Avropa Parlamenti ilə bağlı həqiqətlər yenidən diqqət mərkəzinə gəlib. Prezident İlham Əliyev Avropa Parlamentini “rüşvətxorlar yuvası” adlandıraraq bu qurumun keçmiş vitse-prezidenti, yunan deputat Eva Kailinin adı ilə bağlı Qatargate qalmaqalını xüsusi vurğulayıb. Dövlət başçısı Avropa Parlamentinin öz daxilində baş vermiş korrupsiya qalmaqalını xatırladaraq qurumun Azərbaycana və digər ölkələrə münasibətdə irəli sürdüyü tələblərin hansı meyarlarla müəyyənləşdirildiyi məsələsini də faktiki olaraq gündəmə gətirib.
Məsələ burasındadır ki, Qatargate sadəcə siyasi polemikanın mövzusu deyil. 2022-ci ilin dekabrında Belçika polisi Avropa Parlamenti ilə əlaqəli şəxslərin ünvanlarında axtarışlar aparıb. Araşdırma xarici ölkənin Avropa Parlamentində mümkün təsiri, korrupsiya, pul yuyulması və cinayət təşkilatı ilə bağlı şübhələri əhatə edib. Avropa Parlamentinin öz sənədlərində də həmin araşdırmanın parlamentin vitse-prezidenti Eva Kailinin saxlanılması ilə nəticələndiyi və keçmiş deputat Pier Antonio Panzerinin evində 500 min avrodan çox nağd pul aşkarlandığı qeyd olunur.
Bu qalmaqalın miqyası o qədər ciddi idi ki, Avropa Parlamenti 2022-ci ilin dekabrında Eva Kailinin vitse-prezidentlik səlahiyyətlərinə xitam verib. Qurumun öz açıqlamasında qərarın Belçikada aparılan korrupsiya araşdırmaları fonunda qəbul edildiyi bildirilirdi.
Daha sonra isə Avropa Parlamenti Qatargate işi ilə bağlı öz daxilində şəffaflıq və hesabatlılıq mexanizmlərinin gücləndirilməsi istiqamətində bir sıra tədbirlər elan etdi. Parlament xarici ölkələrdən deputatlara və siyasi partiyalara ianələrin qadağan edilməsi, deputatların aktivləri barədə bəyannamələrin təqdim olunması və şəffaflıq qaydalarının sərtləşdirilməsi kimi addımları gündəmə gətirdi.
Bütün bunlar göstərir ki, Prezident İlham Əliyevin toxunduğu məsələ yalnız siyasi ritorika deyil. Avropa Parlamentinin öz sənədlərində də həmin qurumun daxilində ciddi korrupsiya şübhələrinin araşdırıldığı və bunun nəticəsində institusional islahatlara ehtiyac yarandığı təsdiqlənir.
Burada Azərbaycanın mövqeyi baxımından əsas məsələ ortaya çıxır: Azərbaycana qarşı sərt siyasi ittihamlar irəli sürən institutların öz fəaliyyətinə münasibətdə hansı meyarlar tətbiq olunur?
Bakı uzun müddətdir beynəlxalq münasibətlərdə ikili standartlara etiraz edir. Azərbaycanın mövqeyinə görə, korrupsiyaya, insan hüquqlarının pozulmasına və qanunsuz fəaliyyətlərə münasibətdə vahid meyar tətbiq olunmalıdır. Əgər bir ölkə və ya siyasi institut digər dövlətlərdən şəffaflıq və hesabatlılıq tələb edirsə, həmin prinsiplərin öz fəaliyyətinə də şamil edilməsi gözləniləndir.
Qatargate məhz bu baxımdan diqqətçəkən nümunədir.
Çünki burada söhbət sıradan bir deputatdan deyil, Avropa Parlamentinin vitse-prezidenti postunu tutmuş şəxsin də daxil olduğu araşdırmadan gedirdi. Parlament 2024-cü ildə Eva Kailinin toxunulmazlığının götürülməsinə də səs verib. Qurumun hüquqi işlər komitəsinin sənədində Avropa Baş Prokurorunun onun toxunulmazlığının ləğvini tələb etdiyi və bunun Avropa İttifaqının maliyyə maraqlarına zərər vura biləcək əməllərlə bağlı araşdırma çərçivəsində baş verdiyi göstərilir. Eyni sənəddə parlamentin məhkəmə funksiyasını daşımadığı və toxunulmazlığın götürülməsi prosedurunun şəxsin təqsirli olması anlamına gəlmədiyi də xüsusi vurğulanır.
Bu hüquqi məqamı nəzərə almaq vacibdir. Qatargate üzrə araşdırmaya cəlb olunmaq avtomatik olaraq bütün şəxslərin təqsirli elan edilməsi demək deyil. Eva Kaili də özünə qarşı irəli sürülən ittihamları rədd edib. Buna görə məsələyə hüquqi baxımdan yanaşarkən istintaq, ittiham və məhkəmə hökmü arasındakı fərq qorunmalıdır.
Ancaq siyasi baxımdan başqa bir fakt dəyişmir: Avropa Parlamentinin öz daxilində belə ciddi korrupsiya qalmaqalı baş verib və həmin qalmaqal qurumun şəffaflıq mexanizmlərinin yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb olub.
Bu isə Azərbaycanın Avropa institutları ilə münasibətlərində mühüm arqumentdir.
Bakı üçün məsələ Avropa ilə qarşıdurma yaratmaqdan daha genişdir. Azərbaycanın əsas maraqlarından biri beynəlxalq münasibətlərdə öz mövqeyinin bərabərhüquqlu tərəf kimi qəbul edilməsidir. Azərbaycan Avropa strukturlarından da məhz qarşılıqlı hörmət, obyektivlik və eyni standartların tətbiqini gözləyir.
Başqa sözlə, Azərbaycanın sualı belədir: Əgər korrupsiya yolverilməzdirsə, bu prinsip niyə yalnız siyasi opponentlərə münasibətdə gündəmə gətirilməlidir?
Eyni yanaşmanı insan hüquqları və demokratik standartlarla bağlı müzakirələrə də tətbiq etmək mümkündür. Azərbaycan Avropa Parlamentinin müxtəlif qətnamələrində ölkəyə münasibətdə səsləndirilən tənqidləri qəbul etmir və həmin sənədlərin siyasi motivlər daşıdığını bildirir. Avropa Parlamentinin mövqeyi isə fərqlidir və qurum Azərbaycanla bağlı insan hüquqları və demokratiya məsələlərini öz siyasi gündəliyinin bir hissəsi hesab edir.
Bu fikir ayrılığı mövcuddur və onu gizlətməyə ehtiyac yoxdur. Lakin mübahisənin daha sağlam müstəviyə keçirilməsi üçün bütün tərəflərin eyni meyarla qiymətləndirilməsi vacibdir.
Qatargate qalmaqalı da məhz burada əhəmiyyət qazanır. Avropa Parlamentinin özü 2022-ci ildə baş verən hadisədən sonra şəffaflıq mexanizmlərinin gücləndirilməsinə ehtiyac olduğunu etiraf edib və bununla bağlı konkret tədbirlər görüb.
Deməli, Avropa siyasi institutlarının da korrupsiya risklərindən tam sığortalanmadığı faktı artıq həmin institutların öz sənədlərində öz əksini tapıb.
Bu mənzərədə Prezident İlham Əliyevin sərt ifadəsi siyasi polemikanın ən kəskin formasını ortaya qoysa da, onun diqqət çəkdiyi Qatargate faktının arxasında real istintaq və institusional tədbirlər dayanır.
Azərbaycan üçün bundan çıxan əsas siyasi nəticə isə aydındır: beynəlxalq təşkilatların nüfuzu onların yalnız başqalarına verdiyi qiymətlərlə deyil, öz fəaliyyətlərinə tətbiq etdikləri standartlarla da ölçülür.
Brüssel Azərbaycandan şəffaflıq tələb edirsə, Bakı da Brüsseldən eyni şəffaflığı gözləmək hüququna malikdir.
Avropa Parlamentinin Azərbaycana qarşı mövqeyində hansısa tənqidin olub-olmamasından asılı olmayaraq, Qatargate kimi hadisələr bir həqiqəti ortaya qoyur: heç bir siyasi institut özünü tənqiddən və hesabatlılıqdan kənarda saxlaya bilməz.
Azərbaycanın maraqları baxımından bu məsələ xüsusilə vacibdir. Çünki söhbət təkcə bir korrupsiya qalmaqalından getmir. Söhbət beynəlxalq münasibətlərdə ikili standartların aradan qaldırılması, dövlətlərə və siyasi institutlara eyni meyarların tətbiqi və qarşılıqlı məsuliyyət prinsipinin möhkəmləndirilməsindən gedir.
Bu baxımdan Qatargate artıq yalnız Brüsselin daxili problemi deyil. O, Avropanın özünün demokratiya, şəffaflıq və hesabatlılıq standartlarının necə tətbiq olunduğu barədə müzakirələrin də bir hissəsinə çevrilib.
Prezident İlham Əliyevin sərt mesajının əsas siyasi çəkisi də məhz burada ortaya çıxır: başqalarına standart müəyyən edən institutlar ilk növbədə həmin standartların özlərinə münasibətdə necə işlədiyini göstərməlidirlər.
Azərbaycanın mövqeyi isə dəyişməz olaraq qalır - beynəlxalq münasibətlərdə bərabər yanaşma, qarşılıqlı hörmət və vahid standartlar.
