ABŞ Prezidenti Donald Tramp İrana qarşı ləğv olunmuş sanksiyaların bərpa edilməsinə dair fərman imzalayıb. Ağ Ev rəhbərinin təsdiqlədiyi sanksiya sənədi Avropa ölkələrinin lideri tərəfindən etirazla qarşılanıb. Fransa və Almaniya rəhbərləri Trampın yersiz qərarını anlaşılmaz hesab ediblər. İran Prezidenti Həsən Ruhani də Donald Trampın qərarını kəskin tənqid edib. Ruhani bundan sonra Trampla danışıqların heç bir məna daşımadığını söyləyib: "İrana qarşı sanksiyaların bərpasından sonra ABŞ prezidenti ilə təmas qurmağın əhəmiyyəti yoxdur”.
Xatırladaq ki, son 3-4 gündür İranda kütləvi etirazlar baş verir. Bir sıra analitiklərə görə, Ağ Ev başçısının sanksiyaları məhz indi, İranda daxili qarışıqlıq hökm sürdüyü vaxtda bərpa etməsi heç də təsadüfi deyil.
Sanksiyaların yenidən işə düşməsini "Şərq”ə dəyərləndirən politoloq Azər Rəşidoğlu bildirib ki, Trampın əsas hədəfi İrandır. Onun sözlərinə görə, Amerikanın Çin, Avropa Birliyi və Türkiyə ilə yaşanan gərginliyinin əsasında İran məsələsi dayanır: "ABŞ-ın əsas məqsədi İranla dünyanın bütün əlaqələrini kəsmək, bank əməliyyatlarını blok etmək, neft-qaz satışına qadağa qoymaqdır. Trampın məqsədi bu addımlarla İranda ciddi böhran yaratmaq, daxildə etirazlar dalğasını artırmaq, nəticə olaraq da rejimin dəyişməsinə nail olmaqdır. Unutmayaq ki, sanksiya həm də ikitərəfli silahdır. Çin isə ABŞ-a tabe deyil, öz xəttini yürüdür, ekspansiyası dünyada güclənir. Bəli, ABŞ güclü dövlətdir, amma dünyanın ağası deyil. Avropa bu sanksiyalara qoşulsa belə, bu onun özü üçün problem yaradacaq. Avropa şirkətləri İrandan böyük qazanc götürmək niyyətindədir. Əgər Avropa hökumətləri sanksiyalara tabe olmaq istəsə belə biznes aləmi onları tabe olmaqdan çəkindirəcək. Bu halda Avropa hökumətləri də seçim qarşısında qalacaq. Ya öz biznesləri ilə qarşıdurmada olub gələcək seçkiləri uduzacaqlar, ya da Trampın əmrinə tabe olmayıb ABŞ-la münasibətləri pisləşdirəcəklər.
Amerika ilə münasibətləri pisləşdirmək onlar üçün ölümcül deyil. Çünki Vaşinqtonun əvvəlki gücü yoxdur ki, Avropaya əmr etsin. İndi zəmanə dəyişib və Avropa xeyli güclənib. Tramp İsrailin istəklərini yerinə yetirir. İrana qarşı sanksiya da bunun tərkib hissəsidir”.
Ekspertin fikrincə, İran üçün əsas məsələ sanksiyalar dalğasına dözmək və daxildə sabitliyi saxlamaqdır:
"İran hökumətinin böyük problemləri var. Çünki rial qiymətdən düşür, inflyasiya güclənir. Bunun qarşısını almaq üçün tədbirlər görülməlidir. Bu tədbirlər də hamıya aydındır. Daxildə iqtisadi sabitliyi yaratmaq vacibdir. Əks halda İranda problemlərin qabarma ehtimalı var. İranda həmişə narazılar olub. Müəyyən bir kəsim var ki, islami quruluşdan narazıdır. Amma onlar bu quruluşdan razı olanlarla müqayisədə xeyli azdır.
Razı olanların da səfərbər edilməsi mexanizmi var. Bir də görürsən ki, tələbələr, Avropa meyilli insanlar 100 minlik mitinq keçirir. Bu, nəhəng miqyasda mitinq hesab olunur. Amma səhəri gün azı bir milyon insan meydana çıxaraq hökuməti dəstəkləyir. İslami rejimin İran cəmiyyətində dayaqları geniş və möhkəmdir. İqtisadi siyasətləri isə o qədər də səmərəli deyil, müəyyən gərginliklər müşahidə olunur. Nəzərə almaq lazımdır ki, 1979-cu ildən bu yana, təxminən 40 il İran dünyanın super gücü olan ABŞ-a müqavimət göstərib.
İsmayıl
