Edison haqlı ola bilərdi
Məşhur yazıçı Con Steynbek deyib: “Gecə çətin olan problemin səhər yuxusu arası həll edildiyi tez-tez görünüb”.
Bəzən oyaqkən həll edə bilmədiyimiz problemləri yatarkən həll edə bilirik. Bir çoxları da bu günə qədər xəyallarında irəliləyişlər və yeniliklər yaratdıqlarını iddia edirlər.
Sherg.az xəbər verir ki, Yuxu elmi ilə bağlı son araşdırmalar bu iddiaların müasir elm tərəfindən dəstəkləndiyini göstərir.
Bu il aparılan bir araşdırma, yuxunun daha ardıcıl və məlumatlı qərarlar qəbul etməmizə imkan verdiyini ortaya qoydu. Bunu nümayiş etdirmək üçün Dyuk Universitetinin tədqiqatçıları maraqlı təcrübə hazırlayıblar.
Təcrübədə iştirakçılar virtual qaraj satışında arzuolunmaz qutulardan keçirlər. Qutuların içərisindəki əşyaların çoxu dəyərsiz idi, lakin bəzi xüsusi əşyaların dəyəri daha yüksək idi. Bir neçə qutudan keçdikdən sonra iştirakçılara sevimli qutularını seçmələri və qutunun içindəki əşyaların dəyərinə bərabər pul mükafatı qazanacaqları bildirilib.
İştirakçılardan həmin anda bir qutu seçmək istənildikdə, onların həmin qutuların bütün məzmunu əvəzinə gördükləri ilk bir neçə maddə ilə qiymətləndirdikləri müəyyən edilib. Başqa sözlə, qutular haqqında qərarlarına qutunun bütün məzmunu deyil, ilk gördükləri təsir etdi.
Bununla belə, iştirakçılardan yatdıqdan bir gün sonra qərar vermələri istənildikdə, daha məntiqli seçimlər etdikləri görünüb. Bundan əlavə, onların qutulardakı qiymətli əşyaları ilk və ya sonuncu görmələri bu seçimə təsir etməyib.
Çətin bir problemdə ilişib qalanda özümüzü ilişib qalmış kimi hiss edə bilərik. 2019-cu ildə aparılan bir araşdırma göstərdi ki, yuxuda olan beynə həll olunmamış problemlə bağlı səslər şəklində ipucları verildikdə, bu, iştirakçılara ertəsi gün problemi həll etməyə kömək etdi.
Bu təcrübədə iştirakçılara həll etmələri üçün bir sıra bulmacalar verildi. "Puzzle" həll edilərkən fonda unikal səs çalındı. Test sessiyasının sonunda tədqiqatçılar iştirakçıların həll edə bilmədiyi bütün tapmacaları topladılar. İştirakçılar yatarkən, tədqiqatçılar bəzi həll edilməmiş bulmacalarla əlaqəli səsləri təkrarladılar.
Ertəsi gün səhər iştirakçılar laboratoriyaya qayıdıb, gecəni tamamlaya bilmədikləri tapmacaları həll etməyə çalışıblar. Gecə ərzində eyham edilən tapmacaların daha yüksək həll dərəcəsi var idi ki, bu da səs siqnallarının yuxuda olan beyni bu tapmacanın həlli üzərində işləməyə tətik etdiyini göstərir.
Deyilənə görə, lampanın ixtirasında təsirli fiqurlardan biri olan Tomas Edisonun gecə 4 saatdan çox yatmadığını iddia etsə də, yaradıcılığını stimullaşdırmaq üçün gün ərzində tez-tez yuxular alırdı.
Edison gün ərzində yuxuya gedəndə əlində topla yuxuya gedirdi. Yuxuya gedəndə əli rahatlaşır, top yerə yıxılıb səs çıxarırdı. Bu səs Edisonu çaşdırdı və onu oyatdı. Məşhur mütəfəkkirlər, o cümlədən Salvador Dali iddia edirdilər ki, onların yaradıcılığına təkan verən məhz bu keçid halı, yuxu ilə oyaqlıq arasındakı andır.
2021-ci ildə fransız alimləri Edisonun iddiasını sınaqdan keçirdilər. İştirakçılardan riyaziyyat problemini həll etmələri istənilib. Lakin iştirakçılar problemdə onu daha tez həll etməyə imkan verən gizli bir qaydanın olduğunu bilmirdilər. Problem üzərində işlədikdən sonra subyektlər Edison kimi yatdılar. Hər bir iştirakçının əlində yerə düşəndə mütləq səs çıxaracaq bir fincan vardı.
Yatdıqdan sonra iştirakçılardan yenidən riyaziyyat məsələlərini həll etmələri istənilib. Nəticədə, yüngül yuxuya gedənlər bu gizli qaydanı daha tez kəşf edirdi, oyaq qalanlar və ya daha dərin yuxuya gedənlər isə o qədər də müvəffəqiyyətli olmayıblar.
Deməli, Edison haqlı ola bilərdi. Yüngül yuxu və bir anlıq oyaqlıq da yaradıcılığınıza töhfə verə bilər.
