RUSI xəbərdarlıq edir ki, uzunmüddətli müharibə koalisiyanı iqtisadi çöküşə aparacaq
Britaniyanın nüfuzlu RUSI analitik mərkəzinin hesabatı İranla müharibənin ilk mərhələsinin yalnız hərbi deyil, eyni zamanda ciddi iqtisadi və sənaye çağırışları ortaya çıxardığını göstərir.
Araşdırmaya görə, ABŞ-İsrail koalisiyası sursatı həm maliyyə, həm də istehsal baxımından davamlı olmayan sürətlə tükədir.
Sürətli tükənmə və yüksək xərclər
İlk 16 gün ərzində 11 mindən çox sursatın istifadəsi və bunun 26 milyard dollar dəyərində olması müharibənin intensivliyini açıq şəkildə göstərir. Xüsusilə ilk 96 saatda 5 mindən artıq sursatın sərf olunması hərbi əməliyyatların nə qədər yüksək tempdə getdiyini ortaya qoyur. Bu dinamika müharibənin uzanacağı təqdirdə xərclərin eksponent şəkildə artacağını deməyə əsas verir.
“Bahalıya qarşı ucuz” problemi
Hesabatın ən kritik məqamlarından biri iqtisadi effektivlik məsələsidir. ABŞ və İsrailin milyonlarla dollar dəyərində raketlərlə daha ucuz İran dronlarını və raketlərini vurması “asimmetrik xərclər” problemini yaradır.
Məsələn, milyardlarla dollar dəyərində interceptor raketlər istifadə olunduğu halda, daha ucuz alternativlərdən (C-RAM kimi sistemlər) istifadə xərcləri xeyli aşağı salır.
Bu fərq uzunmüddətli perspektivdə koalisiyanın maliyyə yükünü kəskin artırır.
Sənaye və logistika məhdudiyyətləri
Müharibənin yalnız maliyyə deyil, istehsal tərəfi də ciddi risk altındadır. Müasir silah sistemlərinin istehsalı:
uzun zaman tələb edir,
yüksək texnologiya və komponentlərə bağlıdır,
sürətli şəkildə artırılması çətindir.
Bu isə o deməkdir ki, istifadə olunan sursatların yerini qısa müddətdə doldurmaq mümkün olmaya bilər. Nəticədə hərbi əməliyyatların davamlılığı sual altına düşür.
Xərclərin gələcək artımı
Analitiklər qeyd edir ki, hazırkı 26 milyard dollarlıq xərc real mənzərənin yalnız başlanğıcıdır. Ehtiyatların yenidən formalaşdırılması və istehsalın genişləndirilməsi bu rəqəmi 50 milyard dollardan yuxarı qaldıra bilər. Müharibə şəraitində istehsalın daha bahalı və yavaş olması bu artımın əsas səbəblərindəndir.
Strateji nəticələr və risklər
Bu vəziyyət bir neçə mühüm nəticə doğurur:
Uzunmüddətli müharibə riski: yüksək xərclər koalisiyanın davamlı hərbi fəaliyyətini çətinləşdirə bilər.
Maliyyə təzyiqi: büdcə yükü artdıqca daxili iqtisadi təsirlər də güclənə bilər.
Hərbi strategiyanın dəyişməsi: daha ucuz və effektiv müdafiə vasitələrinə keçid zərurəti yarana bilər.
Qlobal silah bazarı: sursat istehsalına tələbat artdıqca beynəlxalq silah sənayesində qiymət və istehsal balansı dəyişə bilər.
Nəticə etibarı ilə RUSI-nin hesabatı göstərir ki, müasir müharibələrdə yalnız hərbi güc deyil, iqtisadi dayanıqlıq və sənaye imkanları da həlledici rol oynayır. ABŞ- İsrail koalisiyasının qarşılaşdığı əsas problem döyüş meydanındakı uğurla yanaşı, bu uğurun maliyyə və resurs baxımından nə qədər davam etdirilə biləcəyidir.
