Hörmüz boğazında ABŞ ilə İran arasında hərbi gərginliyin artması fonunda regionda təhlükəsizlik arxitekturasının yenidən formalaşdırılması istiqamətində ciddi hərəkətlilik müşahidə olunur.
“Bloomberg”in yaydığı məlumata görə, Avropa ölkələri və müttəfiqlər strateji əhəmiyyət daşıyan bu su yolunda genişmiqyaslı dəniz təhlükəsizlik əməliyyatı hazırlayır.
Məlumata əsasən, İngiltərə və Fransanın rəhbərlik etdiyi, 40-dan çox ölkənin daxil olduğu koalisiya, Hörmüz boğazından keçən ticarət gəmilərinin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün hərbi mövcudluğu gücləndirməyə hazırlaşır. Bölgəyə İngiltərəyə məxsus HMS Dragon hərbi gəmisinin göndərildiyi, Fransanın isə Charles de Gaulle (aircraft carrier) aviadaşıyıcısını Qırmızı dəniz istiqamətində yerləşdirdiyi bildirilir.
Bu proses əslində təkcə hərbi təhlükəsizlik tədbiri deyil, həm də qlobal enerji və ticarət sisteminin dayanıqlığını qorumağa yönəlmiş strateji geosiyasi addımdır. Hörmüz boğazı dünya neft daşımalarının ən kritik “dar boğazı” hesab olunur və burada baş verəcək hər hansı eskalasiya qlobal enerji qiymətlərinə birbaşa təsir göstərir.
Koalisiyanın “müşayiət missiyası” ilə yanaşı mina təmizləmə və hava patrulları kimi funksiyaları da əhatə etməsi, bölgədə yarı-hərbi nəzarət zonasının formalaşdığını göstərir. Bu isə faktiki olaraq beynəlxalq sularda kollektiv təhlükəsizlik modelinin genişləndirilməsi deməkdir.
İran tərəfinin keçmişdə boğazı bağlama təhdidləri və gəmilərə müdaxilə halları isə bu strateji nöqtəni həm də siyasi təzyiq alətinə çevirdiyini göstərir. İran dini lideri Mojtaba Khamenei tərəfindən “yeni idarəetmə planı” barədə açıqlamalar isə Tehranın bu regionda status-kvonu dəyişdirmək cəhdlərinin davam etdiyini göstərir.
Digər tərəfdən, ABŞ və Avropa ölkələrinin birgə hərbi koordinasiyası bölgədə NATO xaricində də olsa, de-fakto çoxmillətli təhlükəsizlik blokunun formalaşdığını ortaya qoyur. Bu isə İranla Qərb arasında qarşıdurmanın artıq təkcə diplomatik deyil, dəniz nəzarəti səviyyəsinə keçdiyini göstərir.
Ümumilikdə, Hörmüz boğazı ətrafında cərəyan edən proseslər qlobal ticarət yollarının militarizasiya olunması tendensiyasını gücləndirir və yaxın dövrdə enerji bazarlarında əlavə volatillik riskini artırır.
