- “Rusiya Ukraynanın öz yolunu seçmək hüququnu qəbul etmir”
ABŞ-nin Ukraynaya münasibətdə siyasəti və Vaşinqtonun Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə bağlı mövqeyi beynəlxalq siyasi gündəmdə müzakirə olunan məsələlərdəndir.
ABŞ-nin sabiq prezidenti Barak Obamanın Ukrayna ilə bağlı açıqlaması və Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarovanın buna münasibət bildirməsi mövzu ətrafında müzakirələrə səbəb olub. Tərəflərin açıqlamaları ABŞ-nin Ukrayna siyasəti və 2014-cü ildə baş verən hadisələrlə bağlı fərqli mövqeləri bir daha gündəmə gətirib.
Ukraynalı diplomat, “Ukraynanın Avropa hərəkatı" İctimai təşkilatının idarə heyətinin sədri, 2008-2010 illərdə Avropa və avro-atlantika inteqrasiya Koordinasiya bürosunun direktoru Vadim Truxan Sherg.az-a Zaxarovanın açıqlamasını şərh edib:
"Barak Obamanın çıxışı ilə bağlı yayılan məlumatlara görə, o, ukraynalılara xəyanətdə məhz Donald Tramp administrasiyasını ittiham edib. Mariya Zaxarova isə Obamanın sözlərinin məzmununu dəyişdirərək hazırkı Ağ Ev administrasiyasına yönələn tənqidi guya ABŞ-nin Maydan hadisələrindəki təqsirinin etirafı kimi təqdim edib.
2026-cı il oktyabrın 28-də Barak Obama Atlanta yaxınlığındakı Morrou şəhərində keçirilən “United for Georgia” seçkiqabağı mitinqində çıxış edib. O, Con Ossoff və Keişa Lens Botsun namizədliyini dəstəkləyib. Yerli “Atlanta News First” telekanalı çıxışın videoyazısını yayımlayıb.
Oktyabrın 29-da Ukrayna mediası Obamanın Ağ Evin azadlıqları və demokratiyaları uğrunda mübarizə aparan ukraynalılara xəyanət etdiyini bildirdiyi fikrini yayıb. Obama, eyni zamanda, Kanadanın ABŞ-dən uzaqlaşdırılmasını və Putinə qarşı güzəştli mövqenin tutulmasını tənqid edib. Deməli, onun tənqidinin əsas hədəfi Tramp administrasiyasının xarici siyasətidir. ABŞ siyasətində Ukraynaya xəyanətlə bağlı ittihamlar ilk dəfə səsləndirilmir".
Diplomat bununla bağlı müxtəlif illərdə həm demokrat, həm də respublikaçı siyasətçilərin açıq bəyanatlar verdiklərini deyib:
"2015-ci il fevralın 22-də respublikaçı senator Con Makkeyn “CBS Face the Nation” proqramına müsahibəsində “Ölkəmdən, prezidentimdən və özümdən utanıram” deyib. O, Ukraynanın Rusiyanın təcavüzündən müdafiəsi üçün kifayət qədər silahla təmin olunmamasını tənqid edib. Həmin vaxt ABŞ prezidenti Barak Obama idi. Bununla belə, dəqiqliyi qorumaq üçün qeyd etmək lazımdır ki, Makkeyn həmin fraqmentdə birbaşa “xəyanət” ifadəsindən istifadə etməyib. O, Ukraynaya göstərilən dəstəyin yetərsizliyindən narazılığını və buna görə utandığını bildirib.
2025-ci il fevralın 27-də demokrat senator Adam Şiff CNN-ə müsahibəsində “Biz müttəfiqimizə xəyanət etdik” deyib. Senatorun rəsmi saytında da yayımlanan bu açıqlama ABŞ-nin BMT-də Rusiya ilə eyni mövqedən çıxış etməsinə və faydalı qazıntılarla bağlı razılaşma ətrafında Ukraynaya təzyiq göstərilməsinə yönəlmiş tənqidlə bağlı olub. Şiff baş verənləri müasir tarixin ən utancverici epizodlarından biri adlandırıb.
2025-ci il martın 4-də senator Cin Şahin Trampın Konqresdəki çıxışından sonra yaydığı rəsmi bəyanatda prezidentin Ukraynaya xəyanətini mənəvi və strateji uğursuzluq kimi qiymətləndirib. O bildirib ki, Ukraynaya dəstəyin dayandırılması Putini cəsarətləndirir və ərazi iddiaları olan digər dövlətlərə təhlükəli mesaj verir.
2026-cı il oktyabrın 9-da senatorlar Çak Şumer, Cin Şahin və Elizabet Uorren birgə bəyanatlarında Rusiyadan dizelin qlobal bazarda satın alınmasına altı ay müddətinə icazə verilməsi qərarını “Ukraynaya, avropalı müttəfiqlərimizə və ABŞ-nin milli təhlükəsizliyinə tam xəyanət” kimi qiymətləndiriblər".
Analitik qeyd edib ki, oktyabrın 13-də isə altı demokrat və altı respublikaçı olmaqla, 12 senator Rusiyadan dizel tədarükünə tətbiq edilən məhdudiyyətlərin yumşaldılmasına qarşı çıxıb:
"Onlar yaydıqları məktubda bu razılaşmanı düşmənə hədiyyə, müttəfiqlərə isə xəyanət adlandıraraq onun ləğvini tələb ediblər. İmza atanlar arasında respublikaçılar Mitç Makkonnell, Syuzan Kollins, Liza Murkovski, Tom Tillis və Con Kornin də yer alıb. Senatorların fikrincə, belə bir qərar Rusiyanın müharibəni maliyyələşdirməsinə kömək edir.
Bu nümunə xüsusilə əhəmiyyətlidir. Çünki Ukraynaya münasibətdə ABŞ administrasiyasının siyasətinə yönələn tənqidlər təkcə demokratlardan deyil, respublikaçılardan da gəlir.
Oktyabrın 29-da Rusiya mediası Mariya Zaxarovanın “Telegram” kanalında paylaşım edərək Obamanın açıqlamasını fərqli məzmunda təqdim etdiyini bildirib. Zaxarova ukraynalılara Obama administrasiyasının və onun partiyadaşlarının xəyanət etdiyini iddia edib.
Onun arqumentində üç əsas təhrif görünür. Birincisi, Tramp administrasiyasının konkret qərarlarına yönələn tənqid ABŞ-Ukrayna münasibətlərinin bütün tarixinə şamil edilir. İkincisi, Ukraynanın Avropaya inteqrasiya seçimi ABŞ-nin təşkil etdiyi əməliyyat kimi təqdim olunur. Üçüncüsü isə Rusiyanın təcavüzünə görə məsuliyyət arxa plana keçirilir, diqqət Maydan hadisələrinə, diplomatik səfərlərə və sanksiyalara yönəldilir.
Bu iddialara cavab verərkən xatırlatmaq lazımdır ki, beynəlxalq müşahidəçilər 2014-cü il mayın 25-də keçirilən prezident seçkilərini ümumilikdə beynəlxalq öhdəliklərə uyğun və həqiqi iradə ifadəsi kimi qiymətləndiriblər. Ukraynalılar öz prezidentlərini özləri seçiblər".
Müsahibimizin sözlərinə görə Obamanın açıqlamasının əsas məzmununu qorumaq vacibdir:
"O, Ukraynanın azadlığı uğrunda mübarizə aparan ukraynalılara xəyanət etməkdə Tramp administrasiyasını ittiham edir. Zaxarova isə bu açıqlamadan Rusiyanın təcavüzünə haqq qazandırmaq və ukraynalıları öz seçim hüququndan məhrum etmək üçün istifadə etməyə çalışır.
Bununla belə, Obamanın öz administrasiyasının fəaliyyətinə də tənqidi yanaşmaq lazımdır. Onun prezidentliyi dövründə Krımın işğalına və Donbasda müharibənin başlanmasına verilən reaksiya kifayət qədər qətiyyətli deyildi. Mənim fikrimcə, həmin ehtiyatlı mövqe Putində gələcək təcavüzün onun üçün qəbuledilməz nəticələr doğurmayacağı qənaətini gücləndirdi. Lakin bu, Tramp administrasiyasının hazırkı siyasətinə yönələn tənqidi daha az əsaslı etmir.
Ukraynalıların Maydana çıxmaq, prezident seçmək və Avropa İttifaqına üzv olmağa can atmaq üçün Vaşinqtonun icazəsinə ehtiyacı olmayıb. Kreml “peçenye” söhbətləri ilə sadə bir həqiqəti gizlətməyə çalışır: Rusiya Ukraynanın müstəqil dövlət kimi mövcudluğunu və öz yolunu seçmək hüququnu qəbul etmək istəmir.
Mənim qənaətimə görə, Ukraynanın təhlükəsizliyi hesabına Putinin mövqeyini gücləndirən qərarları “xəyanət” kimi qiymətləndirmək olar. Bununla yanaşı, konkret administrasiyanın məsuliyyəti ilə bütövlükdə Amerika xalqının mövqeyini fərqləndirmək lazımdır. Ukraynaya yardım edən və Kremlin qarşısında güzəştlərə getməyə qarşı çıxan amerikalılar da var".
Vadim Truxanın fikrincə, məsələni yalnız demokratlarla Tramp arasındakı seçkiqabağı mübahisəyə çevirmək düzgün deyil:
"Söhbət prinsipial bir sualdan gedir: özünü dünya lideri kimi təqdim edən dövlət təcavüzkarın müharibəni davam etdirməsindən gəlir əldə etməsinə şərait yarada, eyni zamanda həmin təcavüzün qurbanından güzəştlər tələb edə bilərmi?
Ukraynaya Rusiya hücum edib. Təcavüzü dayandırmalı olan da məhz Rusiyadır. ABŞ hakimiyyətinin məsuliyyəti isə qəbul etdiyi qərarların müharibənin dayandırılmasına xidmət etməsini təmin etməkdir. Bu qərarlar müharibənin Putin üçün daha sərfəli şərtlərlə davam etməsinə deyil, onun başa çatmasına yönəlməlidir".
