İyunun 24-də Türkiyədə keçirilən seçkilər növbəti dəfə Ərdoğan və AKP iqtidarının zəfəri ilə yekunlaşdı. Ərdoğan 52 faizdən artıq səs toplamaqla yeni sistem əsasında seçilən ilk prezident oldu. AKP isə müttəfiqi MHP ilə birlikdə parlamentdə 53 faizlik səsə yiyələndi. Ötən il Konstitusiyaya edilən dəyişikliklərə görə, prezidentə daha artıq səlahiyyətlər veriləcək. İdarəçilik sistemi prezidentin təqdimatı əsasında parlamentin təsdiq etməsi ilə formalaşacaq.
Qərarnamələr isə prezident tərəfindən təqdim olunacaq və parlament tərəfindən təsdiq ediləcək. Baş nazirin səlahiyyətlərinin bir qismi də prezidentə keçəcək. Ekspertlərə görə, yeni sistem prezidentin daha çox manevr imkanları əldə etməsinə səbəb olacaq və idarəetmədə çevik və mobil bir sistemin tətbiq edilməsinə şərait yaradacaq. Türkiyə iqtidarının bundan nə qədər bəhrələnəcəyini isə zaman göstərəcək. Analitiklər xatırladıblar ki, parlament üsul-idarəsində Türkiyə siyasi sistemi koalision hökumət böhranları yaşayıb. Bu böhranlar isə öz növbəsində iqtisadi problemlərin yaşanmasına səbəb olurdu. Amma prezident üsul-idarəsi müəyyən mənada böhranları aradan qaldıracaq.
Bu barədə "Şərq”ə danışan politoloq Azər Rəşidoğlu bildirib ki, Türkiyədə baş verənlər yeni siyasi sistemin yaradılmasının xəbərçisidir. Ekspertin sözlərinə görə, ilk növbədə dəyişiklikdən sonra Türkiyədə baş nazir postu ləğv olunacaq və mərkəzi icra hakimiyyətinin başçısı prezident olacaq:
"Prezident həm dövlət başçısı, həm də hökumətin rəhbəri sayılacaq. Dəyişikliyə əsasən, prezident nazirləri, hökumət üzvlərini, ali məhkəmə hakimiyyətinin bir sıra üzvlərini, yüksək rütbəli bürokratik aparat təmsilçilərini və vitse-prezidentləri təyin edəcək. Artıq Türkiyənin dövlət büdcəsini də prezident administrasiyası hazırlayacaq. Əgər parlament prezidentin təklif etdiyi büdcə qanununu qəbul etməsə, o zaman bir il öncəki büdcə qanunu növbəti ildə də qüvvədə olacaq. Bəzi araşdırmaçılar belə hesab edirlər ki, parlamentli sistem, xüsusən də inkişaf etməmiş ölkələrdə prezident üsul-idarəsindən daha üstündür.
Lakin Türkiyə xalqı sistem dəyişikliyinə "hə” deyibsə, deməli, bu qəbul edilməlidir”.
Siyasi şərhçinin fikrincə, Türkiyədə yeni qəbul olunan prezidentlik sistemini müəyyən qədər Fransa və ABŞ-dakı prezident üsul-idarəsi ilə müqayisə edirlər: "Ancaq Türkiyənin yeni sistemində ABŞ-da olduğu qədər məhkəmə hakimiyyəti müstəqil deyil. Bundan başqa, icra hakimiyyətinin üstünlüyü tanınmır. Məsələn, ABŞ-da Konqres büdcəni qəbul etməsə, o zaman hökumət fəaliyyətini dayandırmalı olur. Ali Məhkəmə və nazirləri prezident təyin etsə də, onlar yalnız Konqres tərəfindən təsdiqləndikdən sonra səlahiyyət əldə edirlər. Türkiyədəki dəyişikliyə əsasən, prezident partiya sədri ola bilər.
Eyni zamanda 5 il müddətinə yalnız iki dəfə seçilə biləcək. Lakin prezidentin ikinci müddətində parlament növbədənkənar seçki qərarı verərsə, o zaman fəaliyyətdə olan prezident 3-cü dəfə namizədliyini verə bilər. Bir sözlə, ciddi dəyişikliklər baş verir. Təbii ki, bütün bunları həyata keçirmək elə də asan olmayacaq”.
İsmayıl
