Ankara sammiti Türkiyənin NATO-dakı rolunu daha da gücləndirəcək
Türkiyə NATO-nun müdafiə sənayesi mərkəzinə çevrilə bilər
NATO-nun Türkiyədə keçiriləcək növbəti zirvə toplantısı Alyansın gələcək təhlükəsizlik strategiyasını müəyyənləşdirəcək ən mühüm siyasi-hərbi platformalardan biri kimi qiymətləndirilir. Sammitin gündəmində müdafiə xərclərinin artırılması, hərbi sənaye istehsalının genişləndirilməsi, Ukraynaya dəstəyin davam etdirilməsi, eləcə də Rusiya və Çindən qaynaqlanan təhlükəsizlik çağırışları əsas yer tutur. NATO Baş katibi Mark Ruttenin açıqlamaları göstərir ki, Alyans artıq yalnız kollektiv müdafiə imkanlarının gücləndirilməsinə deyil, həm də müdafiə sənayesinin istehsal potensialının artırılmasına xüsusi önəm verir. Bu kontekstdə Türkiyənin sürətlə inkişaf edən hərbi sənayesi və geostrateji mövqeyi Ankaranın NATO daxilindəki rolunu daha da ön plana çıxarır. Bəs Türkiyənin müdafiə sənayesi Alyansın yeni strategiyasında hansı əhəmiyyətə malik olacaq?
Türkiyənin Azərbaycandakı keçmiş Hərbi Attaşesi, ehtiyatda olan general Yücel Karauz Sherg.az-a bildirib ki, Türkiyənin güclü hərbi sənaye potensialı NATO daxilində Ankaranın strateji çəkisini daha da artıracaq:
"Mövcud tendensiyalar göstərir ki, Türkiyənin strateji çəkisi artıq yalnız ikinci ən böyük quru ordusuna malik olmasından deyil, həm də müdafiə sənayesində əldə etdiyi istehsal qabiliyyətindən qaynaqlanır. Son illərdə NATO-nun prioriteti “daha çox silah istehsal etmək” istiqamətinə keçib. NATO Baş katibi Mark Rutte bunu “müdafiə sənaye inqilabı” kimi xarakterizə edib və Ankara sammitində on milyardlarla dollarlıq yeni müdafiə müqavilələrinin elan olunacağını bildirib. Türkiyənin üstünlükləri PUA və zərbə PUA-ları istehsalı, zirehli texnika, sursat və raket sistemləri, hərbi gəmiqayırma, elektron müharibə və radar texnologiyaları, eləcə də sürətli və nisbətən aşağı maliyyətli istehsal qabiliyyətidir. Avropa ölkələri müdafiə istehsalını sürətlə artırmaqda çətinlik çəkdiyi bir vaxtda, Türkiyə mövcud istehsal gücü ilə NATO üçün vacib təchizat bazasına çevrilə bilər. NATO-nun müdafiə istehsalını artırmaq planlarında Türkiyə bir sıra istiqamətlərdə əsas rol oynaya bilər. Ən perspektivli istiqamətlər PUA sistemlərinin kütləvi istehsalı, artilleriya mərmiləri və müxtəlif çaplı sursat, raket və hava hücumundan müdafiə sistemləri, pilotsuz dəniz platformaları, logistika və texniki xidmət mərkəzləri, həmçinin NATO ölkələri üçün birgə istehsal layihələridir. NATO artıq müdafiə sənayesi üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsini, ortaq istehsalı və tədarük zəncirlərinin gücləndirilməsini əsas prioritet elan edib. Əgər müdafiə sənayesi sahəsində bəzi ixrac məhdudiyyətləri yumşaldılarsa, Türkiyə Avropanın əsas müdafiə istehsal mərkəzlərindən birinə çevrilə bilər".
General qeyd edib ki, Türkiyə NATO ilə Rusiya arasında ən mühüm kommunikasiya kanallarından biridir:
"Rəcəb Tayyib Ərdoğan həm Vladimir Putin, həm də Qərb liderləri ilə birbaşa danışa bilən nadir liderlərdəndir. Qara dəniz təhlükəsizliyi, taxıl dəhlizi kimi təşəbbüslər, əsir mübadilələri və regional böhranların idarə olunması kimi məsələlərdə Ankara vasitəçi rolunu oynaya bilir. Bu xüsusiyyət NATO üçün tamamilə alternativsiz imkan yaradır. Digər tərəfdən, Rusiya ilə enerji əməkdaşlığı, turizm, nüvə energetikası və iqtisadi əlaqələr bəzi NATO üzvlərində narahatlıq yaradır. Xüsusilə Baltik ölkələri və Polşa Türkiyənin Moskva ilə yaxın dialoquna daha ehtiyatla yanaşırlar. Bununla belə, son illərdə NATO daxilində üstün yanaşma ondan ibarətdir ki, Türkiyənin Rusiya ilə əlaqələri Alyans üçün tamamilə itki deyil, əksinə idarəolunan diplomatik kanal kimi də qiymətləndirilir".
Karauzun sözlərinə görə, Türkiyədə keçiriləcək NATO zirvəsindən əsas gözləntilər sırasında müdafiə xərclərinin artırılması, üzv ölkələrin 2035-ci ilədək ÜDM-in 5 faizi hədəfinə yaxınlaşması və milli fəaliyyət planlarının təqdim olunması dayanır:
"Bununla yanaşı, müdafiə sənayesinin genişləndirilməsi, yeni istehsal müqavilələri, ortaq layihələr, təchizat zəncirlərinin gücləndirilməsi və müdafiə innovasiyalarının sürətləndirilməsi də sammitin əsas mövzuları olacaq. Ukraynaya hərbi dəstəyin davam etdirilməsi, uzunmüddətli təhlükəsizlik mexanizmləri və Rusiyaya qarşı çəkindirmə siyasətinin gücləndirilməsi də gündəmdə yer alacaq. Qara dənizdə təhlükəsizlik, Yaxın Şərqdə artan gərginlik, enerji marşrutlarının qorunması və dəniz kommunikasiya xətlərinin təhlükəsizliyi də əsas müzakirə mövzuları sırasında olacaq. Ankara isə sammitdə müdafiə sənayesi sahəsində tətbiq olunan məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması, Avropa təhlükəsizlik layihələrində Türkiyənin daha geniş iştirakı, terrorizmlə mübarizədə daha güclü müttəfiq dəstəyi, eləcə də Qara dəniz və Yaxın Şərq siyasətində Türkiyənin rolunun artırılması məsələlərini ön plana çıxarmağa çalışacaq. Ümumilikdə, Ankara NATO Zirvəsinin ən mühüm nəticəsi yalnız qəbul ediləcək siyasi bəyanatlar olmayacaq. Əsas dəyişiklik NATO-nun “kollektiv müdafiə alyansı” modelindən “kollektiv müdafiə istehsalı alyansı” modelinə keçidinin sürətlənməsi olacaq. Bu transformasiya çərçivəsində Türkiyə artıq təkcə böyük hərbi güc deyil, həm də yüksək istehsal qabiliyyətinə malik müdafiə sənayesi mərkəzi kimi Alyans daxilində strateji əhəmiyyətini daha da artırmaq potensialına malikdir".
