Hörmüz boğazı kimi strateji əhəmiyyətli bölgədə hərbi aktivliyin artması bütün qlobal enerji və təhlükəsizlik sistemində domino effekti yaradacaq
ABŞ ilə İran arasında gərginliyin yenidən yüksəlməsi, artıq uzun illərdir davam edən strateji qarşıdurmanın yeni və daha həssas mərhələyə keçdiyini göstərir. Son hadisələr fonunda tərəflərin həm birbaşa hərbi əməliyyatlara, həm də “çəkindirici güc nümayişi” taktikasına üstünlük verməsi regional sabitliyi ciddi şəkildə zəiflədir.
ABŞ Mərkəzi Komandanlığının (CENTCOM) İranın cənubundakı raket mövqeləri və Hörmüz boğazı yaxınlığında yerləşən hədəflərə endirdiyi zərbələr, Vaşinqtonun əsas prioritetinin Körfəz regionunda enerji marşrutlarının təhlükəsizliyini qorumaq olduğunu göstərir. Hörmüz boğazı dünya neft tədarükünün əsas arteriyalarından biri olduğu üçün burada yaranacaq hər hansı hərbi eskalasiya qlobal iqtisadiyyata da birbaşa təsir potensialına malikdir.
ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranın zənginləşdirilmiş uranla bağlı sərt ritorikası isə məsələnin təkcə regional təhlükəsizlik deyil, həm də nüvə proqramı ətrafında cəmləndiyini göstərir. “Təhvil vermə” tələbi diplomatik dil baxımından maksimalist yanaşma hesab olunur və bu, danışıqlar masasında kompromis imkanlarını daha da məhdudlaşdırır. Belə ritorika adətən ya təzyiqi artırmaq, ya da qarşı tərəfi strateji geri çəkilməyə məcbur etmək məqsədi daşıyır.
İran tərəfinin ABŞ-a məxsus MQ-9 Reaper pilotsuz uçuş aparatını vurması isə cavab xarakterli hərbi mesaj kimi qiymətləndirilir. SEPAH-ın bunu hava məkanının pozulmasına cavab kimi təqdim etməsi Tehranın öz hərəkətlərini müdafiə mövqeyində əsaslandırmağa çalışdığını göstərir. Lakin bu tip qarşılıqlı zərbələr eskalasiya spiralı yaradır və lokal insidentlərin daha geniş münaqişəyə çevrilmə riskini artırır.
Diplomatik kanalların formal olaraq açıq qalmasına baxmayaraq, paralel hərbi əməliyyatların davam etməsi “ikili yol strategiyası”nın mövcudluğunu göstərir: bir tərəfdən danışıqlar, digər tərəfdən güc nümayişi. Tarixi təcrübə göstərir ki, bu model çox vaxt etimadı zəiflədir və danışıqların effektivliyini aşağı salır.
Hazırkı vəziyyət ABŞ-İran münasibətlərində klassik “gərginlik idarəetməsi” mərhələsindən çıxaraq, daha qeyri-sabit və proqnozlaşdırılması çətin bir fazaya daxil olunduğunu göstərir. Hörmüz boğazı kimi strateji əhəmiyyətli bölgədə hərbi aktivliyin artması isə təkcə iki ölkə arasında deyil, bütün qlobal enerji və təhlükəsizlik sistemində domino effekti yarada biləcək potensial riskləri gündəmə gətirir.
