İran ABŞ və İsraillə son iki münaqişə zamanı rəsmi olaraq hücum xarakterli hərbi doktrinaya keçib. Bu barədə İran ordusunun rəsmi nümayəndəsi Məhəmməd Əkrəminiyə bildirib. Məlumatı IRNA agentliyi yayıb.
Onun sözlərinə görə, əvvəllər ölkənin hərbi doktrinası müdafiə xarakterli olub. Lakin iki müharibə zamanı bu doktrina tədricən dəyişib. İndi hücum doktrinası yalnız qabaqlayıcı əməliyyatları deyil, həm də istənilən təcavüzə dərhal və genişmiqyaslı cavab verilməsini nəzərdə tutur.
Yaxın Şərqdə münaqişə 28 fevralda İran ərazisindəki obyektlərə zərbələr endirilməsi ilə başlayıb. İyun ayında tərəflər döyüşlərin dayandırılması barədə memorandum imzalayıblar.
Lakin artıq 8 iyulda ABŞ İranı Hörmüz boğazında gəmiçiliyə dair razılaşmaları pozmaqda ittiham edərək İrana qarşı zərbələri bərpa edib. İran isə öz növbəsində Vaşinqtonu atəşkəs rejimini “açıq-aşkar pozmaqda” ittiham edib və ABŞ-ın müdaxiləsi dayandırılana qədər boğazın tamamilə bağlandığını elan edib.
Daha əvvəl İran Prezidenti Məsud Pezeşkian bildirib ki, Yaxın Şərqdə ABŞ-la müharibə dərhal başa çatdırılmalıdır. Onun sözlərinə görə, Tehran beynəlxalq arenada möhkəm mövqelərə malikdir.
Göründüyü kimi, İranın hərbi doktrinasında elan edilən dəyişiklik Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik arxitekturasına təsir göstərə biləcək mühüm siqnal kimi qiymətləndirilir. Müdafiə xarakterli yanaşmadan daha fəal və hücum yönümlü strategiyaya keçid Tehranın mümkün hərbi təhdidlərə yalnız cavab verməklə kifayətlənməyəcəyinə, potensial təhlükələri daha erkən mərhələdə neytrallaşdırmağa üstünlük verəcəyinə işarədir.
Burada əsas məqam “qabaqlayıcı əməliyyat” anlayışının ön plana çıxmasıdır. Belə yanaşma İranın özünə qarşı birbaşa hücum baş verməmişdən əvvəl təhlükə hesab etdiyi hədəflərə qarşı hərbi addımlar atmasına şərait yaradır. Eyni zamanda, istənilən təcavüzə “dərhal və genişmiqyaslı cavab” prinsipinin elan edilməsi ABŞ və İsrail üçün İranla mümkün qarşıdurmanın eskalasiya riskini artıran amil kimi çıxış edir.
Bu dəyişiklik İranın raket və pilotsuz uçuş aparatları imkanları, regiondakı tərəfdaş qüvvələrlə əlaqələri və Hörmüz boğazının strateji əhəmiyyəti fonunda xüsusilə diqqət çəkir. Tehran bununla mümkün müharibənin yalnız İran ərazisi ilə məhdudlaşmayacağı mesajını verməyə çalışır. Bu baxımdan, Hörmüz boğazı və regiondakı ABŞ hərbi obyektləri gələcək qarşıdurmalarda potensial təzyiq elementlərinə çevrilir.
Digər tərəfdən, hücum xarakterli hərbi doktrinanın elan olunması avtomatik olaraq İranın yeni müharibəyə hazırlaşdığı anlamına gəlmir. Bu addım eyni zamanda çəkindirmə siyasətinin tərkib hissəsi kimi nəzərdən keçirilə bilər. Tehran Vaşinqton və Təl-Əvivə mesaj verir ki, İrana qarşı yeni hərbi əməliyyatın mümkün nəticələri əvvəlki dövrlə müqayisədə daha genişmiqyaslı olacaq.
Məsələnin digər mühüm tərəfi isə bu doktrinanın praktiki olaraq necə tətbiq ediləcəyidir. Əgər Tehran qabaqlayıcı zərbəni legitim müdafiə vasitəsi kimi qəbul edirsə, regionda hərbi qərarların qəbulu üçün “təhlükə” anlayışının sərhədləri də genişlənir. Bu isə qarşı tərəfin hərbi hazırlığını İran tərəfindən hücum ehtimalı kimi qiymətləndirməsi və nəticədə qarşılıqlı qabaqlayıcı addımların meydana çıxması riskini artırır.
Bu baxımdan, İranın doktrinasındakı dəyişiklik təkcə hərbi strategiyanın yenilənməsi deyil, həm də çəkindirmə siyasətinin daha sərt mərhələyə keçməsi kimi qiymətləndirilir. Tehran bir tərəfdən mümkün hücumların qarşısını almağa, digər tərəfdən isə ABŞ və İsrailə hərbi müdaxilənin yüksək qiymətə başa gələcəyini göstərməyə çalışır.
Nəticə etibarilə, İranın yeni yanaşması Yaxın Şərqdə onsuz da kövrək olan təhlükəsizlik balansını daha da mürəkkəbləşdirir. Bununla belə, doktrinanın elan edilməsi ilə onun real hərbi əməliyyatlarda tətbiqi arasında ciddi fərq var. Bu səbəbdən əsas sual İranın hansı hallarda “qabaqlayıcı əməliyyat” qərarı verəcəyi və belə bir addıma ABŞ və İsrailin necə cavab verəcəyidir. Məhz bu amil regionda növbəti eskalasiya dalğasının miqyasını müəyyən edəcək.
