Çin Prezidenti Şi Cinpin ABŞ-a səfəri çərçivəsində Ağ Evdə ABŞ Prezidenti Donald Trampla görüşüb. Görüş zamanı Çin lideri iki böyük ölkənin qarşıdurma əvəzinə əməkdaşlığa üstünlük verməli və sülh şəraitində birgə yaşamalı olduğu mesajını verib.
Sherg.az xəbər verir ki, Şi görüşdən sonra açılış çıxışında Trampla qarşılıqlı hörmətə əsaslanan şəxsi münasibət qurduqlarını bildirib. O qeyd edib ki, iki ölkənin milli şəraiti fərqli olsa da, səmimi, dərin və davamlı dialoq vasitəsilə bir-birlərini daha yaxşı anlaya bilərlər.
“Çin və ABŞ əməkdaşlıqdan qazanc əldə edəcək, qarşıdurmadan isə itirəcək. Rəqabətdən qaçmağa ehtiyac yoxdur, lakin bu rəqabət sağlam olmalı və müəyyən sərhədlər çərçivəsində saxlanılmalıdır. Ordularımız müntəzəm dialoqu davam etdirməli, böhran kommunikasiyası və qarşısının alınması mexanizmlərini təkmilləşdirməlidir. Beləliklə, Tukidid tələsinin öhdəsindən gələ bilərik”, - Şi bildirib.
Çin liderinin iki ölkə arasındakı münasibətlərdən danışarkən amerikalı tarixçi Qrem Ellisonun qədim yunan tarixçisi Tukididin Sparta və Afina şəhər-dövlətləri arasındakı “hakim güc-yüksələn güc” mübarizəsinə dair tarixi təsvirindən irəli gələrək irəli sürdüyü “Tukidid tələsi” anlayışına yenidən istinad etməsi diqqət çəkib.
Şi Trampın may ayında Çinə səfəri zamanı da “Çin və ABŞ ‘Tukidid tələsi’ndən böyük güclər arasındakı münasibətlərdə yeni paradiqma yaratmaq üçün necə çıxa bilər?” sualını gündəmə gətirmişdi.
“Çin və ABŞ inkişafı təşviq etməkdə tarixi məsuliyyət daşıyır”
Çin və ABŞ-ın maraqlarının bir-biri ilə dərindən bağlı olduğunu və iki ölkənin əməkdaşlıq edə biləcəyi geniş sahələrin mövcudluğunu vurğulayan Şi deyib:
“Çin və Amerika Birləşmiş Ştatları iki böyük ölkə olaraq bəşəri inkişafı və tərəqqini təşviq etmək istiqamətində tarixi məsuliyyət daşıyır”.
Şi Çin-ABŞ əməkdaşlığının dünyadakı bütün problemləri həll etməyə biləcəyini, lakin bu əməkdaşlıq olmadan dünyadakı problemlərin əksəriyyətinin həllinin çətin olacağını bildirib.
Çin və ABŞ-ın süni intellekt sahəsində qabaqcıl ölkələr olduğunu vurğulayan Şi sözlərinə belə davam edib:
“Süni intellekti xeyir məqsədilə inkişaf etdirmək və idarə etmək, eləcə də süni intellektin inkişafının daim insan nəzarəti altında olmasını və insanların rifahına xidmət etməsini təmin etmək üçün həm imkanımız, həm də məsuliyyətimiz var.
Çin qapılarını tam açıq saxlayır və ölkəyə investisiya qoymaq, burada biznes qurmaq istəyən Amerika şirkətlərini məmnuniyyətlə qarşılayır. Çin şirkətlərinin də burada, ABŞ-da ədalətli münasibətlə üzləşməsini və birlikdə əməkdaşlıq edə bilməyimizi arzulayırıq”.
Şi Cinpin 11 ildən sonra ABŞ-a səfər edir
ABŞ-a son səfərini 2015-ci ildə edən Şi Cinpin 11 ildən sonra yenidən bu ölkəyə səfər edib.
Çin liderinin Trampla ikitərəfli görüşündə iki ölkə arasındakı tariflər, texnologiya məhdudiyyətləri və nadir torpaq elementlərinin ixracı ilə bağlı ticarət mübahisələri, həmçinin Yaxın Şərqdəki müharibə və süni intellektin təhlükəsizliyi məsələlərinin müzakirə olunacağı bildirilir.
Liderlərin iqtisadi və ticarət mübahisələri ilə bağlı daha əvvəl əldə edilmiş müvəqqəti razılaşmaları davam etdirərək münasibətlərdə sabitliyi qorumağa diqqət yetirməsi gözlənilir.
Sammitin əsas mövzularından biri İran və Yaxın Şərqdəki müharibə olacaq. Münaqişələrin Hörmüz və Babülməndəb boğazlarında enerji daşımalarına maneə yaratmaq ehtimalı qlobal enerji təhlükəsizliyi baxımından narahatlıq doğurur. ABŞ-ın Rusiya və İrana qarşı sanksiyaları genişləndirməsi də Çinlə aparılacaq danışıqların iqtisadi aspektinə təsir göstərə biləcək amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.
Süni intellektin təhlükəsizliyi də sammitin gündəliyində olacaq. İki ölkənin süni intellektin yarada biləcəyi risklərlə bağlı məlumat mübadiləsi aparılması və mümkün təhdidlər barədə erkən xəbərdarlıq mexanizmlərini əhatə edən “süni intellekt dialoqu”na başlaması gözlənilir.
Lakin ABŞ süni intellekt təhlükəsizliyi ilə bağlı risklərin nəzarətdə saxlanılmasına diqqət yetirdiyi halda, Çin daha geniş qlobal süni intellekt idarəetmə sisteminin yaradılmasını müdafiə edir.
Digər tərəfdən, ABŞ-ın süni intellekt şirkətləri Çin şirkətlərini “distillə” adlandırılan üsulla öz modellərindən məlumat oğurlamaqda ittiham edərək Vaşinqton administrasiyasından bunun qarşısını alacaq tədbirlər görməsini tələb edirlər.
İki ölkə daha əvvəl də ticarət mübahisələrini müvəqqəti olaraq azaltmaq məqsədilə bir sıra addımlar atıb. Qarşılıqlı tariflərin təxirə salınması, nadir torpaq elementlərinə tətbiq olunan ixrac nəzarətinin yumşaldılması və bəzi ticarət məhdudiyyətlərinin təxirə salınması barədə razılaşmalar əldə edilib.
Trampın may ayında Çinə səfəri zamanı isə iki ölkə arasında ticarət və investisiya şuralarının yaradılması, bəzi məhsullara tətbiq edilən tariflərin azaldılmasının müzakirə olunması və Çinin ABŞ-dan sərnişin təyyarələri alması kimi məsələlər üzrə razılaşmalar əldə olunub.
