Rusiya-Ukrayna gərginliyi fonunda Avropa özü Azərbaycana yaxınlaşmağa çalışır
Avropa İttifaqı Rusiya ilə problemlər fonunda Azərbaycandan qaz tədarükünü artırmaq istəyini təsdiqləyib. Aİ-nin xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali komissarı Jozep Borrell deyib ki, diplomatiyanın uğursuz olacağı, Rusiyanın tədarükünü kəsmək və ya dayandırmaq qərarına gələcəyi təqdirdə ABŞ, Qətər və Azərbaycandan qaz tədarükünü artırmaq məsələsini nəzərdən keçirirlər. Ekspertlərə görə, Moskva Avropaya qarşı qaz rıçağından istifadə etsə də, tədarükü dayandırması ehtimalı azdır. Qaz bazarından pul qazanırlar, qaz rıçağından Avropanı itirmək yox, “ələ keçirmək” üçün istifadə edirlər.
Avropa Komissiyasının enerji məsələləri üzrə komissarı Kadri Simsonun bu həftə Vaşinqton və Bakıda qaz tədarükünün artırılması ilə bağlı müzakirələr aparacağı gözlənilir. Əlbəttə, bizim üçün vacib olan məqam rəsmi Bakının qazana biləcəkləridir. Birincisi, Azərbaycan qazı Avropa bazarında həcm baxımdan rus qazına tam alternativ olmasa da, mövcud situasiya Bakıya qaz ixracını artırmağa imkan verir. İkincisi, Avropada Bakının siyasi əhəmiyyəti artır. Bu, Moskva üçün də keçərlidir. Baş verənlər “qaz müharibəsi”nin yenidən aktuallaşması və növbəti qışa qədər daha da kəskinləşməsi riskini gündəmə gətirir.
İqtisadçı Pərviz Heydərov “Şərq”ə deyib ki, Azərbaycan qazının həcminin Avropa bazarı üçün xeyli az olmasına baxmayaraq, siyasi-iqtisadi baxımdan çox əhəmiyyətlidir. Ekspertə görə, Cənub Qaz Dəhlizi Avropa üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir:
“Avropa uzun müddətdir Rusiyanın enerji asılılığından xilas olmağa çalışır. Şaxələndirilmiş idxal imkanlarına malik olmağa cəhd edir. Bunun ən gözəl əyani nümunəsini Azərbaycan dövləti ortaya qoyub. Cənub Qaz Dəhlizi ideyası Azərbaycana məxsusdur. Layihənin reallaşmasına Avropa loyal yanaşmadı və dəstək vermədi. Nəticədə dəhlizin reallaşmasının bütün yükü ideya müəllifi kimi Azərbaycanın üzərinə düşdü. TAP və TANAP-ın reallaşmasında Azərbaycan maddi cəhətdən çox əziyyət çəkdi. Amma layihə hazır olandan sonra ABŞ və Avropa bunu yüksək qiymətləndirməyə başladılar. İndi TAP-la daha çox maraqlanırlar.
Avropa Qətərdən də qaz almağa çalışır. Lakin TAP onlar üçün göydəndüşmə nemətdir. O baxımdan Avropa ölkələri Azərbaycan qazının həcmini düşünmür. Sadəcə, Rusiyadan asılılığı azaltmaq və Azərbaycan üzərindən Orta Asiya resurslarına çıxış əldə etmək niyyəti güdürlər.
Rusiya-Ukrayna gərginliyi fonunda Avropa özü Azərbaycana yaxınlaşmağa çalışır. Yaxın gələcəkdə transxəzər boru kəmərinin reallaşması üzərində böyük işlərə başlanacaq. Burada əsas hədəf Orta Asiya qaz resurslarının Rusiya vasitəsi ilə yox, Xəzər dənizi yolu ilə Avropaya daşınmasına nail olmaqdır. Bu isə əhəmiyyətli dərəcədə Avropanın Rusiyadan asılılığını azaldacaq”.
P.Heydərovun fikrincə, Azərbaycan regional layihələrdə daha çox strateji məqsədlər güdür:
“Cənub Qaz Dəhlizinin də maddi yükünü təkbaşına çəkməsinin mahiyyəti o idi ki, Azərbaycan enerji dəhlizləri üzərində önəmli tranzit ölkəsi rolunu oynasın. Təbii ki, burada ölkəmiz önəmli miqyasda maddi mənfəət də əldə edəcək”.
