" Bu dəfə İran ABŞ-ın yeni sanksiyalarına tab gətirə bilməyəcək”
Bu sözləri "Sherg.az”a ABŞ-ın öz müttəfiqlərinə "İrandan neft idxalını azaldın" tələbini şərh edərkən politoloq Sədrəddin Soltan söyləyib.
Onun qənaətincə, İrana qarşı ABŞ əvvəllər də belə bir addımlar atıb:
"2015-ci ilin 15 iyulunda müttəfiq ölkələrlə İran arasında Tehran Nüvə Proqramı ilə bağlı qəbul edilmiş sazişdən öncə də ABŞ müttəfiqlərinə İrandan neft və qaz məhsullarını idxal etməməyi və bank əməliyyatlarını dayandırmağı tövsiyə edib. Həmçinin müttəfiq dövlətlər də ABŞ-ın bu çağrışına razılıq verdilər. Mayın ayının 12-də ABŞ-ın İranın nüvə proqramı sazişindən çıxması an həmin sanksiyaları müttəfiqlərə qadağaları yenidən bərpa olundu. Odur ki, həmin o sanksiyaların, qadağa və məhdudiyyətlərin təsiri İranda hələ də görünməkdədir.
Neçə gündür ki, İranda etiraz aksiyası keçirilir. Milli valyutanın dollar qarşısında dəyərdən düşməsi, eləcə də bir sıra mallara İran hökumətinin tətbiq etdiyi qadağalar və bu fonda tacirlərin etirazları həmin məhdudiyyət və sanksiyaların nəticəsidir. Beləliklə də, İranın bu sanksiyalara uzun müddət dözəcəyi gözlənilmir. Əvvələr də İran hakimiyyəti sanksiyalara dözəcəyini bildirirdi. Amma vəziyyət günü-gündən ağırlaşdı. Bunun nəticəsində də İran Qərb və ABŞ-la danışıqlara getməyə məcbur oldu. İranın yenidən danışıqlar masası arxasında oturacağı uzaqda deyil. Bunun üçün İran ABŞ-ın bir sıra şərtlərinə razılıq verməlidir. Bunlardan biri də İranın atom nüvə sahəsindəki fəaliyyəti təmamilə şəffaf olmalıdır. Ölkədə insan haqlarının təmin edilməlidir. Suriya, Yəmən, Bəhreyn, BƏƏ, Livan və Fələstində seprataçı kimi fəaliyyət göstərməməlidir. Terorçuluğu dəstəkləməməlidir. ABŞ-ın İranla tələbləri qarşılığında İranla yenidən masa axrasında otursa, sanksiyalar yumuşaldıla və ya məhv oluna bilər. Nə qədər ki, bu şərtlər təmin olunmayıb İrana qarşı təzyiqlər getdikcə artacaq.
Noyabr ayına qədər ABŞ-ın müttəfiqləri ona cavab verəcək. İranın bu sanksiyalara uzun meddət dözəcəyinə inanmıram. İranda artıq hökumət böhranı yaranmağa başlayıb. Hökumət böhranının yaranması hakimiyyətə qarşı çıxışlardan, etirazlardan bilinir. Hakimiyyətin ən yüksək eşalonunda hökumət ciddi şəkildə tənqid olunur. Müzakirələrlə bağlı Həsən Ruhaniyə iradlar bildirilir. İranda baş verən indiki hadisələrdən anlamaq olur ki, proses ciddi hökumət böhranı ilə nəticələnəcək. Hökumətin yenilənməsi və yaxud hökumətin istefası baş başutacaq.
Qeyd edək ki, ABŞ müttəfiq ölkələrdən İrandan neft idxalını cari ilin noyabrın 4-dək azaltmağı tələb edib. Bunu ABŞ Dövlət Departamentin yüksək vəzifəli məmuru bildirib. O xatırladıb ki, noyabrın 4-də ABŞ-ın İrana qarşı sanksiyaların ilk hissəsi tətbiq olunacaq. Dövlət Departamentin nümayəndəsi bildirib ki, bu tələbə əməl etməyən ölkələr ABŞ-ın İrana qarşı sanksiyaları ilə üzləşərlər.
Kənan Eynuroğlu
