Ermənistan xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın TRİPP layihəsi çərçivəsində neft və qaz kəmərlərinin Zəngəzur bölgəsindən kənarda çəkilə biləcəyinə dair açıqlaması regional nəqliyyat və enerji kommunikasiyalarının gələcəyi ilə bağlı yeni suallar doğurur. Məsələ yalnız coğrafi məhdudiyyətlərlə deyil, həm də layihənin hansı istiqamətdə genişləndiriləcəyi, enerji infrastrukturunun necə qurulacağı və regional əməkdaşlığın hansı prinsiplərlə inkişaf edəcəyi ilə bağlıdır.
Mirzoyanın sözlərinə görə, Araz çayı ilə qayalıqlar arasındakı dar ərazi gələcək dəmir yolu xətti boyunca boru kəmərlərinin çəkilməsini çətinləşdirə bilər. Bununla belə, konkret marşrutlar hələ müəyyənləşdirilməyib. Nazir qaz və neft kəmərlərinin Ermənistanın digər ərazilərindən keçirilməsinin mümkünlüyünü də istisna etməyib.
O bildirib ki, hələlik konkret infrastruktur marşrutları müəyyən edilməyib:
“Araz çayı ilə qayalıqlar arasındakı ərazi çox dar olduğundan, gələcək dəmir yolu boyunca boru kəmərlərinin çəkilməsi çətin ola bilər. Sovet dövründə olduğu kimi, Ermənistanın cənub hissəsindən dəmir yolu və elektrik xətləri keçə bilər. Bununla yanaşı, qaz və neft kəmərlərinin ölkənin digər ərazilərindən çəkilməsi mümkündür”.
Bu açıqlama göstərir ki, TRİPP çərçivəsində nəqliyyat və enerji infrastrukturu məsələləri eyni coğrafiyada həll olunsa da, onların marşrutları mütləq üst-üstə düşməyə bilər.
Əsas məsələ: TRİPP yalnız dəmir yolu layihəsi olaraq qalacaq?
TRİPP-in strateji əhəmiyyəti onun sadəcə bir nəqliyyat xətti olmasından daha genişdir. 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə olunan razılaşmalarda Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında Ermənistan ərazisindən keçən maneəsiz bağlantının yaradılması, eyni zamanda regional və beynəlxalq nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı nəzərdə tutulub. 2026-cı ilin yanvarında açıqlanan icra çərçivəsi də layihəni çoxnövlü tranzit bağlantısı kimi təqdim edir.
Mirzoyanın son açıqlaması isə mühüm bir məqama diqqət çəkir: nəqliyyat dəhlizinin yaradılması ilə enerji kommunikasiyalarının həmin marşrut üzrə qurulması ayrı texniki və siyasi məsələlərdir. Dəmir yolu və elektrik xətlərinin cənubdan keçirilməsi mümkün sayılsa da, neft-qaz kəmərləri üçün alternativ ərazilərin nəzərdən keçirilməsi əlavə layihələndirmə, maliyyə və razılaşmalar tələb edir.
Azərbaycanın maraqları baxımından enerji bağlantıları
Azərbaycan üçün regional kommunikasiyaların açılması Naxçıvanla birbaşa quru bağlantısının təmin edilməsi, tranzit imkanlarının genişləndirilməsi və Türk dünyası ilə nəqliyyat əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Enerji infrastrukturunun bu sistemə daxil edilməsi isə ayrıca iqtisadi imkanlar yarada bilər.
