Ürək-damar xəstəlikləri deyildikdə çox vaxt ağla kişi xəstələrin profili gəlir. Halbuki qadınların ürəyi və damar sistemi xəstəliklərin yaranması, simptomların gedişi və müalicəyə cavab baxımından kişilərdən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.
Qadının ürək sağlamlığı ilə bağlı hekayəsi yalnız hazırkı təzyiq və xolesterin göstəricilərindən ibarət deyil. Hamiləlik tarixçəsi, həyat boyu sağlamlıq vəziyyəti və ürəkdə baş verən fərqli mexanizmlər də bu hekayənin bir hissəsidir.
Son illərdə elm dünyasında qadın ürəyi ilə bağlı araşdırmalar sürətlə artsa da, qadınlar hələ də ürək-damar tədqiqatlarında kifayət qədər təmsil olunmurlar.
Sherg.az xəbər verir ki, İstanbul Okan Universiteti Xəstəxanasının kardioloqu, professor Süha Çətin bildirib ki, qadınlarla bağlı tibbi araşdırmalar son illərdə artsa da, müasir tibbdə kişilər hələ də üstünlük təşkil edir.
“Bir çox ürək-damar xəstəliyinin diaqnostikası və müalicəsi ilə bağlı biliklərimiz əsasən kişi xəstələr üzərində aparılan araşdırmalara əsaslanır. Bu isə qadınlarda xəstəliklərin vaxtında aşkarlanmasını, düzgün diaqnoz qoyulmasını və ən uyğun müalicənin seçilməsini çətinləşdirir”, - deyə həkim vurğulayıb.
“Qadın ürəyi kişi ürəyinin kiçildilmiş versiyası deyil”
Professor Süha Çətin qadınlarda ürək xəstəliklərinin yalnız simptomlarının deyil, xəstəliyin yaranma formasının da fərqli olduğunu bildirib.
Xüsusilə kiçik damar xəstəliyi, damar spazmı və spontan koronar arteriya diseksiyası (SCAD) kimi mexanizmlər qadınlarda daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu fərqlər bəzi xəstələrdə standart müayinələrin kifayət qədər məlumat verməməsinə və diaqnoz prosesinin uzanmasına səbəb ola bilər.
2026-cı ildə dərc olunan Avropa Kardiologiya Cəmiyyətinin elmi hesabatında da qadınlarda mikrovaskulyar xəstəlik, damar spazmı, koronar arteriya diseksiyası və diaqnostik yanaşmalardakı cins fərqlərinə diqqət çəkilir.
Professor Çətinə görə, qadınların ürək sağlamlığı ilə bağlı bilməli olduğu 5 mühüm məqam var:
1. Əsas riskiniz yalnız təzyiq və xolesterin deyil
Yüksək təzyiq, yüksək xolesterin, diabet, siqaret, hərəkətsiz həyat tərzi və ailədə ürək xəstəlikləri tarixçəsi qadınlarda da mühüm ürək-damar risk faktorlarıdır.
Lakin qadınlar üçün başqa amillər də mövcuddur. Hamiləlik zamanı yaranan preeklampsiya və gestasion diabet (müvəqqəti diabet) sonrakı illərdə ürək-damar xəstəlikləri riskinin artması ilə əlaqələndirilir.
Polikistik yumurtalıq sindromu (yeni adı ilə Poliendokrin Metabolik Yumurtalıq Sindromu – PMOS), lupus və revmatoid artrit kimi bəzi xəstəliklər də ürək-damar riski baxımından nəzərə alınmalıdır.
2. Kritik dönüş nöqtəsi: Menopauza
Menopauzaya keçid qadınların ürək sağlamlığının yenidən qiymətləndirilməli olduğu mühüm dövrdür. Çünki menopauza ilə birlikdə qadınların ürək-damar risk profili əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər.
Bu dövrdə qan təzyiqi, xolesterin və metabolik risk faktorlarında mənfi dəyişikliklər müşahidə oluna bilər. Buna görə də 40–50 yaşlarında ortaya çıxan yeni ürək-damar risklərini yalnız “yaşın artması” ilə əlaqələndirmək düzgün deyil.
3. Qadınlarda infarktın əlamətləri fərqlidir
Ürək infarktının klassik əlamətləri arasında döş qəfəsində güclü təzyiq və ya ağrı əsas yer tutur. Lakin qadınlarda vəziyyət fərqli şəkildə özünü göstərə bilər.
Döş qəfəsində ağrı ilə yanaşı, nəfəs darlığı, ürəkbulanma, soyuq tər, səbəbi bilinməyən və ya güclü yorğunluq kimi əlamətlər də müşahidə oluna bilər.
Bu səbəbdən “yorğunluqdur”, “stressdəndir” və ya “mədə problemidir” deyə qiymətləndirilən bəzi əlamətlər əslində ürəyin xəbərdarlıq siqnalı ola bilər. Bu simptomların ürək mənşəli olduğunun vaxtında anlaşılmaması isə diaqnozun gecikməsinə səbəb olur.
4. Xəstəliyin arxasında fərqli mexanizmlər ola bilər
Ürək infarktlarının əhəmiyyətli hissəsi həm kişilərdə, həm də qadınlarda ürəyi qidalandıran damarlarda aterosklerotik lövhələrin parçalanması və laxtanın yaranması nəticəsində baş verir.
Lakin qadınlarda bundan başqa mexanizmlər də mövcuddur. Kiçik damar xəstəliyi, koronar damar spazmı və spontan koronar arteriya diseksiyası (SCAD) bunlar arasındadır.
Xüsusilə gənc və orta yaşlı qadınlarda infarkt qiymətləndirilərkən bu mexanizmlərin nəzərə alınması böyük əhəmiyyət daşıyır.
Digər diqqətçəkən vəziyyət isə Takotsubo kardiomiopatiyası, yəni “qırıq ürək sindromudur”.
Əsasən güclü fiziki və ya emosional stressdən sonra meydana çıxa bilən bu vəziyyət xüsusilə menopauzadan sonrakı qadınlarda müşahidə olunur. Bəzi xəstələrdə ürəyin fəaliyyəti zamanla yenidən bərpa oluna bilər.
5. “Angioqrafiyada damarlar təmiz çıxdı” demək həmişə ürəkdə problem yoxdur anlamına gəlmir
Qadınlarda kiçik damar xəstəliyi və damar spazmı kimi vəziyyətlər klassik koronar angioqrafiyada hər zaman aydın şəkildə görünməyə bilər.
Bu səbəbdən şikayətləri davam edən bəzi qadınlarda yalnız böyük damarlara baxaraq nəticə çıxarmaq kifayət deyil. Xəstənin vəziyyətindən asılı olaraq daha geniş və xüsusi müayinələrə ehtiyac yarana bilər.
Odur ki, qadınlarda ürək xəstəliklərinin diaqnostikasında kişi xəstələrdən əldə olunan məlumatlarla kifayətlənməmək, qadınlara xas risk faktorlarını və xəstəlik mexanizmlərini ayrıca nəzərə almaq vacibdir.
