İctimai nəqliyyatda komfort yox, narazılıq artır
İlqar Hüseynli: “Köhnəlmiş avtobus parkı və texniki çatışmazlıqlar sərnişinləri narazı salır”
İctimai nəqliyyatda kondisioner problemi həllini tapmır. Hər nə qədər müasir avtobuslar alınsa da, hətta ən müasir, ekoloji təmiz elektro-buslar istismara verilsə də, sərnişinlərin rahatlığı tam təmin edilmir. Səbəb nədir? İctimai nəqliyyatdakı problemlərdən danışan sosioloq İlqar Hüseynlinin fikrincə, burada səbəblər bir deyil, çoxdur:
- Əvvəla, ictimai nəqliyyat sektoruna aid avtobus parkı tamamilə yenilənməyib. Bu gün həm paytaxtda, həm də Bakıətrafı qəsəbə və kəndlərə hərəkət edən sərnişin avtobusları arasında ötən əsrə aid olan “DAEWOO” avtobusları, Koreya, Çin, Türkiyə istehsalı olan avtobuslar var ki, istismar müddətləri çoxdan başa çatıb. Bu avtobuslar diskomfortdur. O qədər köhnəliblər ki, oturacaqları qırıq-sökük, mühərrikləri də normal işləmir. Havaya zəhərli qazlar ötürürlər. Zəhərli qazlar avtobus salonunun içinə də dolur. Bu avtobuslarda kondisioner nəzərdə tutulsa da, işləmir, işlətmək mümkün olmur. Sürücülər ehtiyat edir, deyirlər ki, kondisionerin gücü çatmır, salonu sərinlətməyə. Eyni hal müasir “Bakubus” avtobuslarında da yaşanır. Sərnişinlərin narazılığını görən sürücülər deyir ki, kondisioner yananda mühərrik sönür. Bu necə quruluşdur ki, bir cihaz digər cihazın işləməsinə mane olur? Ya bu avtobuslarda mühərrik sistemi, elektron sistem pozulub, ya da bizim iqlimə uyğun deyillər. Elə avtobus var, yoxuşu çıxanda mühərriki sönür. Bəlkə də, sürücülər təlimatlı deyillər, ona görə belə problemlər yaranır. Bu isə ictimai nəqliyyatdan müntəzəm istifadə edənlər üçün narahatlıq yaradır və narazılığa səbəb olur. Metroda kondisionersiz vaqonlar hələ də xəttə buraxılır. Metronun inkişaf proqramı qəbul edilib, yeni stansiyalar tikilməlidir, yeni vaqonlar alınmalıdır. Görək, problemlər həllini tapar yaxın gələcəkdə.
Mütəxəssis qeyd etdi ki, ictimai nəqliyyatda problemlərin həlli üçün brutto müqavilələrə keçid təmin olunmalıdır:
- Brutto müqavilələr nədir, daşıyıcılara hər kilometrə görə subsidiya verilir və qarşılarına daha sərt, sərnişinlərin rahatlığını təmin edəcək tələblər qoyulur. Hazırda daşıyıcılar yalnız öz imkanları hesabına bu işi görür, əsas gətirirlər ki, maliyyə azdır, problemləri aradan qaldırmağa vəsaitləri çatmır. Bunun üçün də "Brutto müqavilə"lərə keçid edilməlidir ki, maliyyə dayanıqlılığı təmin olunsun. Yəni ictimai nəqliyyata investisiya qoyuluşu artmalıdır.
Qeyd edək ki, 2024-2026-cı illərdə Bakıda sərnişindaşımada "Brutto müqavilə" modelinə keçidin təmin edilməsi planlaşdırılır. "Brutto müqavilə"si ictimai nəqliyyatda sərnişindaşımanın keyfiyyətini artırmaq məqsədi daşıyır. "Brutto müqavilə"nin tətbiqi zamanı sərnişinlərlə sərnişin daşıyan şirkət arasında bir qurum yaradılır, gediş haqqından toplanan pullara nəzarət edən bu qurum daşıyıcı şirkətlərə hər kilometrə görə pul ödəyir. “Brutto müqavilə” onu nəzərdə tutur ki, daşıyıcılara hər ay müəyyən bir həddə məbləğ ödənilir, gediş haqqından əldə edilən gəlir isə birbaşa dövlət büdcəsinə transfer edilir. Artıq daşıyıcılar sərnişinlər üzərində rəqabət aparmır. Daşıyıcının vəzifəsi müəyyən olunan marşrut üzrə insanları bir nöqtədən digərinə çatdırmaqdır. Daşınan sərnişinlərin sayından asılı olmayaraq daşıyıcı stabil gəlir əldə edir. “Brutto müqavilə” zamanı ödəniş haqqı kilometrə görə dəyişir. İctimai nəqliyyatdan istifadəyə təşviq artsın deyə, bir nəqliyyat növündən digərinə keçidlər pulsuz olur.
