Elə sənətkarlar var ki, onların adı bir ömrün, bir nəslin deyil, bütöv bir elin yaddaşı ilə bağlanır. Onlar yaşadıqları dövrün sənət hadisəsi olmaqla kifayətlənmir, xalqın əsrlər boyu yaratdığı mənəvi sərvətin qoruyucusuna çevrilirlər. Aşıq Astan Kosalı da belə sənətkarlardan idi.
Onun aşıq sənətində özünəməxsus sözü, incə səsi, fərqli avazı və ifa üslubu vardı. Sazı sinəsinə alanda təkcə musiqi səslənmirdi - bir elin yaddaşı, bir xalqın sözü, əsrlərin süzgəcindən keçən dastan ənənəsi dilə gəlirdi.
Astan Kosalı zəmanəsinin böyük dastançı aşıqlarından biri kimi seçilirdi. Mükəmməl yaddaşı ona xalq ədəbiyyatımızın zəngin xəzinəsini yaşatmaq imkanı verirdi. 50-yə yaxın xalq dastanının mahir bilicisi olması onun sənətkarlığının miqyasını göstərən mühüm faktlardan biridir. O, dastanları sadəcə əzbər bilən ifaçı deyildi. Bu zəngin irsi öz səsi, nəfəsi və sənət duyumu ilə yaşadan ustadlardan idi.
Onun sənət dünyasının formalaşdığı əsas məktəblərdən biri Qarayazı məclisləri idi. Şifahi xalq ədəbiyyatının nəsildən-nəslə ötürüldüyü belə məclislər Azərbaycan aşıq sənətinin canlı yaddaşını qoruyub saxlayan mühüm mənəvi ocaqlardır. Astan Kosalı da həmin ənənənin layiqli davamçılarından biri kimi sazı və sözü ilə bu məktəbin yaşamasına xidmət edib.
Onun sənətində Qarayazının ruhu, el məclislərinin ab-havası, xalqın müdrikliyi və şifahi söz ənənəsinin zənginliyi duyulurdu. Bu baxımdan Astan Kosalının yaradıcılığı yalnız fərdi sənət yolu deyil, həm də böyük bir mədəni irsin davamıdır.
Böyük sənətkarları yalnız onun sazı ilə ölçmək olmaz. Astan Kosalı həm də ədəb-ərkanı, təmkinli davranışı, ağsaqqal mövqeyi və insani keyfiyyətləri ilə seçilən şəxsiyyət idi. Sənətinə hörmət qazandıran əsas xüsusiyyətlərdən biri də onun sənətkar məsuliyyətini dərk etməsi, sözə və saza münasibətindəki ciddiyyəti idi.
Aşıq Astan Kosalı haqqın dərgahına qovuşub. Ancaq böyük sənətkarlar sazın, elin yaddaşında, söylənən dastanlarda, aşıq məclislərinin xatirəsində və onları dinləyən insanların hafizəsində yaşamaqda davam edirlər.
Astan Kosalı da Azərbaycan aşıq sənətinin yaddaşında özünə məxsus yeri olan ustadlardan biri kimi xatırlanacaq. Onun sənət yolu bir daha göstərir ki, xalqın yaratdığı mənəvi sərvəti yaşatmağın ən böyük yollarından biri onu ürəkdən sevən, bilən və gələcək nəsillərə çatdıran sənətkarların varlığıdır.
Allah Aşıq Astan Kosalıya rəhmət eləsin. Ruhu şad, məkanı cənnət olsun. Onun sazı-sözü və sənət irsi xalqımızın yaddaşında daim yaşayacaq.
