- Alimlər yeniyetmələrdə əsas risk faktorunu tapdı
Yeniyetməlik dövründə spirtli içki və ya qadağan olunmuş maddələri sınamaq geniş yayılsa da, hər yeniyetmədə asılılıq yaranmır. Yeni araşdırmalar göstərir ki, bəzi gənclərin asılılığa həssaslığı maddəni ilk dəfə sınamasından çox əvvəl - beyin inkişafı və ətraf mühitin təsiri ilə formalaşa bilər.
Sherg.az xəbər verir ki, araşdırmalara görə, 12 yaş və yuxarı şəxslər arasında alkoqol və ya digər maddələri sınayanların yalnız 9,8 faizində asılılıq və ya zərərli istifadə vərdişləri yaranır. Bu isə təkcə maddə ilə təmasın asılılığı izah etmədiyini göstərir.
Beyində inkişaf fərqləri rol oynayır
Yeniyetməlik dövründə beynin motivasiya və mükafat sistemləri qərarvermə və özünənəzarətə cavabdeh olan sistemlərdən daha sürətlə inkişaf edir. Bu səbəbdən yeniyetmələr mükafatlara, yeniliklərə, həmyaşıdlarının təsirinə və güclü emosional təcrübələrə daha həssas olurlar.
Bəzi beyin görüntüləmə araşdırmaları göstərib ki, gənclərdə hələ heç bir maddə istifadə etməzdən əvvəl belə risklərin qiymətləndirilməsi, davranışların idarə olunması və nəticələrdən nəticə çıxarılması ilə bağlı beyin sistemlərində fərqlər mövcud ola bilər.
DEHB olan yeniyetmələr daha yüksək risk altındadır
Xüsusilə diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozuntusu (DEHB), davranış və qarşı çıxma pozuntuları olan yeniyetmələrdə maddə istifadəsinə daha erkən başlama və asılılıq inkişaf etdirmə riski yüksəkdir.
Ailəsində asılılıq tarixçəsi olan gənclərdə də maddə istifadəsindən əvvəl oxşar beyin xüsusiyyətləri müşahidə oluna bilər.
Biologiya taleyimiz deyil
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, bioloji meyillilik asılılığın qaçılmaz olduğu anlamına gəlmir. Ailə münasibətləri, valideyn nəzarəti, həmyaşıdların təsiri, sosial-iqtisadi vəziyyət, yaşanılan mühit və zorakılığa məruz qalma kimi amillər də mühüm rol oynayır.
Erkən müdaxilə vacibdir
Mütəxəssislər asılılıq yarandıqdan sonra müalicə aparmaqla yanaşı, yeniyetməlik dövründə erkən profilaktik tədbirlərin görülməsinin vacibliyini vurğulayırlar. Qərarvermə, özünənəzarət və gələcək məqsədləri nəzərə alma bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi riskli davranışların qarşısını almağa kömək edə bilər.
Araşdırmalar göstərir ki, yeniyetməlik dövründə beyin hələ yüksək plastiklik qabiliyyətinə malik olduğundan, düzgün müdaxilə asılılıq dövrəsinin başlamadan qarşısını almağa imkan verə bilər.
