ABŞ-da olduğu kimi, hazırda Rusiyanın da mümkün nüvə müharibəsi zamanı yüksək rütbəli məmurları qəbul edəcək və tədbirdə komanda və idarəetmə xidmətləri göstərəcək xüsusi təchiz olunmuş “qiyamət təyyarələri” adlanan kiçik təyyarələri var.
Sherg.az xəbər verir ki, Rusiyanın bu məqsədlər üçün saxladığı donanmanın mümkün nüvə müharibəsi və ya oxşar məhv ssenarisi halında yüksək səviyyəli şəxslərlə birlikdə havaya qalxa və 2 həftəyə qədər komanda və nəzarət vəzifələrini öhdəsinə götürə biləcəyi təxmin edilir. Rusiyanın ixtiyarında olan “qiyamət təyyarələri” NATO tərəfindən “Maksdom” kimi kodlaşdırılmış və ya başqa cür “Uçan Kreml” kimi tanınan "İlyuşin İl-80 - Aimak" təyyarələrindən ibarətdir.
İlk dəfə 1992-ci ildə Qərb fotoqrafları tərəfindən çəkilmiş "İlyuşin İl-80" təyyarəsinin 1987-ci ildə istifadəyə verildiyi təxmin edilir. Bildirilir ki, Rusiya Aerokosmik Qüvvələri Sovet İttifaqı dövründə sərnişin təyyarəsi kimi hazırlanmış "İl-86" platformasında dörd "İl-80" hazırlayıb.
Hesablamalara görə, Rusiyanın 4 “qiyamət günü” təyyarəsindən yalnız 3-ü aktiv xidmətdədir. Hərdən rəsmi paradlarda görünən təyyarələrin adi vaxtlarda tez-tez uçmadıqları üçün çox görünmür. "İlyuşin İl-80" təyyarələrindən biri 2022-ci ilin mayında Qələbə Günü münasibətilə Moskvada keçirilən mərasimdə görünüb.
"İlyuşin İl-80"-lərin ABŞ hökumətinə xidmət edən "E-4B" təyyarələri ilə oxşar xüsusiyyətlərə malik olduğu məlumdur. Bildirilir ki, "İl-80"-lər də "E-4B"-lər kimi hava tədarükünü həyata keçirə bilir, xüsusi rabitə sistemləri ilə təchiz olunub, döyüş vəziyyətində hərbi hissələrin idarə edilməsinə imkan verəcək avadanlıqlara malikdir. "İl-86"-lardan fərqli olaraq, "İlyuşin İl-86" təyyarələri əsasında hazırlanmış bu xüsusi təyyarələrdə sərnişinləri mümkün böyük partlayışlardan qorumaq üçün kabinədən kənarda pəncərələr yoxdur. "Il-86"-dan daha az giriş qapısı olan təyyarənin qanadlarının altında iki elektrik generator bölməsi quraşdırılıb.
Qeyri-adi situasiyalarda Rusiya hökuməti üçün “Uçan Kreml” rolunu oynayacaq təyyarələr kameralar qarşısında çox görünməsə də, müxtəlif səbəblərdən zaman-zaman gündəmdə olub. Bu kontekstdə 2020-ci ildə yaşanan nümunələrdən biri eşidənləri təəccübləndirir.
2020-ci ildə Rusiyanın cənub-qərbindəki Taqanroq şəhərində hərbi obyektdə saxlanılan "İl-80" təyyarələrindən birində ciddi təhlükəsizlik pozuntusu baş verib. Təyyarədə baş verən oğurluq nəticəsində rabitə sistemlərində istifadə olunan 39 hissənin oğurlandığı məlum olub. Araşdırmalardan sonra oğruların təyyarəyə yük hissəsindən daxil olduğu müəyyən edilsə də, təyyarəyə ciddi ziyan dəymədiyi bildirilib və oğurluğun nə vaxt baş verdiyini dəqiq müəyyən etmək mümkün olmayıb.
Hadisədən sonra aparılan məhkəmə prosesində aralarında qayğı müəssisəsinin yüksək vəzifəli şəxsləri də daxil olmaqla 12 nəfər ilkin olaraq dindirilib və müəssisədəki hər kəs barəsində istintaq başladılıb. İşçilərdən biri daha əvvəl də şübhəli ad gördüyünü bildirsə də, hadisəyə tam aydınlıq gətirmək mümkün olmayıb.
"İl-86"-nın xidmət müddəti təxminən 20 ildir.
Onlar sərnişin təyyarələri kimi tez-tez uçmasalar da, Rusiyada qalan "İl-80"-lərin 30 yaşdan yuxarı olduğu üçün gələcəkdə dəyişdiriləcəyi gözlənilir.
"İl-80" təyyarəsi yararsız olduqdan sonra “Qiyamət təyyarəsi” kimi istifadə olunacaq modelin “İlyuşin İl-96” olacağı düşünülür.
