reallıqdan uzaqlaşma hissi
başda sıxılma
ayaqlarda zəiflik hissi
ürəkdöyünmə və daxili narahatlıq
.
Bu əlamətlər çox vaxt anxiety disorder çərçivəsində qiymətləndirilir.
Dərmansız yanaşma nədir:
Elmi araşdırmalar göstərir ki, yüngül və orta dərəcəli təşviş hallarında dərmansız metodlar effektiv ola bilər və bəzən əsas müalicə kimi tətbiq edilir.
Bu yanaşmalar aşağıdakı istiqamətləri əhatə edir:
sinir sisteminin tənzimlənməsi
nəfəs və bədən texnikaları
qidalanma və mikroelement dəstəyi
psixoloji və davranış müdaxilələri
1. Nəfəs texnikaları və vegetativ balans
Təşviş zamanı tez-tez rast gəlinən hiperventilyasiya (sürətli və səthi nəfəsalma) bədəndə karbon qazının azalmasına səbəb olur və bu da baş gicəllənmə, zəiflik hissi yaradır.
Nəfəsin tənzimlənməsi:
4 saniyə nəfəs alma
6–7 saniyə nəfəs vermə
Bu metod parasimpatik sinir sistemini aktivləşdirərək sakitləşdirici təsir göstərir.
2. Bədənə yönəlmə və “grounding” texnikaları
Təşvişli şəxslərdə tez-tez müşahidə olunan derealizasiya və depersonalizasiya hallarında bədən hissiyyatını bərpa etmək vacibdir.
Effektiv üsullar:
ayaqları yerə möhkəm basmaq
ətraf mühiti aktiv şəkildə müşahidə etmək
toxunma hissini aktivləşdirmək.
Bu metodlar beynə “təhlükə yoxdur” siqnalı göndərir.
3. Fitoterapiya (bitki mənşəli dəstək)
Bəzi bitkilərin sinir sistemi üzərində yüngül sedativ təsiri elmi olaraq təsdiqlənmişdir.
Matricaria chamomilla (Çobanyastığı)
yüngül sakitləşdirici təsir
yuxu keyfiyyətini yaxşılaşdırır
Melissa officinalis (Melisa)
təşvişi və gərginliyi azaldır
vegetativ simptomları zəiflədir.
Mentha piperita (Nanə)
başda ağırlıq və “duman” hissini azalda bilər
Mikroelementlər və qidalanma
Maqnezium
Sinir-əzələ ötürülməsində mühüm rol oynayır. Çatışmazlığı:
əzələ gərginliyi
narahatlıq
yuxu pozuntuları ilə əlaqəlidir.
B qrupu vitaminləri
Sinir sistemi funksiyalarında vacibdir:
enerji mübadiləsi
neyrotransmitter sintezi
Balanslı qidalanma bu maddələrin təbii şəkildə təmin olunmasına kömək edir.
5. Yuxu və kortizol ritmi
Kortizol hormonunun gündəlik ritmi pozulduqda təşviş simptomları artır.
Tövsiyələr:
stabil yuxu rejimi
səhər gün işığına çıxmaq
yatmazdan əvvəl ekran istifadəsini azaltmaq
6. Həyat tərzi faktorları
Aşağıdakı faktorlar təşvişi gücləndirə bilər:
yüksək kofein qəbulu
fiziki hərəkətsizlik
nizamsız qidalanma
xroniki stress
Bunların tənzimlənməsi müalicənin əsas hissəsidir.
Təşviş və nevrotik vəziyyətlər kompleks yanaşma tələb edir. Dərmansız metodlar:
sinir sistemini tənzimləyir
bədən hissiyyatını bərpa edir
simptomların şiddətini azaldır.
Yüngül və orta hallarda bu yanaşmalar effektiv ola bilər. Lakin simptomlar davamlı və ağırlaşan xarakter alarsa, mütləq tibbi mütəxəssisə müraciət edilməlidir.
