- “İranın dünyaya çıxışı Azərbaycandan keçir”
- Solonnikov: “Şimal-Cənub dəhlizinin əhəmiyyəti dəfələrlə artıb, regionun taleyi buradan asılıdır”
- “3+3 formatına qayıdış Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi reallıq yaradacaq”
Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun Moskvaya səfəri və rusiyalı həmkarı Sergey Lavrovla keçirdiyi görüş ikitərəfli münasibətlərin hazırkı vəziyyəti və perspektivləri baxımından diqqət mərkəzindədir. Görüş zamanı Azərbaycan-Rusiya əməkdaşlığının müxtəlif istiqamətləri, regional və beynəlxalq gündəmdə yer alan məsələlər müzakirə olunub.
Rusiyalı politoloq, Müasir Dövlət İnkişafı İnstitutunun direktoru Dmitri Solonnikov Sherg.az-a bildirib ki, xarici işlər nazirlərinin görüşü Rusiya ilə Azərbaycan arasında münasibətlərin yeni mərhələyə - intensiv və müsbət təmaslar mərhələsinə keçməsinin göstəricisidir:
"Ceyhun Bayramov və Sergey Lavrovun görüşü əməkdaşlığımızın yeni mərhələsinin hüquqi və təşkilati baxımdan rəsmiləşdirilməsinin nümayişidir. Bu yeni mərhələ bir neçə il əvvəl imzalanmış birgə bəyannamə çərçivəsində razılaşdırılmışdı. Lakin təəssüf ki, 2024-cü ilin dekabrında AZAL təyyarəsi ilə bağlı baş vermiş faciədən sonra bu proses dayandı və 2025-ci ildə müəyyən geriləmə yaşandı. Baxmayaraq ki, iqtisadi baxımdan geriləmə olmadı, əksinə, iqtisadi layihələrin həcmi və ticarət dövriyyəsi 2025-ci ildə 2024-cü illə müqayisədə daha böyük oldu. İşgüzar dairələr arasında əlaqələr kəsilmədi. Baş nazir müavinlərinin iştirakı ilə Hökumətlərarası Komissiya da fəaliyyətini fəal şəkildə davam etdirdi.
Ümumilikdə, ali səviyyədə olmasa da, yüksək və orta səviyyələrdə keçirilən diplomatik görüşlərin sayına baxsaq, onların intensivliyi əvvəlki illərlə müqayisədə demək olar ki, eyni idi. Lakin humanitar əlaqələr, mədəniyyət və vətəndaş cəmiyyəti institutları sahəsində geriləmə müşahidə olunurdu, bu sahələrdə təmaslar xeyli azalmışdı.
Bu geriləmə artıq 2025-ci ilin sonunda aradan qalxmağa başladı. Oktyabr ayında Prezident Vladimir Putinlə Prezident İlham Əliyevin görüşü keçirildi. 2026-cı ilin yazında isə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi ilə Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin birgə bəyanatı imzalandı. Həmin sənəddə bildirildi ki, bütün mürəkkəb məsələlər tənzimlənib və biz yenidən konstruktiv əməkdaşlığa qayıdırıq".
Analitik vurğulayıb ki, Prezident İlham Əliyev Şuşada keçirilən Qlobal Media Forumunda da bu mövqeni təsdiqləyib:
"Bütün bu addımların təşkilati müstəvidə möhkəmləndirilməsi və texniki parametrlərin müzakirəsi artıq Moskvada xarici işlər nazirləri - Ceyhun Bayramov və Sergey Lavrov arasında aparılan danışıqlarda həyata keçirilir. Bu isə münasibətlərin normallaşmasını, ümid edirik ki, inkişafın yeni və müsbət mərhələsinə çıxaracaq.
Burada üç əsas istiqaməti qeyd etmək lazımdır.
Birinci istiqamət iki ölkə arasındakı birbaşa münasibətlərdir. Buraya mədəniyyət, vətəndaş cəmiyyəti, iqtisadiyyat və humanitar sahələr daxildir. Ümid edirik ki, bütün bunlar tam bərpa olunacaq.
İkinci və ən mühüm geosiyasi istiqamət isə qlobal layihələrlə bağlıdır. İlk növbədə söhbət Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizindən və Prezident Vladimir Putinin dediyi kimi, Rusiyanın Avrasiyanı şimaldan cənuba birləşdirmək missiyasından gedir. Məhz intermodal Şimal-Cənub dəhlizi burada strateji və son dərəcə mühüm rol oynamalıdır. Fars körfəzi ətrafında yaranmış vəziyyət fonunda bu dəhlizin və layihənin əhəmiyyəti dəfələrlə artır".
Politoloq bildirib ki, bu, həm Azərbaycan, həm Rusiya, həm də İran üçün mövcud şəraitdə son dərəcə vacibdir:
"ABŞ-nin Hörmüz boğazını İran üçün bağladığı şəraitdə Tehranın xarici aləmə çıxışı yalnız şimal istiqaməti vasitəsilə mümkündür. Müvafiq olaraq, Şimal-Cənub dəhlizi, Azərbaycan üzərindən və ya Xəzər vasitəsilə çıxış hazırda İran üçün son dərəcə mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bir daha qeyd edirəm ki, bu, bütün qlobal ictimaiyyət üçün strateji əhəmiyyət daşıyan məsələdir.
Bundan əlavə, regional məsələlər də mövcuddur. Bunlardan biri Xəzər məsələsidir. Burada İranın Xəzər dənizi ilə bağlı bütün hüquqi məsələlərin tam rəsmiləşdirilməsinə nə dərəcədə tez qoşulacağı mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu isə həm təbii ehtiyatların birgə istifadəsini, həm Xəzərin istifadəsini, həm də onun ekologiyasını əhatə edir. Azərbaycan da, Rusiya da bu məsələdə son dərəcə maraqlıdır. Xəzərin dayazlaşması problemi bütün tərəflər üçün olduqca vacibdir.
Aydındır ki, burada Xəzər dənizinə çıxışı olan bütün ölkələrin - Rusiya, Azərbaycan, İran, Türkmənistan və Qazaxıstanın əməkdaşlığı zəruridir. Lakin Xəzəri qidalandıran əsas çay Volqadır. Biz anlayırıq ki, əsas müzakirələr də məhz bunun ətrafında aparılacaq. Yəni Xəzərin dayazlaşmasının qarşısını necə almaq olar və təbii-su ehtiyatları ilə bağlı hansı addımlar atmaq mümkündür".
D. Solonnikov bildirib ki, bu məsələ hamını narahat edir:
"Biz bunu müzakirə edəcək və əməkdaşlıq edəcəyik. Əlbəttə, 3+3 formatına da bütün aspektlərdən qayıtmaq vacib və zəruridir. Bu, həm Cənubi Qafqazda yeni münasibətlərə, həm Ermənistanda keçirilən seçkilərdən sonrakı vəziyyətə, həm də Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması prosesinə aiddir. Artıq ilk dəfə olaraq Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsində Ermənistanla ticarət də ayrıca sətir kimi görünür. Bu ticarətin həcmi böyük olmasa da, artıq mövcuddur.
Burada Rusiyanın da marağı var. Ermənistanla münasibətlərdə seçkilərdən əvvəl mövcud olmuş çətinliklərə baxmayaraq, biz indi Nikol Paşinyanın Yekaterinburqa səfərini və onun Rusiya hökumətinin sədri Mixail Mişustinlə görüşünü gördük. Aydındır ki, iqtisadi münasibətlər qorunub saxlanılacaq. Bu baxımdan həm 3+3 formatının rolu, həm də Rusiya-Azərbaycan-Ermənistan təmasları çərçivəsində iştirak imkanları son dərəcə mühüm olacaq".
Müsahibimiz bildirib ki, dünyada hər şey dəyişir və bu dəyişikliklər Cənubi Qafqaz regionuna da təsir göstərir:
"İran məsələsi baxımından da 3+3 formatı mühüm olacaq. Bu format çərçivəsində İran və Türkiyə arasındakı təmaslar son dərəcə vacib və aktual ola bilər. Bütün bunlar Rusiya ilə Azərbaycan arasında münasibətlərin tənzimlənməsi və onların yeni məcraya, yeni səviyyəyə keçirilməsi məsələlərinin tərkib hissəsidir.
Ümid edirik ki, bugünkü görüşün yekununda məhz bu baş verəcək. Bir daha vurğulayıram ki, bu, təkcə Rusiya və Azərbaycan üçün deyil, bütün region, ilk növbədə isə bizim üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır".
