Xarici şoklar Azərbaycan iqtisadi planını poza bilər
Azərbaycan Mərkəzi Bankının açıqladığı son proqnozlar ölkədə inflyasiyanın yaxın illərdə nəzarət altında saxlanılacağını göstərsə də, qlobal iqtisadi proseslərin təsiri bu sahədə risklərin qalmaqda davam etdiyini ortaya qoyur. Azərbaycan Mərkəzi Bankından verilən məlumatda bildirilib ki, baza ssenarisinə əsasən, cari və növbəti ildə illik inflyasiyanın hədəf daxilində olacağı proqnozlaşdırılır.
Qeyd edilib ki, AMB-nin baza ssenarisi üzrə may proqnozlarına görə illik inflyasiyanın 2026-cı ildə 5.9%, 2027-ci ildə isə 4.5% olacağı gözlənilir.
İnflyasiya proqnozunun artma istiqamətində dəyişdirilməsi əsasən xarici mənşəli xərc amillərinin fəallaşmasından irəli gəlir. Bu amillərə qlobal ərzaq qiymətlərinin artım tempinin yüksəlməsi, ticarət tərəfdaşlarında inflyasiya təzyiqlərinin aktivləşməsi və nominal effektiv məzənnənin möhkəmlənmə tempinin səngiməsi aiddir. Tələb amillərinin fevral proqnozu ilə müqayisədə zəifləməsi təklif amillərinin inflyasiyaya artırıcı təsirini qismən neytrallaşdırıb. Ümumilikdə, may proqnozuna görə, inflyasiyanın əhəmiyyətli hissəsinin təklif amilləri hesabına formalaşacağı gözlənilir.
Geosiyasi gərginliklər və təchizat zəncirlərində yaranan çətinliklər də inflyasiya risklərini artıran mühüm amillər sırasında yer alıb. Vurğulanıb ki, ötən iclasdan bəri artan geosiyasi gərginlik inflyasiyanın risklər balansında xarici amillərin rolunu yüksəldib. Yaxın Şərqdə baş verən münaqişə təchizat zəncirlərində maneələr yaratmaqla nəqliyyat və sığorta xərclərinin yüksəlməsinə, eyni zamanda qlobal enerji bazarlarında artan istiqamətdə qiymət dəyişkənliyinin güclənməsinə səbəb olub. 
Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri, iqtisadçı Akif Nəsirli Sherg.az-a bildirib ki, AMB-nin 2026 üçün 5.9%, 2027 üçün isə 4.5% proqnozu texniki baxımdan mümkündür, lakin bir neçə ciddi şərtə bağlıdır. Onun fikrincə, Azərbaycan manatı dolara sabitlənmiş valyuta rejiminə (peg) əsaslandığından, AMB-nin pul siyasəti alətləri məhduddur, faiz dəyişiklikləri klassik bazarlardakı qədər effektiv işləmir:
“5.9%-lik rəqəm AMB-nin hədəf diapazonunun yuxarı həddinə yaxındır, bu isə o deməkdir ki, hər hansı xarici şok, məsələn neft qiymətlərinin düşməsi, idxal qiymətlərinin artması və ya tərəf müqabillərin valyutalarının ucuzlaşması proqnozu hədəfdən kənara çıxara bilər. 2027 üçün 4.5% isə daha optimist ssenaridir və o il ərzində qlobal əmtəə bazarlarında sabitləşmə olacağını fərz edir. Ümumiyyətlə, bu rəqəmlər idarə olunan gözləntidir, zəmanət deyil. İnflyasiyanın xarici mənşəli xərc amilləri ilə, yəni idxal qiymətlərinin artması, qlobal ərzaq və enerji bahalaşması ilə izah olunması AMB-ni çətin vəziyyətə qoyur. Çünki bu növ inflyasiyanı pul siyasəti vasitəsilə söndürmək üçün ya tələbi kəskin şəkildə boğmaq, ya da valyuta kursunu möhkəmləndirmək lazım gəlir. Birinci yol iqtisadi artıma zərər verir, ikincisi isə ixrac rəqabətliliyini zəiflədir. Buna görə də AMB-nin real vasitələri daha çox dolayı xarakter daşıyır. Bank faiz dərəcələri vasitəsilə kredit genişlənməsini ləngidə, ehtiyat tələblərini artıraraq bankların pul yaratma həcmini məhdudlaşdıra, açıq bazar əməliyyatları ilə likvidliyi sterilizasiya edə bilər. Bunlarla yanaşı, valyuta ehtiyatlarından istifadə edərək manata olan təzyiqi azalda, idxal olunan inflyasiyanın ötürülmə effektini zəiflədə bilər”.
İqtisadçı qeyd edib ki, bütün bu addımların effektivliyi Azərbaycan iqtisadiyyatının strukturundan asılıdır: “İqtisadiyyatın neft gəlirlərinə güclü bağımlılığı, daxili istehsalın məhdudluğu və idxalın yüksək payı şəraitində Mərkəzi Bank inflyasiyanı tam neytrallaşdırmaqdan daha çox onu "idarəolunan diapazon"da saxlamağa çalışır. Bu isə proqnozların texniki dəqiqliyindən çox siyasi inam yaratmaq funksiyası daşıdığını göstərir”.
