Dünya siyasətində yaş sərhədləri diqqətçəkən həddə çatıb. Bəzi ölkələrə 80-90 yaşlarında olan liderlər rəhbərlik edir, onlardan bəziləri isə onilliklərdir hakimiyyətdədir. Kamerun prezidenti Pol Biya 93 yaşında dünyanın ən yaşlı fəaliyyətdə olan dövlət başçısı kimi diqqət çəkir. ABŞ prezidenti Donald Trampın isə 2026-cı il iyunun 14-də 80 yaşı tamam olub.
Bu mənzərə mühüm sual doğurur: dövlət idarəçiliyində təcrübə nə vaxt üstünlüyə, yaş amili isə siyasi müzakirə mövzusuna çevrilir?
Pol Biya - 93 yaşında hakimiyyət kürsüsündə
Kamerun prezidenti Pol Biya, 93 yaş
Hakimiyyətdə: 1982-ci ildən
Pol Biya dünyanın ən yaşlı fəaliyyətdə olan prezidentidir. O, 1982-ci ildə prezident vəzifəsinə gəlib və ölkənin siyasi həyatında dörd onillikdən çoxdur əsas fiqur olaraq qalır. 2025-ci ildə yenidən prezident seçilməsi onun hakimiyyət dövrünü uzadıb.
Biyanın uzunmüddətli hakimiyyəti Kamerunda siyasi varislik, idarəetmədə davamlılıq və hakimiyyətin dəyişməsi məsələlərini daim gündəmdə saxlayır. Onun yaşı ilə yanaşı, ölkənin siyasi sistemində prezidentin uzun illər dəyişməz qalması da beynəlxalq diqqət çəkir.
Mahmud Abbas - 90 yaşında Fələstin lideri
Fələstin prezidenti Mahmud Abbas, 90 yaş
Prezident: 2005-ci ildən
1935-ci il təvəllüdlü Mahmud Abbas 2005-ci ildən Fələstin rəhbərliyinə başçılıq edir. Onun siyasi fəaliyyəti İsrail-Fələstin münaqişəsi, dövlətçilik məsələsi və Fələstin daxilində siyasi idarəetmə ilə sıx bağlıdır.
Abbasın uzun müddət rəhbər vəzifədə qalması Fələstin siyasətində nəsil dəyişikliyi və gələcək siyasi rəhbərliyin formalaşması məsələlərini də ön plana çıxarır.
Digər yaşlı prezidentlər - kimlər diqqət çəkir?
Jan-Lyusyen Savi de Tove -Toqo, 87 yaş
2025-ci ildə prezident vəzifəsinə başlayan Savi de Tove yaşlı dövlət başçıları sırasında yer alır. Bununla belə, Toqoda prezidentin səlahiyyətləri ölkənin yeni siyasi idarəetmə quruluşu çərçivəsində qiymətləndirilməlidir.
Piter Mutharika - Malavi, 86 yaş
1940-cı il təvəllüdlü Mutharika 2025-ci ildə yenidən prezident seçilib. O, yaşlı dövlət başçıları arasında yer alan Afrika liderlərindəndir.
Sercio Mattarella - İtaliya, 85 yaş
2015-ci ildən İtaliya prezidenti olan Mattarella 2022-ci ildə ikinci müddətə seçilib. İtaliyanın parlament respublikası sistemində prezidentin rolu əsasən konstitusion və dövlət təmsilçiliyi funksiyalarını əhatə edir.
Alassan Uattara – Kot-d’İvuar, 84 yaş
1942-ci il təvəllüdlü Uattara 2010-cu ildən ölkəyə rəhbərlik edir. O, Afrikada uzun müddət hakimiyyətdə qalan prezidentlərdən biridir.
Teodoro Obianq - Ekvatorial Qvineya, 84 yaş
1982-ci ildən prezident olan Obianq dünyanın ən uzun müddət hakimiyyətdə qalan dövlət başçılarından biridir. Onun hakimiyyəti dörd onillikdən artıqdır davam edir.
Tramp və Lula - 80 yaşında prezidentlik yarışı
Donald Tramp - ABŞ, 80 yaş
2025-ci ildə ikinci dəfə prezident vəzifəsinə başlayan Tramp 2026-cı ilin iyununda 80 yaşını qeyd edib. O, ABŞ tarixində prezident vəzifəsinə ən yaşlı yaşda başlayan şəxsdir.
Luis İnasio Lula da Silva - Braziliya, 80 yaş
Braziliya prezidenti Lula da 2026-cı ildə 80 yaşındadır. O, 2026-cı il prezident seçkilərində yenidən namizəd kimi mübarizə aparır.
Yaşlı liderlərin hakimiyyəti nəyi göstərir?
Dünyanın ən yaşlı prezidentlərinin siyahısı təkcə yaş göstəriciləri ilə məhdudlaşmır. Burada bir-birindən fərqli siyasi sistemlər və hakimiyyət modelləri mövcuddur:
- Uzunmüddətli hakimiyyət: Pol Biya və Teodoro Obianq onilliklərdir prezident postundadır.
- Siyasi varislik məsələsi: Mahmud Abbas kimi uzun müddət rəhbərlik edən şəxslərin olduğu sistemlərdə gələcək rəhbərliyin formalaşması mühüm müzakirə mövzusudur.
- Konstitusion fərqlər: İtaliya kimi parlament respublikalarında prezidentin səlahiyyətləri icra hakimiyyətinin əsas rəhbəri olan prezidentli respublikalardan fərqlənir.
- Yaş və seçki rəqabəti: Tramp və Lula nümunələri göstərir ki, yüksək yaş siyasi rəqabətin və seçki mübarizəsinin qarşısını avtomatik almır.
Əsas məqam budur ki, yaş təkbaşına liderin idarəçilik qabiliyyətini müəyyən etmir. Dövlət başçısının səlahiyyətləri, siyasi sistem, hakimiyyətin ötürülməsi mexanizmləri və ictimai hesabatlılıq da eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir.
