Bunu da digər ölkələrin hesabına kompensasiya etməyə çalışacaq
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına indiyədək, bəlkə də, belə zərbə vuran olmamışdı. ÜST ən böyük zərbəni Amerikadan aldı. ABŞ Prezidenti Donald Tramp ikinci prezidentlik müddətinin ilk günündə ölkəsinin Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatından çıxması ilə bağlı sərəncam imzaladı. Səbəbini isə ÜST-ün COVID-19 pandemiyasını və digər xəstəlikləri səhv idarə etməsiylə bağladı. D.Trampın sərəncamına əsasən, ABŞ 12 ay sonra ÜST-dən rəsmi olaraq çıxacaq və bu müddət ərzində təşkilata maliyyə töhfələrini dayandıracaq. Amma ABŞ ÜST-ün ən böyük maliyyə dəstəkçisidir və onun ümumi maliyyəsinin təxminən 18 faizini təmin edir. ÜST-ün 2024-2025-ci illər üçün büdcəsi isə 6,8 milyard dollar təşkil edir. Bu da xatırladılır ki, Donald Tramp 2020-ci ildə prezidentliyinin ilk müddətinin sonunda da ABŞ-ni ÜST-dən çıxarmışdı. Lakin bu qərar sonrakı Prezident Co Bayden tərəfindən ləğv edildi və ABŞ təşkilata yenidən qoşuldu. D.Trampın ÜST-ə yenidən “əlvida” deməsi Böyük Britaniyanı da ruhlandırıb. Məlumata görə, B.Britaniyanın “İrs” partiyasının lideri Devid Kerten hökuməti ABŞ-nin ardınca Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatından çıxmağa çağırıb. O, bu barədə “X” sosial şəbəkəsindəki hesabında paylaşım edib. “Prezident Donald Tramp ABŞ-nin ÜST-dən çıxması barədə fərman imzalayıb. Ölkəmiz də eyni addımı atmalıdır”, deyə D.Kerten yazıb.
D.Trampın ÜST-dən ayrılması digər ölkələri də eyni addım atmağa təşviq edəcəkmi və o zaman nə baş verəcək? Rəylərə görə, ÜST əsas maliyyə mənbələrini itirməsini digər üzv ölkələrin hesabına kompensasiya etməyə çalışacaq. Əslində, ÜST-ün başqa çarəsi də qalmayacaq. ABŞ, Böyük Britaniyadan az varlı olmayan ölkələrə üzvlük haqqını artırmağı xahiş, bəlkə də, tələb edəcək.
Məsələ ilə bağlı “Sherg.az"a danışan həkim-pediatr Vaqif Qarayev qeyd etdi ki, Trampın addımı sırf iqtisadi maraqlardan qaynaqlanır:
- Donald Tramp biznesmendir, ticarətçidir. Onun ABŞ-ni ÜST-dən çıxarmaq qərarı da ölkəsinin maliyyə xərclərini azaltmaq istəyindən qaynaqlanır. Tramp ölkəsinin xərclərini azaltmaq istəyir və pandemiyanı səbəb göstərərək ÜST-ün pulunu kəsir. Maliyyəni dayandırır. Halbuki COVİD dövründə D.Tramp qədər pandemiyanı önəmsəyən, peyvəndlərin tez bir zamanda istehsalını arzulayan ikinci siyasətçi yox idi. Düzdür, bütün ölkələr narahat idi, hər kəs bacardığını edirdi, amma Tramp xüsusi canfəşanlıq göstərdi o zaman. Hətta yadınızdadırsa, dərman da reklam etdi. Dedi, xəstəliyin çarəsi bu dərmandır. Halbuki ABŞ-də alimlər vardı, tədqiqat aparırdılar, peyvənd hazırlıqları gedirdi. İş belə gətirdi ki, COVİD-ə qarşı peyvənd “BioNTech”i ABŞ-də yaşayan türk alim icad etdi – Uğur Şahin. Tramp da bu vaksinin istehsalına icazə verdi. Razıyam ki, ÜST-ün zorakı, səhv qərarları çox olub. Məsələn, 3 gün evdən bayıra çıxmamaq, tam izolyasiya qərarı nəyə lazım idi? Nə qədər insan bundan psixoloji əziyyət çəkdi. 3 günlük izolyasiya yoluxma zəncirini qıra bilmədi. Bu cür qərarlarla yoluxmanın qarşısını almaq mümkün deyil. Biz hər nə qədər ÜST-ü sevməsək də, amma onun inkişaf etməmiş ölkələrə, Afrika xalqlarına yardımlarını görməzdən gələ bilmərik. ÜST bu ölkələrə böyük yardımlar edir. Bu mənada hesab edirəm ki, Trampın qərarı ÜST-ə böyük zərbədir. ÜST-ün ən böyük maliyyə mənbələrindən birini itirməsi yaxşı bir şey vəd etmir. Bu qərar həm də ÜST-ün etibarını zədələyir.
ABŞ maliyyə yardımını dayandırdıqdan sonra nə olacaq? V.Qarayev qeyd etdi ki, ÜST çox güman ki, üzvlük haqqını artıracaq və digər ölkələr daha artıq maliyyə ayırmalı olacaqlar:
- ÜST-ün əsas funksiyası düzgün koordinasiya etməkdir. Ayrılmış maliyyənin düzgün, ədalətli bölüşdürülməsi, həmçinin tibbi yardımların daha çox ehtiyacı olan ölkələrə paylanması, xəstəliklərin önlənməsi üçün doğru tövsiyələr vermək, alimlərin tədqiqatlarına yardım etmək və sair. ÜST-dən çıxmağın ABŞ-yə heç bir ziyanı dəyməyəcək. Dünyanın beyin mərkəzi bu gün də ABŞ-dədir. Amma ÜST-ə böyük ziyanı dəyəcək. Bunu da digər ölkələrin hesabına kompensasiya etməyə çalışacaq.
