- “Cənubi Qafqazın gələcək düzəni uğrunda mübarizə gedir”
Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqından (Aİİ) çıxarılması ilə bağlı səsləndirilən fikirlər Rusiya ilə Ermənistan arasında iqtisadi və siyasi münasibətləri yenidən gündəmə gətirib. Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan Rusiyanın ölkəsinə qarşı iqtisadi və siyasi məhdudiyyətlər tətbiq etdiyini bildirərək, bu addımların gözlənilən nəticəni vermədiyini iddia edib.
Beynəlxalq siyasət üzrə ekspert İsmail Cingöz Sherg.az-da Cənubi Qafqazdakı geosiyasi proseslərə mümkün təsirlərini dəyərləndirib:
"Ermənistanın Avrasiya İqtisadi Birliyindən (Aİİ) çıxarılmasına yönələn müzakirələr yalnız iqtisadi fikir ayrılığı deyil, həm də Rusiyanın Cənubi Qafqazda ənənəvi nüfuzunu qorumaq uğrunda mübarizəsinin mühüm göstəricisidir. Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın açıqlamaları da Moskva ilə İrəvan arasındakı münasibətlərin getdikcə daha ciddi etimad böhranına çevrildiyini ortaya qoyur.
Burada təşəbbüsün önündə Rusiya dayansa da, proses yalnız Moskvanın mövqeyindən ibarət deyil. Rusiya, Belarus, Qazaxıstan və Qırğızıstan nümayəndələrinin hazırladığı 20 oktyabr 2026-cı il tarixli hesabatda Ermənistan üçün Aİİ sazişinin icrasının müvəqqəti dayandırılması ehtimalı qiymətləndirilib. Hesabatda Ermənistan iqtisadiyyatının 15,6 faiz kiçilə biləcəyi, təbii qazın qiymətlərinin isə təxminən 69 faiz arta biləcəyi proqnozlaşdırılır. Lakin bunlar qəti iqtisadi nəticələr deyil, müəyyən fərziyyələrə əsaslanan ssenari hesablamalarıdır.
Rusiyanın əsas narazılığı Paşinyan hakimiyyətinin Avropa İttifaqı ilə inteqrasiya istiqamətində səylərini sürətləndirməsi, ABŞ və Avropa ölkələri ilə münasibətlərini inkişaf etdirməsi və Moskvadan strateji asılılığını azaltmağa çalışmasıdır".
Analitik vurğulayıb ki, İrəvan iqtisadi baxımdan Aİİ-nin üstünlüklərini qorumaq istəyərkən, siyasi baxımdan Qərbə yaxınlaşır:
"Moskva isə bu ikitərəfli siyasətin uzunmüddətli perspektivdə davam etdirilə bilməyəcəyi qənaətindədir.
Bununla yanaşı, Aİİ-nin təsis müqaviləsində bir üzvün digər üzvlər tərəfindən təşkilatdan çıxarılmasına dair açıq müddəanın olmaması müzakirənin hüquqi tərəfini də mühüm edir. Üstəlik, iqtisadi məhdudiyyətlərin Ermənistandakı siyasi qüvvələr balansına təsir göstərməsi ehtimalı Paşinyan hakimiyyətinin bu təşəbbüsləri ölkə daxilində sabitliyə yönəlmiş təzyiq kimi qiymətləndirməsinə səbəb olur. Bununla belə, bu iddialar ayrıca və konkret sübutlar əsasında qiymətləndirilməlidir.
Azərbaycan baxımından hadisələrin əhəmiyyəti Cənubi Qafqazın dəyişən geosiyasi arxitekturasında özünü göstərir. Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesi, Naxçıvanla əlaqəni təmin edəcək nəqliyyat layihələri və Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması regional qüvvələr balansını yenidən formalaşdırmaq potensialına malikdir. Rusiyanın Ermənistan üzərindəki nüfuzunun zəifləməsi yeni imkanlar yarada biləcəyi kimi, böyük güclər arasındakı rəqabəti də gücləndirə bilər".
Politoloq məsələnin Ermənistanın Aİİ-də qalıb-qalmayacağından daha geniş məna daşıdığını qeyd edib:
"Əsas mübarizə Cənubi Qafqazın gələcək siyasi, iqtisadi və strateji düzəninin hansı aktorların təsiri altında formalaşacağı ilə bağlıdır. Azərbaycan üçün əsas prioritet isə bu rəqabətdən kənarda qalmaq deyil, sülhün davamlı xarakter almasını və regional nəqliyyat əlaqələrinin qarşılıqlı suverenlik prinsipləri əsasında həyata keçirilməsini təmin etməkdir".
