Münasibətlərin normallaşmasında Azərbaycanın da rolu var
İsrail Prezidenti İshaq Hersoq martın 9-10-da Türkiyəyə səfər edəcək. Türkiyə lideri Rəcəb Tayyib Ərdoğan yanvar ayında elan etmişdi ki, Hersoq Ankaraya səfər edə bilər. Yanvarın 20-də Türkiyə Xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu ilə israilli həmkarı Yair Lapid arasında 13 ildən sonra baş tutan telefon danışığı da diqqət çəkmişdi. İki ölkə arasında 2010-cu ildən Fələstin məsələsində gərginlik yaşanır. Siyasi əlaqələr kəsilsə də, iqtisadi münasibətlər davam edir. Məhz iqtisadi əlaqələr və dəyişən geosiyasi maraqlar yenidən siyasi əməkdaşlığın qurulmasını zəruri edir.
Politoloq Turan Rzayev “Şərq”ə bildirib ki, İsrail-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması həm də Türkiyənin enerji siyasəti ilə bağlıdır. Ekspert vurğulayıb ki, Türkiyə regionda enerji daşıyıcısı olmaq niyyətindədir:
“İsrail də öz növbəsində “Tamar” və “Leviatan” qaz yataqlarından Avropaya qaz ixrac etməklə regionda önəmli enerji oyunçusuna çevrilmək istəyir. Lakin bu ölkənin nə Avropa ilə, nə də Türkiyə ilə birbaşa quru bağlantısı var.
Bunu Ankara da yaxşı bilir. Türkiyə enerji ölkəsi deyil. Əksinə, təbii qaz asılılığı olan ölkədir. Bununla belə Ankara daşıyıcı ölkə olaraq İsrail qazını Avropaya daşıya bilər. Bu istiqamətdə İsrailin “EastMed” layihəsi yenidən gündəmə gəlir. Əgər uzunluğu 1900 km olan və Avropaya ildə 10 milyard kubmetr təbii qaz nəql etmək potensialına malik qaz kəməri reallaşarsa, İsrail Avropa bazarına çıxış əldə edər. Layihə ilə bağlı əsas problemlərdən biri “EastMed” qaz kəmərinin Türkiyədən yan keçməklə Avropaya qaz ixracını nəzərdə tutmasıdır. Türkiyənin İsraillə bu məsələdə uzlaşmaq istədiyi görünür. Ankara “EastMed” qaz kəmərinin Türkiyədən yan keçməsini deyil, əksinə, onun ərazisi ilə TAP və TANAP layihəsinə birləşməsini arzulayır. Hersoqun Türkiyəyə səfəri zamanı tərəflər arasında əsas müzakirə mövzusu bu olacaq”.
“Türkiyənin Fələstin siyasəti dəyişəcəkmi” sualına isə analitikin cavabı belə olub: “Ankaranın bu məsələdə mövqeyi dəyişməz qalacaq. Türkiyənin Qüdsün İsrailin paytaxtı olması məsələsi ilə barışacağını gözləmirəm. Ancaq bu məsələnin tərəflər arasında gərginlik predmeti olacağını da zənn etmirəm. Türkiyə qədər İsrail də münasibətlərin normallaşmasını istəyir. Rəsmi Təl-Əviv təkcə Türkiyə ilə deyil, həm də ərəb ölkələri ilə münasibətləri normallaşdırmaq arzusundadır”.
T.Rzayevə görə, Türkiyə-İsrail münasibətlərinin normallaşmasında Azərbaycanın da rolu var:
“İsrail-Türkiyə münasibətlərinin pisləşməsi Bakıya da sərf etmir. Hətta deyərdim ki, Qarabağın işğaldan azad edilməsi İsrail-Türkiyə gərginliyinə görə bir neçə il yubandı. Türkiyə və Azərbaycan qardaş ölkələrdir. İsrail də Bakının ən yaxın və etibarlı strateji tərəfdaşıdır. 2010-cu ildən bəri Azərbaycanın ayrılıqda İsrail və Türkiyə ilə münasibətləri inkişaf etdirməsi paralel olaraq iki ölkə arasında uzlaşma yolları axtarması nəticədə öz bəhrəsini verdi. Rəsmi Bakı 44 günlük müharibə zamanı həm Türkiyəyə məxsus “Bayraqdar”, həm də İsrailin “Harop” tipli PUA-larından istifadə etdi. Faktiki olaraq müharibə zamanı iki əks mövqeli ölkənin Qarabağ məsələsində ortaq məxrəcə gəldiyini göstərdi. İki ölkə də rəsmi Bakıya müharibə zamanı tam dəstək ifadə etdi. Azərbaycan göstərdi ki, İsrail və Türkiyə nəinki ortaq hərəkət edə bilər, hətta yenidən əməkdaşlıq qura da bilərlər”.
