Azərbaycanda siyasi partiyalar sistemində növbəti mühüm mərhələnin başlanması ehtimalı gündəmə gəlib. Yeni Azərbaycan Partiyasının oktyabrın 2-də keçiriləcək qurultayı ərəfəsində əsas müzakirə mövzularından biri hakim partiyaya yeni siyasi təşkilatların qoşulub-qoşulmayacağıdır.
Mövzu təsadüfi deyil. Çünki YAP-ın 2021-ci il martın 5-də keçirilən VII qurultayı yalnız partiyanın daxili strukturunda dəyişikliklərlə yadda qalmadı. Həmin qurultayda altı siyasi partiyanın YAP-a qoşulması ilə bağlı müraciətlərinə baxıldı və onların birləşməsi təsdiqləndi. Söhbət Azərbaycan Xalq Demokratik Partiyası, Azərbaycan Kəndli Partiyası, Milli Qurtuluş Partiyası, Azərbaycan Yurddaş Partiyası, Azərbaycan Milli Hərəkat Partiyası və Azərbaycan Demokrat Sahibkarlar Partiyasından gedirdi.
Bu baxımdan 2 oktyabr qurultayı ərəfəsində səsləndirilən fikirlər istər-istəməz 2021-ci ildəki proseslə müqayisə olunur.
YAP Təftiş Komissiyasının üzvü, Milli Məclisin deputatı Elman Nəsirov isə məsələyə ehtiyatlı yanaşaraq bildirib ki, hazırda yeni partiyaların YAP-a birləşməsi ilə bağlı onun iştirak etdiyi hər hansı müzakirə olmayıb. Bununla belə, o, siyasi baxışları YAP-ın mövqeyi ilə üst-üstə düşən partiyaların belə qərar qəbul edib-etməyəcəyini istisna etməyib və hakim partiyanın “cazibədarlıq potensialının” kifayət qədər böyük olduğunu qeyd edib.
Burada əsas məqam məhz “cazibə” ifadəsidir. Siyasi partiyaların birləşməsi yalnız formal təşkilati dəyişiklik kimi qiymətləndirilə bilməz. Belə proseslər ölkədə siyasi qüvvələrin necə yerləşdiyini, hansı partiyaların ayrıca siyasi subyekt kimi fəaliyyətini davam etdirdiyini və hansı siyasi xətt ətrafında daha geniş konsolidasiya imkanlarının yarandığını göstərir.
2021-ci il modeli nə demişdi?
2021-ci ildə baş verən prosesə nəzər saldıqda görürük ki, YAP-a qoşulan altı partiyanın hər biri ayrıca siyasi təşkilat kimi fəaliyyət göstərirdi. Həmin partiyaların YAP-a qoşulması ilə bağlı qərarlar qurultayda müzakirəyə çıxarılmış və qəbul edilmişdi.
Bu hadisə Azərbaycanda siyasi partiyalar sisteminin yenidən formalaşması prosesinin bir hissəsi kimi təqdim olunmuşdu. YAP-ın VII qurultayında yeni Nizamnamənin qəbul edilməsi, İdarə Heyəti və Təftiş Komissiyasının formalaşdırılması, Veteranlar Şurasının yaradılması da partiyanın struktur baxımından yenilənməsi ilə paralel gedirdi.
Deməli, 2021-ci ildəki birləşmə ayrıca hadisə yox, daha geniş siyasi transformasiyanın elementlərindən biri idi.
Bu gün isə vəziyyət müəyyən mənada fərqlidir. 2021-ci ildən sonra Azərbaycanda siyasi partiyaların fəaliyyətini tənzimləyən hüquqi və institusional mühit də dəyişib. Ona görə də 2026-cı ildə hər hansı yeni birləşmə baş verərsə, onun siyasi mənasını yalnız 2021-ci ilin davamı kimi deyil, artıq yeni siyasi mərhələnin kontekstində qiymətləndirmək lazım gələcək.
Sual budur: hansı partiyalar?
Hazırda Elman Nəsirovun açıqlamasında konkret siyasi təşkilatların adı çəkilmir. Bu da vacib məqamdır. Yəni bu mərhələdə hər hansı partiyanın YAP-a birləşəcəyini fakt kimi təqdim etmək üçün əsas yoxdur.
Başqa sözlə, “YAP-a hansı partiyalar birləşəcək?” sualı hələlik açıq sualdır.
Burada siyasi partiyaların öz mövqeyi də həlledici əhəmiyyət daşıyır. Çünki belə qərar yalnız YAP-ın iradəsi ilə deyil, digər siyasi təşkilatların öz siyasi gələcəkləri ilə bağlı verdikləri qərarlarla formalaşacaq.
Məhz buna görə qarşıdakı qurultayda konkret adların açıqlanıb-açıqlanmayacağı xüsusi maraq doğurur.
Siyasi partiyaların birləşməsi nəyi dəyişə bilər?
Əgər yeni birləşmələr baş verərsə, bunun bir neçə mümkün nəticəsi olacaq.
İlk növbədə, siyasi təşkilatların sayı baxımından dəyişiklik yaranacaq. İkincisi, müxtəlif siyasi baxışlara malik qüvvələrin müəyyən siyasi xətt ətrafında konsolidasiyası daha da genişlənəcək. Üçüncüsü, bu proses ayrı-ayrı partiyaların müstəqil siyasi fəaliyyətinin davam etdirilməsi ilə bağlı gələcək strategiyalarını da gündəmə gətirə bilər.
Lakin burada mühüm bir fərq qoymaq lazımdır: partiyanın YAP-a qoşulması avtomatik olaraq həmin partiyanın bütün elektoratının və ya tərəfdarlarının eyni qərarı paylaşması demək deyil. Siyasi təşkilatların birləşməsi ilk növbədə təşkilati-siyasi qərardır və onun cəmiyyət daxilində yaratdığı nəticələr ayrıca prosesdir.
Yeni siyasi sistemin növbəti mərhələsi?
2021-ci il qurultayında YAP-a altı partiyanın qoşulması siyasi sistemin yenilənməsi kontekstində müzakirə olunmuşdu. YAP-ın həmin dövrdəki sənədlərində də siyasi sistemin təkmilləşdirilməsi və partiyaların ictimai-siyasi münasibətlər sistemində rolu xüsusi vurğulanırdı.
2026-cı ildə isə qarşıda başqa mənzərə var. Artıq söhbət yalnız ayrı-ayrı partiyaların bir siyasi təşkilata qoşulmasından getmir. Məsələ daha geniş müstəvidə - Azərbaycanda siyasi partiyaların gələcək fəaliyyət modeli, siyasi rəqabətin formatı və müxtəlif siyasi qüvvələrin hansı istiqamətdə təşkilatlanacağı baxımından maraq doğurur.
Ona görə də oktyabrın 2-də keçiriləcək qurultayda əsas diqqət yalnız YAP rəhbərliyində və strukturunda mümkün dəyişikliklərə deyil, həm də partiyanın digər siyasi təşkilatlarla münasibətlərinə yönələcək.
Hələlik isə konkret partiyaların adlarını çəkmək üçün rəsmi əsas yoxdur. Elman Nəsirovun açıqlaması da bunu təsdiqləyir: o, belə bir müzakirənin iştirakçısı olmadığını bildirir, lakin siyasi baxışları YAP-la uyğun gələn partiyaların gələcəkdə birləşmə qərarı verə biləcəyini istisna etmir.
Beləliklə, oktyabrın 2-dəki qurultay yalnız YAP üçün deyil, Azərbaycanın siyasi partiyalar sisteminin gələcək konturları baxımından da diqqət çəkən hadisəyə çevriləcək. 2021-ci ildə başlayan siyasi konsolidasiya prosesinin yeni mərhələsinin olub-olmayacağı isə qurultayda qəbul ediləcək qərarlardan sonra daha aydın görünəcək.
