Pezeşkianın tapşırığı İranın iqtisadi təcriddən çıxış üçün qonşu ölkələrə yönələn praqmatik kursunu gücləndirdiyini göstərir
İran Prezidenti Məsud Pezeşkianın hökumətə verdiyi yeni tapşırıq Tehranın regional iqtisadi strategiyasında tədricən, lakin nəzərəçarpacaq dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir. Qonşu ölkələrdən, xüsusilə Azərbaycan, Pakistan və Rusiyadan idxalın genişləndirilməsi çağırışı təkcə texniki ticarət qərarı deyil, həm də struktur xarakterli iqtisadi adaptasiya cəhdidir.
Bu addımın arxasında bir neçə paralel faktor dayanır. İlk növbədə, İranın uzunmüddətli sanksiya rejimi və maliyyə məhdudiyyətləri ölkənin ənənəvi idxal kanallarını daraldıb. Nəticədə Tehran getdikcə daha çox “qonşu iqtisadiyyatlara açılma” strategiyasına yönəlir. Bu strategiya həm tədarük təhlükəsizliyini təmin etməyi, həm də beynəlxalq maliyyə sistemindən qismən yan keçməyi hədəfləyir.
İkinci mühüm faktor coğrafi-logistik reallıqlardır. İranın şimal limanları və quru sərhəd keçidləri son illərdə regional ticarətdə alternativ arteriyalara çevrilmək potensialı qazanıb. Xüsusilə Azərbaycan üzərindən keçən nəqliyyat marşrutları İran üçün həm Qafqaza, həm də Avropaya çıxış baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu kontekstdə Bakı-Tehran xətti yalnız siyasi dialoq deyil, eyni zamanda iqtisadi tranzit əməkdaşlığı kimi də dəyərləndirilir.
Üçüncü aspekt isə daxili bazarda yaranan struktur çatışmazlıqlardır. Dərman, əsas ərzaq məhsulları və sənaye komponentlərinin təminatında yaranan fasilələr İran hökumətini daha çevik və regional həllərə sövq edir. Pezeşkianın “maneələrin operativ aradan qaldırılması” barədə açıqlaması da məhz bu böhran idarəetmə yanaşmasının göstəricisidir.
Bu prosesin ən diqqətçəkən tərəfi isə İranın ticarət siyasətində “qonşu mərkəzli iqtisadi modelə” doğru yavaş dönüş ehtimalıdır. Əgər bu xətt davamlı xarakter alsa, regionda yeni iqtisadi inteqrasiya xəritəsi formalaşa bilər. Bu xəritədə Azərbaycan həm tranzit, həm də təchizat baxımından önəmli körpü rolunu daha da gücləndirə bilər.
Bununla belə, prosesin tam sabit və problemsiz inkişaf edəcəyi dəqiq deyil. Sərhəd məntəqələrində logistik məhdudiyyətlər, regional rəqabət və beynəlxalq sanksiya mexanizmləri bu strategiyanın tempinə təsir edə bilər. Buna görə də İranın atdığı bu addım daha çox “praktik adaptasiya siyasəti” kimi qiymətləndirilir, radikal dönüş kimi yox.
Nəticə etibarilə, Pezeşkianın tapşırığı İranın iqtisadi təcriddən çıxış üçün qonşu ölkələrə yönələn praqmatik kursunu gücləndirdiyini göstərir. Bu isə Cənubi Qafqaz və Xəzər hövzəsində ticarət və logistika balansını orta müddətdə yenidən formalaşdıra biləcək potensial dəyişiklik kimi oxunur.
