Kaliforniya ştatındakı Berkli Universitetinin və Kaliforniya Qubernatorluğunun Fövqəladə Xidmətlər İdarəsinin birgə işi avqustun 13-də Los-Ancelesdə baş verən 4,4 bal gücündə zəlzələnin sürpriz olmasının qarşısını alıb.
“New York Post” qəzetində yer alan xəbərə görə, qubernatorluq və universitetin birgə başlatdığı tətbiq ilə Los-Ancelesdə yaşayan təxminən 4 milyon insan cib telefonu ilə zəlzələ xəbərdarlığı alıb.
Sherg.az xəbər verir ki, Kaliforniyadan Vaşinqtona qədər cib telefonlarına daxil olan məlumatları toplayan proqram telefonun yerinə görə zəlzələ xəbərdarlığını göndərir.
Berkli Universitetinin Seysmologiya Laboratoriyasının direktoru Riçard Allen deyib: “Xəbərdarlığın müddəti zəlzələnin yerindən və telefonların mövcudluğundan asılı olaraq dəyişir”.
Texas Universitetinin əməkdaşı Sergey Fomel Çində yeddi ay davam edən zəlzələnin proqnozlaşdırılması təcrübəsini aparıb. Komandası ilə birlikdə zəlzələlərin proqnozlaşdırılmasında mühüm addımlar atan Fomel, süni intellekt alqoritmi ilə zəlzələləri yüzdə 70 faiz dəqiqliklə proqnozlaşdırıb.
Fomel araşdırmanı belə izah edib: "Əvvəlki cəhdlərin çoxu zəlzələlərin mürəkkəb strukturunun həllinə yönəlmişdi. Bizim yanaşmamızda statistik məlumatlar süni intellektdən istifadə etməklə təhlil edilirdi. Analizlər ən yaxşı proqnoz üçün istifadə edildi. Uğur dərəcəsi heyrətləndirici idi. Heç kim belə bir nəticə gözləmirdi”.
Gələcək zəlzələnin vaxtını proqnozlaşdırmağa diqqət yetirən Berkeley Universitetindən Kelian Dascher-Cousineau, RECAST (Recurrent Earthquake Prediction) modelini inkişaf etdirməyə diqqət yetirdiklərini və əvvəlki zəlzələləri araşdıraraq RECAST ilə gələcək zəlzələlərin vaxtı ilə bağlı ən yaxşı təxmin yaratmağa çalışdıqlarını ifadə edib.
“Bir neçə saniyənin həyati əhəmiyyət kəsb etdiyi zəlzələ anı haqqında dəqiq proqnoz vermək mümkün olub-olmadığı hələ də müzakirə mövzusudur. Mənim təcrübəmdə heç kim zəlzələləri proqnozlaşdırmaq üçün bir sistem hazırlamayıb" deyir Kaliforniya Texnologiya İnstitutunun geofiziki Tom Heaton.
Dünyanın ən aktiv zəlzələ nöqtələrindən birinə sahib olan Yaponiya yüksək texnologiyalı məhsullar istehsal etməsinə baxmayaraq, zəlzələ proqnozu vermək əvəzinə xəbərdarlıq mətni yayımlayıb.
Yaponiya Meteorologiya Agentliyi, ikinci, daha güclü zəlzələnin "normaldan daha yüksək" şansının olduğu barədə xəbərdarlıq edərək, ilk "meqa zəlzələ məsləhətini" yayımladı. Bu xəbərdarlığın dəqiqlik mənasını vermədiyini açıqlayan Yaponiya Meteorologiya Təşkilatı, "Tarix, saat və məkan göstərilməklə zəlzələləri proqnozlaşdıran məlumatlar aldatmadır" deyə bildirib.
Süni intellektdən istifadə edilən son tədqiqatlar zəlzələlərin proqnozlaşdırılmasında ümidverici nəticələr göstərsə də, Texas Universitetindən Yangkang Chen bunu ABŞ-ın Qərb Sahili, Yaponiya və Aralıq dənizi kimi seysmik cəhətdən aktiv bölgələrdə sınaqdan keçirməyi planlaşdırdıqlarını söyləyib. Çen, süni intellektin məlumatlara əsaslanan yanaşması sayəsində effektiv proqnozlar verə biləcəyini ifadə edib.
Fransanın Nitsa şəhərindəki Kot d'Azur Universitetindən seysmoloq Quentin Bletery bir çox böyük zəlzələdən əvvəl baş verən və seysmik dalğalar yaratmayan "aysmik sürüşmələr"lə bağlı araşdırması ilə diqqət çəkib.
Bletery və komandasının kəşfi, zəlzələdən iki saat əvvəl üfüqi hərəkətlərdə əhəmiyyətli bir sürətlənmə göstərmələri idi. Mövcud GPS texnologiyalarından 100 qat daha həssas sensorların istehsal edilməsi lazım olduğunu müdafiə edən Bletery, yalnız bu baş verərsə, "zəlzələləri əvvəlcədən proqnozlaşdırmağa ümid edə bilərik" deyib.
