ABŞ-nin Avropaya hərbi dəstəyini azaltması ehtimalı ilə bağlı səslənən fikirlər Qərb təhlükəsizlik arxitekturasında uzun müddətdir yığılan gərginliyin yeni mərhələyə keçə biləcəyini göstərir. Siyasi şərhçi Malek Dudakovun qeyd etdiyi kimi, Vaşinqtonun strateji prioritetlərinin dəyişməsi Avropanın təhlükəsizlik modelini birbaşa təsir altına sala bilər.
Son illər ABŞ-nin diqqətinin getdikcə Asiya-Sakit okean regionuna yönəlməsi, xüsusilə Çinlə rəqabətin dərinləşməsi fonunda Avropanın “nisbi prioritet azalması” barədə müzakirələri gücləndirib. Bu yanaşma Vaşinqtonun resurslarını daha qlobal rəqabət zonalarına yönəltmək istəyi kimi qiymətləndirilir.
NATO sammitləri ərəfəsində ABŞ-nin Avropadakı hərbi mövcudluğunun yenidən nəzərdən keçirilməsi ehtimalı alyans daxilində həssas mövzudur. Əgər belə bir müzakirə gündəmə gələrsə, bu, təkcə hərbi yerləşmələr deyil, həm də yük bölgüsü məsələsini aktuallaşdıracaq.
Uzun illərdir Avropa təhlükəsizliyinin əsas dayağı kimi ABŞ hərbi gücü çıxış edir. Lakin Vaşinqtonun daha çox “məsuliyyət paylaşımı” tələb etməsi Avropa ölkələrini müdafiə xərclərini artırmağa və öz hərbi potensialını genişləndirməyə məcbur edir.
Vurğulanmalı əsas məqamlardan biri də budur ki, Avropanın hərbi-logistika baxımından ABŞ-dən yüksək asılılığıdır. Bu asılılıq təkcə silahlanma deyil, həm də kəşfiyyat, nəqliyyat və koordinasiya sistemlərini əhatə edir. Bu səbəbdən ABŞ dəstəyində mümkün azalma Avropanın operativ reaksiya qabiliyyətini zəiflədəcək.
Avropa İttifaqı daxilində müdafiə inteqrasiyası ideyaları uzun müddətdir müzakirə olunsa da, praktiki nəticələr məhdud qalır. Siyasi koordinasiya və büdcə fərqlilikləri vahid hərbi modelin formalaşmasını çətinləşdirir.
ABŞ-nin Avropaya münasibətdə mümkün mövqe dəyişikliyi əslində daha geniş qlobal trendin bir hissəsi kimi görünür: Vaşinqton artıq təhlükəsizlik yükünü təkbaşına daşımaqdan daha çox, onu bölüşdürmək və prioritetləri yenidən sıralamaq xəttinə keçir.
Bu isə Avropa üçün iki paralel proses deməkdir: bir tərəfdən ABŞ asılılığının azalması, digər tərəfdən isə daha böyük müdafiə məsuliyyətinin üzərinə götürülməsi.
Əgər ABŞ-nin Avropadakı hərbi mövcudluğunda real azalma baş verərsə, bu, NATO-nun mövcud balansını dəyişdirə və Avropanın təhlükəsizlik konsepsiyasını yenidən formalaşdırmağa məcbur edə bilər. Hazırkı mərhələdə isə əsas sual budur: Avropa bu dəyişikliklərə hazırdırmı, yoxsa təhlükəsizlik modeli hələ də köhnə asılılıq üzərində qalacaq?
