Yaxın Şərqdə vəziyyət yenidən gərginləşib. ABŞ-nin İrana yeni zərbələr endirdiyi, İranın isə Hörmüz boğazını bağladığı və regiondakı ABŞ bazalarına hücumlar həyata keçirdiyi bildirilir.
ABŞ prezidenti Donald Trampin İranla bağlı sərt bəyanatlar verdiyi və hətta nüvə silahı variantını müzakirə etdiyi iddiaları gündəmə gəlib.
Mövzu ilə bağlı şərh verən Yaxın Şərq üzrə ekspert Semyon Baqdasarov bildirib ki, ABŞ-İran qarşıdurması uzunmüddətli xarakter ala bilər.
Onun sözlərinə görə, tərəflər arasında hətta razılaşma əldə olunsa belə, bu, sabitlik yaratmayacaq və anlaşmalar tez-tez pozulacaq. Ekspert gərginliyin əsas səbəblərindən biri kimi İsrail-Livan xəttindəki hərbi əməliyyatları və regiondakı müttəfiqlərin qarşılıqlı dəstəyini göstərib.
Baqdasarov həmçinin qeyd edib ki, İran daxilində real güc strukturları, xüsusilə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH), kompromisə daha az meyllidir və bu da prosesi çətinləşdirir.
Ekspertin fikrincə, münaqişə fasilələrlə davam edə bilər, lakin tam həllə yaxın perspektivdə nail olunması çətindir. O, ABŞ-nin nüvə silahı istifadə etməsi və ya genişmiqyaslı quru əməliyyatı ehtimalını isə real saymadığını bildirib.
Ekspertin səsləndirdiyi fikirlər Yaxın Şərqdə formalaşan yeni geosiyasi mənzərənin nə qədər mürəkkəb olduğunu göstərir. Son illər ABŞ ilə İran arasında münasibətlərdə vaxtaşırı yumşalma cəhdləri müşahidə olunsa da, tərəflər arasında köklü etimadsızlıq qalmaqda davam edir. Məhz bu amil hər hansı diplomatik razılaşmanın uzunömürlü olacağına dair şübhələri artırır.
Mütəxəssislərin qənaətinə görə, hazırkı qarşıdurma təkcə Vaşinqton və Tehran arasında ikitərəfli mübahisə deyil. Burada İsrail, Livan, Suriya, İraq və Fars körfəzi ölkələrinin maraqları da toqquşur. Bu səbəbdən regionda baş verən hər hansı hadisə qısa müddətdə daha geniş coğrafiyaya yayıla və yeni hərbi-siyasi böhranlara yol aça bilər.
Digər tərəfdən, Hörmüz boğazı ətrafında yaranan gərginlik qlobal iqtisadiyyat üçün də ciddi risklər yaradır. Dünya neft tədarükünün mühüm hissəsinin keçdiyi bu strateji marşrutda hər hansı məhdudiyyət enerji bazarlarında qiymətlərin kəskin dəyişməsinə səbəb ola bilər. Bu isə yalnız region ölkələrinə deyil, Avropa və Asiya iqtisadiyyatlarına da təsirsiz ötüşməyəcək.
Analitiklər hesab edirlər ki, tərəflər genişmiqyaslı müharibənin ağır nəticələrini nəzərə aldıqları üçün müəyyən mərhələlərdə gərginliyi azaltmağa çalışacaqlar. Lakin qarşılıqlı zərbələr, proksi qüvvələrin fəaliyyəti və sərt siyasi bəyanatlar münaqişənin tam səngiməsinə imkan vermir. Bu baxımdan ABŞ-İran qarşıdurmasının yaxın dövrdə də Yaxın Şərqin əsas təhlükəsizlik problemi olaraq qalacağı ehtimal edilir.
Beləliklə, regionda baş verən son hadisələr göstərir ki, tərəflər arasında hərbi eskalasiya riski hələ də yüksək olaraq qalır. Diplomatik kanalların açıq saxlanılması mümkün qarşıdurmanın daha təhlükəli mərhələyə keçməsinin qarşısını ala biləcək əsas vasitə hesab olunur. Bununla belə, mövcud reallıqlar fonunda Yaxın Şərqdə uzunmüddətli sabitliyin bərqərar olacağına dair nikbin proqnozlar vermək hələlik çətindir.
