Oktyabrın 15-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanı qəbul edib. Görüşdə Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərində son dövrlərdə müşahidə olunan proseslər ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.
Bakı ilə Ankara arasında keçirilən bu görüş iki qardaş ölkənin siyasi dialoqunun davamlılığını bir daha gündəmə gətirir. Regionda geosiyasi rəqabətin gücləndiyi, dövlətlərin milli maraqlarını qorumaq üçün yeni əməkdaşlıq formatları axtardığı bir vaxtda Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır. Çünki bu əlaqələr yalnız diplomatik təmaslardan ibarət deyil, ortaq tarixə, qarşılıqlı etimada və gələcəyə hesablanmış tərəfdaşlığa söykənir.
“Düşmənlərin gözlədikləri alınmayacaq. Bu iki qardaş ölkəni heç kim, heç bir qüvvə ayıra bilməyəcək”. Bu fikir Azərbaycanla Türkiyə arasındakı qardaşlığın mahiyyətini ifadə edən güclü mesajdır. İki ölkəni birləşdirən bağlar siyasi konyunkturadan daha dərindir. Məhz buna görə Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərini yalnız bugünkü hadisələr kontekstində deyil, tarixi və geosiyasi reallıqlar fonunda qiymətləndirmək lazımdır.
Əsrlərin sınağından keçmiş ortaq tarix, dil, mədəniyyət və mənəvi dəyərlər
Azərbaycan və Türkiyə arasındakı münasibətlər əsrlərin sınağından keçmiş ortaq tarix, dil, mədəniyyət və mənəvi dəyərlər üzərində formalaşıb. 1918-ci ildə Qafqaz İslam Ordusunun Bakının azad edilməsində iştirakı bu qardaşlığın tarixi yaddaşda xüsusi yer tutan səhifələrindəndir. Azərbaycanın müstəqilliyini bərpa etməsindən sonra isə münasibətlər yeni siyasi məzmun qazanaraq strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib.
2021-ci il iyunun 15-də imzalanan Şuşa Bəyannaməsi bu münasibətlərin hüquqi-siyasi əsaslarını daha da möhkəmləndirib. Sənəd iki ölkənin təhlükəsizlik, müdafiə, siyasi məsləhətləşmələr və digər sahələrdə əməkdaşlığının inkişafı üçün mühüm çərçivə yaradıb.
Bu gün Azərbaycan və Türkiyə arasında əlaqələr enerji, nəqliyyat, iqtisadiyyat, müdafiə sənayesi və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlıq kimi müxtəlif istiqamətləri əhatə edir. Deməli, Bakı ilə Ankara arasındakı birlik təkcə emosional yaxınlıq deyil, konkret dövlət maraqları ilə möhkəmlənən strateji tərəfdaşlıqdır.
Azərbaycan və Türkiyənin birliyi niyə bəzi qüvvələri narahat edir?
Cənubi Qafqazın geosiyasi əhəmiyyəti, enerji marşrutları, Orta Dəhliz və türk dünyasını birləşdirən nəqliyyat-kommunikasiya layihələri Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığını daha geniş regional kontekstə çıxarır. Bu əməkdaşlıq Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrini genişləndirməklə yanaşı, Türkiyənin də regionla iqtisadi və siyasi əlaqələrinin inkişafına imkan yaradır.
Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi ilə Türkiyənin geniş regional əlaqələrinin uzlaşması Avropa ilə Asiya arasında nəqliyyat və ticarət imkanlarını artırır. Orta Dəhlizin inkişafı, enerji təhlükəsizliyi və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlıq bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Belə şəraitdə iki ölkənin strateji tərəfdaşlığının zəifləməsi ayrı-ayrı regional aktorların maraqlarına uyğun görünə bilər. Ancaq konkret sübutlar olmadan hansısa qüvvənin məqsədli şəkildə Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərini pozmağa çalışdığını iddia etmək doğru olmaz. Əsas məsələ mümkün xarici təzyiqlərdən asılı olmayaraq, iki dövlətin öz milli maraqlarını qorumaq və qarşılıqlı etimadı gücləndirmək bacarığıdır.
Azərbaycan və Türkiyənin birgə fəaliyyəti nə qədər ardıcıl və nəticəyönümlü olarsa, münasibətlərin davamlılığı da bir o qədər möhkəm təməl üzərində qurular. Bu, həm ikitərəfli əməkdaşlıq, həm də regionda uzunmüddətli sabitlik baxımından əhəmiyyətlidir.
İlham Əliyev-Hakan Fidan görüşü həm də mesajdır
Prezident İlham Əliyevin Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanı qəbul etməsi iki ölkə arasında siyasi təmasların davam etdiyini göstərir. Görüşdə münasibətlərdə son dövrlərdə müşahidə olunan proseslərin müzakirə olunması Bakı ilə Ankara arasında dialoqun aktual məsələləri əhatə etdiyini nümayiş etdirir.
Diplomatik görüşlərin əhəmiyyəti yalnız imzalanan sənədlər və ya açıqlanan qərarlarla ölçülmür. Belə təmaslar tərəflərə mövqelərini uzlaşdırmaq, regional prosesləri müzakirə etmək və gələcək əməkdaşlığın istiqamətlərini müəyyənləşdirmək imkanı verir.
Bununla yanaşı, görüşün konkret nəticələri barədə əlavə rəsmi məlumat olmadan hər hansı yeni razılaşmanın əldə edildiyini iddia etmək olmaz. Lakin Azərbaycan və Türkiyə kimi strateji müttəfiqlər arasında siyasi dialoqun davamlılığı özlüyündə münasibətlərin qorunması və inkişafı üçün mühüm vasitədir.
Qardaşlığı qorumağın yolu milli maraqlardan keçir
Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin gücü yalnız ortaq keçmişlə bağlı deyil. Bu əlaqələrin gələcəkdə də möhkəm qalması qarşılıqlı hörmətə, suverenliyə, bərabərhüquqlu tərəfdaşlığa və konkret əməkdaşlıq nəticələrinə əsaslanır.
Dövlətlər arasında fikir ayrılıqlarının yaranması mümkündür. Əsas məsələ belə məsələlərin qarşılıqlı etimad və dialoq yolu ilə həll edilməsidir. Məhz bu yanaşma münasibətləri xarici təsirlərdən və dəyişən siyasi şəraitdən daha az asılı edir.
Eyni zamanda, Azərbaycan-Türkiyə birliyinin möhkəmlənməsi türk dünyasının inteqrasiyası üçün də yeni imkanlar yaradır. Ortaq iqtisadi layihələr, nəqliyyat əlaqələri, mədəni əməkdaşlıq və beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı fəaliyyət bu birliyin praktik nəticələrini genişləndirə bilər.
Azərbaycan–Türkiyə birliyi gələcəyin strateji dayağıdır
Azərbaycanla Türkiyəni birləşdirən münasibətlər tarixi yaxınlığın, ortaq dəyərlərin və qarşılıqlı dövlət maraqlarının vəhdətidir. Prezident İlham Əliyevin Hakan Fidanı qəbul etməsi də bu münasibətlərin siyasi gündəmdəki yerini bir daha göstərir.
“Azərbaycan dəri ilə sümük kimidir, heç kim ayıra bilməyəcək” fikri qardaşlığın sarsılmazlığına inamı ifadə edir. Ancaq bu birliyin gələcək nəsillərə ötürülməsi üçün tarixi bağlılığı real əməkdaşlıqla, siyasi dialoqla və qarşılıqlı etimadla daim möhkəmləndirmək lazımdır.
