Amid Əliyev: "Quru sərhədlərinin nəzarətdə saxlanması miqrasiya və qeyri-qanuni fəaliyyətləri dayandırır"
Regionda son illərdə baş verən hadisələr Azərbaycanın sərhəd siyasətinə dair müzakirələri yenidən aktuallaşdırıb. Quru sərhədlərinin bağlı qalması uzun müddət ictimai diskussiyalara səbəb olub.
Bir tərəfdən, vətəndaşlar və biznes dairələri bu qərarın gediş-gəlişi çətinləşdirdiyini, bəzi hallarda maddi çətinliklər yaratdığını və turizm sektorunun inkişafına müəyyən mənada mane olduğunu qeyd edirdilər. Digər tərəfdən isə regionda sürətlə dəyişən təhlükəsizlik mühiti bu qərarın yalnız iqtisadi deyil, daha çox strateji və təhlükəsizlik baxımından qiymətləndirilməsini zəruri edir.
Bu barədə “Sherg.az”a açıqlama verən politoloq Amid Əliyev 2022-ci ildə başlayan Rusiya–Ukrayna müharibəsinin postsovet məkanında böyük miqrasiya dalğaları və təhlükəsizlik riskləri yaratdığını xatırladıb. O qeyd edib ki, müharibənin ilk mərhələsində Rusiyadan və Ukraynadan müxtəlif istiqamətlərə yönələn böyük miqyaslı miqrasiya axınları bir çox ölkələrin sərhəd və miqrasiya siyasətinə yenidən baxmasına səbəb oldu:
“Bununla yanaşı, hazırda Azərbaycanın cənub qonşuluğunda, xüsusilə İran ətrafında yaranan hərbi-siyasi gərginlik ehtimal olunan yeni miqrasiya və təhlükəsizlik risklərini gündəmə gətirir. Bu kontekstdə dövlətlərin sərhəd siyasətində təhlükəsizlik prioritetlərinin ön plana çıxması beynəlxalq praktikada da geniş müşahidə olunan yanaşmadır.
Azərbaycan üçün sərhədlərin idarə olunması yalnız miqrasiya və iqtisadi məsələlərlə məhdudlaşmır. Bu, həm də regional sabitliyin və daxili təhlükəsizliyin qorunması ilə bağlı strateji məsələdir. Xüsusilə Cənubi Qafqaz kimi geosiyasi baxımdan həssas bölgədə yerləşən Azərbaycan üçün sərhəd siyasəti çoxölçülü təhlükəsizlik strategiyasının bir hissəsi kimi formalaşır. Dövlətlər bəzən qısa müddətli iqtisadi narahatlıqları nəzərə alsalar da, uzunmüddətli təhlükəsizlik risklərini daha prioritet hesab edirlər. Bu səbəbdən quru sərhədlərinin bağlı saxlanılması yalnız pandemiya dövrünün qərarı kimi deyil, eyni zamanda regional risklərin idarə olunması aləti kimi də şərh edilir”.
A. Əliyevin sözlərinə görə, mövcud geosiyasi mühitdə sərhədlərin nəzarət altında saxlanılması bir neçə mühüm funksiyanı yerinə yetirir:
“Birincisi, mümkün kütləvi miqrasiya axınlarının idarə olunmasına imkan yaradır. Regionda hərbi gərginlik və ya siyasi böhran baş verdikdə, qonşu ölkələrdən kütləvi miqrasiya ehtimalı artır və bu proseslər bəzən sosial-iqtisadi sabitliyə təsir göstərə bilər. İkincisi, sərhədlərin nəzarətli saxlanılması qeyri-qanuni fəaliyyətlərin: qaçaqmalçılıq, qanunsuz miqrasiya və digər təhlükəsizlik risklərinin qarşısını almağa kömək edir. Üçüncüsü isə bu siyasət dövlətin fövqəladə vəziyyətlərə operativ reaksiya vermək imkanlarını genişləndirir.
Bununla yanaşı, quru sərhədlərinin uzun müddət bağlı qalmasının iqtisadi və sosial təsirləri də nəzərə alınmalıdır. Turizm, regional ticarət və sərhədyanı əlaqələr bu siyasətdən müəyyən dərəcədə təsirlənir. Buna görə də bir çox ekspertlər hesab edir ki, uzunmüddətli perspektivdə təhlükəsizlik ilə iqtisadi açıqlıq arasında balans tapılması vacibdir. Lakin qısa və orta müddətli dövrdə regional gərginliklərin artdığı şəraitdə təhlükəsizlik prioritetlərinin üstün tutulması bir çox dövlətlər üçün adi strategiya hesab olunur.
Nəticə etibarilə, mövcud regional gərginlik fonunda Azərbaycanın sərhəd siyasəti daha çox təhlükəsizlik məntiqi ilə izah edilir. Quru sərhədlərinin bağlı qalması, həm inzibati qərar kimi, həm də potensial risklərin idarə olunmasına yönəlmiş preventiv strategiya kimi qiymətləndirilə bilər. Bu baxımdan bəzi mənbələr və ekspertlər bu yanaşmanı dövlətin sabitliyi qorumağa yönəlmiş ehtiyatlı və uzaqgörən siyasətinin tərkib hissəsi kimi dəyərləndirirlər. Bununla belə, uzunmüddətli perspektivdə təhlükəsizlik və iqtisadi açıq siyasət arasında optimal balansın formalaşdırılması Azərbaycan üçün mühüm strateji məsələlərdən biri olaraq qalır”.
