- 42 kilometrlik marşrut regionda yeni reallıq yaradacaq, Ermənistanın qarşısında mühüm sınaq durur
Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın noyabrın 22-də “Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu” (TRIPP) layihəsinin başlanmasının rəsmən elan olunacağı barədə açıqlaması Cənubi Qafqazda nəqliyyat-kommunikasiya gündəliyini yenidən aktuallaşdırıb. Bu bəyanat layihənin siyasi müzakirələrdən praktiki icra mərhələsinə keçirilməsi istiqamətində növbəti addım kimi qiymətləndirilə bilər.
“News Armenia” agentliyinin məlumatına görə, Paşinyan İrəvanda keçirilən tədbirdə “Sabah TRIPP proqramının başlanmasını rəsmən elan edəcəyik” deyib.
Bu açıqlama təsadüfi deyil. Belə ki, Paşinyan noyabrın 18-də parlamentdə hökumət saatı zamanı Ermənistanın artıq layihənin praktiki icrası mərhələsinə keçdiyini bildirmişdi. O, bu prosesin mühüm istiqamətlərindən birinin Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin cənub hissəsində delimitasiya və demarkasiya işlərinin aparılması olacağını vurğulamışdı.
TRIPP layihəsinin əsas mahiyyəti Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında Ermənistan ərazisindən keçməklə təxminən 42 kilometrlik nəqliyyat bağlantısının yaradılmasıdır. Bu çərçivədə dəmir yolu və avtomobil yollarının, eləcə də digər kommunikasiya xətlərinin qurulması nəzərdə tutulur.
Layihənin geosiyasi əhəmiyyəti
TRIPP marşrutunun reallaşması Cənubi Qafqazın regional nəqliyyat xəritəsinə, Şərq-Qərb bağlantılarına və Orta Dəhlizin imkanlarına təsir göstərəcək.
Azərbaycan üçün əsas məsələ Naxçıvanla maneəsiz və etibarlı nəqliyyat bağlantısının təmin edilməsidir. Bu, ölkənin coğrafi bütövlüyü baxımından strateji əhəmiyyət daşımaqla yanaşı, Türkiyə ilə birbaşa quru əlaqələrinin genişlənməsinə və türk dünyası arasında nəqliyyat inteqrasiyasının güclənməsinə də xidmət edəcək.
Digər tərəfdən, Ermənistan da bu layihə vasitəsilə regional nəqliyyat və iqtisadi əlaqələr sisteminə qoşulmaq, tranzit imkanlarını genişləndirmək və iqtisadi təcrid vəziyyətindən çıxmaq imkanları qazanacaq. Beləliklə, layihənin iqtisadi faydası tərəflərin əməkdaşlıq mexanizmlərinin necə qurulacağından asılı olacaq.
Əsas məsələ suverenlik və icra mexanizmidir
TRIPP ətrafında diqqət çəkən əsas məsələlərdən biri marşrutun hansı hüquqi və institusional mexanizmlərlə fəaliyyət göstərəcəyidir. Ermənistan layihənin öz suverenliyi və yurisdiksiyası çərçivəsində həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Azərbaycan üçün isə əsas prioritet Naxçıvana bağlantının real, davamlı və maneəsiz təmin olunmasıdır.
Bu baxımdan, layihənin başlanmasının elan edilməsi hələ bütün texniki, hüquqi və siyasi məsələlərin həll edilməsi demək deyil. Sərhəd prosedurları, gömrük və nəzarət mexanizmləri, təhlükəsizlik təminatları, dəmir yolu və avtomobil infrastrukturlarının tikintisi kimi məsələlər konkret razılaşmalar tələb edir.
ABŞ-nin prosesdə iştirakı da layihəyə beynəlxalq siyasi və iqtisadi ölçü qazandırır. Vaşinqtonun iştirakı marşrutun inkişafına investisiya və institusional dəstək baxımından imkanlar yaradır. Bununla yanaşı, layihənin regional güclərin maraqları ilə necə uzlaşacağı da mühüm amildir.
Cənubi Qafqazda yeni nəqliyyat mərhələsi
TRIPP-in reallaşması Azərbaycan, Ermənistan və Türkiyə arasında iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi üçün yeni imkanlar aça bilər. Lakin bunun üçün siyasi bəyanatların konkret razılaşmalara, razılaşmaların isə real infrastruktur layihələrinə çevrilməsi vacibdir.
Paşinyanın noyabrın 22-nə planlaşdırılan elanı bu baxımdan diqqət çəkir. Əsas məsələ layihənin hansı şərtlərlə və hansı təqvim əsasında həyata keçiriləcəyidir. Çünki TRIPP-in taleyi təkcə Ermənistanın qərarlarından deyil, Azərbaycanla əldə olunacaq razılaşmaların məzmunundan və tərəflərin öhdəliklərini necə yerinə yetirməsindən də asılı olacaq.
Nəticə etibarilə, TRIPP Cənubi Qafqazda nəqliyyat əlaqələrinin yenidən qurulması üçün mühüm platformaya çevrilə bilər. Azərbaycanın əsas gözləntisi isə Naxçıvanla etibarlı bağlantının təmin olunması və regionda kommunikasiyaların qarşılıqlı fayda əsasında açılmasıdır.