- Yücel Karauz: “Bu millət öz taleyini özü müəyyənləşdirəcək”
29 oktyabr Türkiyə tarixində mühüm əhəmiyyət daşıyan günlərdən biridir. 1923-cü ildə Türkiyə Cümhuriyyətinin elan edilməsi ölkənin siyasi, sosial, iqtisadi və mədəni inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı olub. Cümhuriyyətin 103-cü ildönümü münasibətilə Türkiyənin ötən əsr ərzində keçdiyi inkişaf yolu, təhsil, sənaye, elm, mədəniyyət və müdafiə sahələrində əldə etdiyi nailiyyətlər, eləcə də gələcək hədəfləri yenidən diqqət mərkəzinə gəlir.
Türkiyənin Azərbaycandakı keçmiş Hərbi Attaşesi, ehtiyatda olan general Yücel Karauz Sherg.az-a Türkiyənin keçdiyi şərəfli yoldan danışıb:
"Bəzi tarixlər təqvim vərəqlərində qalmır, millətlərin yaddaşına, uşaqların gözlərindəki işığa, bir ölkənin gələcəyə inamına çevrilir. 29 oktyabr 1923-cü il türk milləti üçün məhz belə bir tarixdir. Bu, cəbhələrdə qazanılmış müstəqilliyin xalqın hakimiyyəti ilə taclandığı, ağır bədəllər hesabına müdafiə olunan Vətənin gələcəyinin yenə xalqın iradəsinə əmanət edildiyi gündür.
Cümhuriyyətimizin 103-cü ildönümünü qeyd edərkən Ankaradan ucalan o qətiyyətli səsi yenidən eşidirik: Bu millət öz taleyini özü müəyyənləşdirəcək! Müharibələrin taqətdən saldığı Anadoludan müasir bir ölkə yaratmaq iradəsi Cümhuriyyətin ən böyük cəsarəti və ən güclü mirasıdır.
1923-cü ilin Türkiyəsini qiymətləndirərkən həmin dövrün dünya şəraitini xatırlamaq lazımdır. Avropa və Amerikada sənaye istehsalının, elektrikləşmənin və elmi tədqiqatların sürətlə inkişaf etdiyi bir zamanda Türkiyə uzun müharibələrdən, işğaldan, insan itkilərindən və iqtisadi dağıntılardan sonra ayağa qalxmağa çalışırdı. Kapital yığımı məhdud, təhsil imkanları yetərsiz, sənaye infrastrukturu zəif idi. Cümhuriyyəti quran nəslin qarşısında həm müstəqilliyi qorumaq, həm də inkişafı başlatmaq kimi iki böyük vəzifə dayanırdı".
General qeyd edib ki, quruluş dövrü ilə bugünü müqayisə edərkən məlumatların aid olduğu illəri düzgün göstərmək vacibdir:
"1923-cü ilə dair bütün sahələr üzrə müntəzəm statistika olmadığından bəzi göstəricilər üçün Cümhuriyyət dövrünün ilk siyahıyaalmalarına müraciət edirik. Eyni zamanda, 2026-cı il hələ başa çatmadığı üçün bugünkü Türkiyəni təsvir edərkən ili göstərilməklə açıqlanmış statistik məlumatlardan istifadə edirik.
Təhsildəki dəyişiklik bunun ən parlaq nümunələrindən biridir. 1927-ci ildə savadlılıq səviyyəsi təxminən 10,6 faiz idi. Türkiyə Statistika Qurumunun 2025-ci il məlumatlarına görə isə altı və daha yuxarı yaşlı əhali arasında oxuyub-yaza bilənlərin payı 97,9 faizə çatıb. Ölçmə əhatəsində müəyyən fərqlər olsa da, bu iki göstərici bir əsr ərzində təhsil imkanlarının nə qədər genişləndiyini aydın göstərir. 2025-ci ildə 25-34 yaş qrupundakı qadınların 50,3 faizinin ali təhsilli olması da qadınların təhsil vasitəsilə ictimai həyata qatılmasındakı böyük dəyişikliyi nümayiş etdirir.
Bu dəyişikliklərin arxasında müəllimlərin fədakarlığı, ailələrin əməyi və təhsili ölkənin gələcəyi hesab edən Cümhuriyyət anlayışı dayanır. Kənd uşağının həkim, fəhlə qızının mühəndis, fermer övladının alim ola bilməsi Cümhuriyyətin imkanları genişləndirən fəzilətinin həyatda təcəssümüdür".
Ekspert vurğulayıb ki, Cümhuriyyət köklü tarixi Türk irsi üzərində ortaq vətəndaşlıq şüurunu və xalqın hakimiyyətini gücləndirdi:
"Müxtəlif bölgələrdən, fərqli həyat şəraitindən gələn insanları eyni hüquq, eyni Vətən və ortaq gələcək qarşısında məsuliyyət ətrafında birləşdirdi. Məktəbdə, parlamentdə, istehsalatda və ictimai həyatda milli birliyi möhkəmləndirdi. Onun fəziləti insanın dəyərini doğulduğu mühitdən asılı olmayaraq əməyində, biliyində və vətəndaşlıq hüquqlarında görən anlayışındadır.
Sənayedə də bu uzun inkişaf yolunun izləri görünür. Cümhuriyyətin ilk dövründə yaradılan şəkər fabrikləri, toxuculuq müəssisələri, dəmir yolları, Sümerbank və dəmir-polad sənayesinə yatırımlar istehsal mədəniyyətini inkişaf etdirdi. Zaman keçdikcə bu təcrübəyə özəl sektorun təşəbbüskarlığı, sənaye zonaları və ixracyönümlü istehsal əlavə olundu.
Bu gün Türkiyənin 2025-ci il üzrə mal ixracı 273,4 milyard dollara çatıb. Həmin il avtomobil sənayesi 1 milyon 419 min nəqliyyat vasitəsi istehsal edib, 1 milyon 57 mindən çox nəqliyyat vasitəsini isə ixrac edib. Bu rəqəmlər Türkiyənin dünya istehsal və ticarət şəbəkələri ilə əlaqələrinin konkret göstəriciləridir. Cümhuriyyətin qurulduğu illərdə məhdud istehsal imkanları ilə yola çıxan ölkəmiz bu gün mühəndislik və sənaye potensialı ilə beynəlxalq bazarlarda rəqabət aparır".
Müsahibimiz bildirib ki, elmdə inkişaf da laboratoriyalarda, universitetlərdə və tədqiqat mərkəzlərində davam edir:
"Türkiyə Statistika Qurumunun 2024-cü il məlumatlarına görə, elmi tədqiqat və təcrübi-konstruktor işlərinə çəkilən xərclərin ümumi daxili məhsuldakı payı 1,46 faizə, bu sahədə çalışanların tam iş vaxtı ekvivalenti ilə sayı isə 310 min 473 nəfərə çatıb. Bu potensialı daha da artırmaq, keyfiyyətli təhsili, azad düşüncəni və elmi fəaliyyəti dəstəkləmək Cümhuriyyətin müasirləşmə idealı qarşısında məsuliyyətimizdir.
Mədəniyyət sahəsində Cümhuriyyət tarixi irsimizin araşdırılması, qorunması və dünyaya tanıdılması üçün qurumlar yaratdı. Arxeologiyadan ədəbiyyata, musiqidən teatra qədər uzanan fəaliyyətlər mədəni həyatımızı zənginləşdirdi. Türkiyədən 22 obyektin UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısında yer alması Anadolunun bəşəriyyət tarixindəki mövqeyinin beynəlxalq səviyyədə tanınmasının göstəricilərindəndir. Bu irsi qorumaqla yanaşı, yeni əsərlər və yeni fikirlər yaratmaq Cümhuriyyətin mədəniyyət sahəsində davam edən vəzifəsidir".
General söyləyib ki, müdafiə sənayesindəki nailiyyətlər isə müstəqillik iradəsinin texnologiyadakı təcəssümüdür:
"Milli Mübarizə illərində döyüş sursatının cəbhəyə böyük fədakarlıqlarla daşındığı günlərdən öz pilotsuz uçuş aparatlarını, hərbi gəmilərini, radarlarını və raket sistemlərini hazırlayan Türkiyəyə gəlib çatmışıq. Müdafiə və aviasiya sektorunun mal və xidmət ixracı 2025-ci ildə 10 milyard 54 milyon dollar olub.
ASELSAN, TUSAŞ və ROKETSAN kimi qurumlarımızın qazandığı təcrübə Cümhuriyyətin yetişdirdiyi insan potensialının və nəsillər boyu davam edən əməyin bəhrəsidir.
Bütün bu nailiyyətlərin həqiqi dəyəri vətəndaşın həyatına verdiyi töhfə ilə ölçülür. Daha yaxşı təhsil, ədalətli imkanlar, güclü institutlar, hüququn aliliyi və rifahın cəmiyyətin bütün təbəqələrinə yayılması Cümhuriyyətin hər nəsildə yenidən həyata keçirilməli olan hədəfləridir. Keçmişin uğurları ilə qürur duymaq gələcəyin məsuliyyətini üzərimizə götürməyi tələb edir.
Atatürkün Cümhuriyyəti gənclərə əmanət etməsi onların ağlına, cəsarətinə və Vətən sevgisinə duyduğu etimadın ifadəsidir. Gənclərimizə qoyacağımız ən qiymətli miras onların sərbəst düşünə bildiyi, yarada bildiyi, ədalət içində yaşadığı və sabahına inamla baxdığı Türkiyə olacaq".
Yücel Karauz vurğulayıb ki, Atatürkün 1924-cü ildə Dumlupınarda söylədiyi söz bu gün də yolumuzu işıqlandırır:
"Atatürk demişdi: “Cümhuriyyəti biz qurduq, onu yüksəldəcək və davam etdirəcək sizsiniz".
Bu əmanəti biliklə, əməklə, mənəvi dəyərlərlə və bir-birimizə duyduğumuz etimadla gələcəyə daşıyacağıq. Cümhuriyyətimizin işığı gələcək nəsillərin yolunu aydınlatmağa davam edəcək.
Cümhuriyyətimizin 103-cü ildönümündə başda Qazi Mustafa Kamal Atatürk olmaqla onun silahdaşlarını, əziz şəhidlərimizi və dünyasını dəyişmiş qazilərimizi dərin ehtiram və minnətdarlıqla anırıq. Sağ olan qazilərimizə hörmətimizi bildirir, ölkəmizin inkişafına əmək sərf edən bütün vətəndaşlarımıza təşəkkür edirik. Onların bizə əmanət etdiyi müstəqil Vətəni və Cümhuriyyəti qorumaq, daha da yüksəltmək hər birimizin şərəf borcudur.
29 Oktyabr- Cümhuriyyət Bayramımız mübarək olsun!".
