Gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilən liftlərin bir zamanlar insanlar üçün təhlükəli hesab edildiyini təsəvvür etmək çətindir. Halbuki XIX əsrin ortalarına qədər liftə minmək demək olar ki, ölüm riski ilə üz-üzə qalmaq demək idi. İpin qopması isə birbaşa yerə çırpılmaq anlamına gəlirdi. Məhz buna görə liftlər yalnız yük daşınması üçün istifadə olunur, insanların daşınması isə demək olar ki, mümkün sayılmırdı.
Sherg.az xəbər verir ki, bu vəziyyət Elisa Otis səhnəyə çıxana qədər davam etdi.
1853-cü il Nyu-York Dünya Sərgisi zamanı baş verən bir hadisə müasir şəhərlərin taleyini dəyişdi. Otis izdiham qarşısında hündürlükdə qurulmuş platformaya çıxaraq köməkçisinə tarixə düşən əmri verdi: “İpi kəs!”.
Köməkçisi baltanı endirdi və platformanı saxlayan əsas ip qopdu. İzdiham dəhşətə gəldi, çünki hamı platformanın yerə çırpılacağını düşünürdü. Lakin gözlənilən baş vermədi - platforma cəmi bir neçə santimetr aşağı düşdü və dərhal dayandı. Otisin icad etdiyi təhlükəsizlik əyləci işə düşmüşdü. Bu, sadəcə bir nümayiş deyil, texnologiya tarixində dönüş nöqtəsi idi.
Əslində lift ideyası Otislə başlamır. Bu texnologiyanın kökləri qədim dövrlərə gedib çıxır. Arximed tərəfindən hazırlanan ilkin mexanizmlər Antik Romada istifadə olunurdu. Bu sistemlər insan və ya heyvan gücü ilə işləyir, əsasən saraylarda və mədənlərdə yük daşınmasına xidmət edirdi. Lakin təhlükəsizlik olmadığı üçün insanlar onlardan istifadə etməyə tərəddüd edirdi.
XVIII əsrdə isə Fransada XV Lüdovik üçün hazırlanmış və “uçan kreslo” adlandırılan sistem Versal Sarayında istifadə olunurdu. Bu qurğu kralın gizli şəkildə mərtəbələr arasında hərəkət etməsinə imkan verirdi. Buna baxmayaraq, bu texnologiya da geniş yayılmadı.
Otisin hazırladığı təhlükəsizlik əyləci isə hər şeyi dəyişdi. Kanatın qopduğu anda kabini relslərə kilidləyən bu sistem liftləri ilk dəfə etibarlı etdi. Nəticədə insanlar liftlərdən istifadə etməyə başladı və memarlıqda yeni dövr başlandı - binalar artıq yuxarı doğru böyüyə bilirdi.
1880-ci ildə Verner von Siemens ilk elektrikli lifti hazırladı. Bu yenilik liftləri daha sürətli və səmərəli etdi. Təhlükəsizlik və sürətin birləşməsi isə göydələnlərin yaranmasına yol açdı. Xüsusilə Nyu-York kimi şəhərlər sürətlə yüksəlməyə başladı.
Türkiyədə isə liftlərin tarixi də maraqlıdır. İstanbulda yerləşən Pera Palas Hotel 1892-ci ildə açılarkən daxilində lift mövcud idi. Bu, Osmanlı ərazisində ilk müasir liftlərdən biri sayılır və xüsusilə Şərq Express sərnişinləri üçün böyük rahatlıq yaradırdı.
