İran mediası şənbə günü, atası Əli Xameneinin İran müharibəsinin başlanğıcında öldürülməsindən sonra ölkənin yeni dini lideri kimi vəzifəyə başlayan Müctəba Xameneiyə aid olduğu bildirilən görüntüləri yayımlayıb. İran mətbuatı bu görüntünü Xameneinin vəzifəyə başlamasından sonra yayımlanan “ilk video” kimi ictimaiyyətə təqdim edib.
Təxminən beş aydır ictimaiyyət qarşısında görünməyən Xameneinin uzunmüddətli yoxluğu İranda və xaricdə onun səhhəti və harada olması ilə bağlı çoxsaylı iddia və fərziyyələrin ortaya çıxmasına səbəb olmuşdu.
İranın Mehr Xəbər Agentliyi görüntünü “ilk dəfə yayımlanan yeni video” kimi təqdim edib. İrandakı digər media qurumları da görüntünü “Müctəba Xameneinin yeni videosu” ifadəsi ilə yayımlayıb.
Dini dərs verərkən görüntülənib
Təxminən 13 saniyə davam edən görüntülərdə Müctəba Xameneinin oturduğu, ətrafında isə tələbələrinin olduğu görünür. Görüntülərin Xameneinin dini elmlər üzrə dərs verdiyi toplantı zamanı çəkildiyi ehtimal olunur.
Lakin görüntülərlə bağlı əsas suallardan biri onun çəkilmə tarixidir. Mehr Xəbər Agentliyi videonu “yeni” kimi təqdim etsə də, görüntünün hansı tarixdə qeydə alındığını açıqlamayıb.
Videonun harada çəkildiyi barədə də heç bir məlumat verilməyib. Görüntülərin hansı şəraitdə lentə alındığına dair təfərrüatlar da İran mediasında yer almayıb.
Videoda onun aktuallığını müstəqil şəkildə təsdiqləməyə imkan verə biləcək tarix, saat və ya digər zaman göstəricisi də yoxdur.
Təxminən 13 saniyəlik görüntülərdə Xamenei tələbələrinin arasında oturur. Lakin videonun yaxın zamanda çəkildiyini sübut edə biləcək hər hansı zaman göstəricisi görünmür.
Üzündə yaralanma izi görünmür
Görüntülərin diqqət çəkən digər məqamı Müctəba Xameneinin üzündə nəzərəçarpan yaralanma izinin görünməməsidir.
Xameneinin dini lider seçildiyi dövrə yaxın tarixlərdə yayılan xəbərlərdə ABŞ və İsrailin İrana qarşı bombardman əməliyyatının ilk günündə onun ayağının sındığı və üzündən də yüngül yaralandığı iddia edilmişdi.
Son yayımlanan görüntülərdə isə Xameneinin üzündə sözügedən yaralanmanı təsdiqləyə biləcək nəzərəçarpan iz görünmür.
Xameneinin müharibə zamanı yaralandığına dair iddialar yalnız media xəbərləri ilə məhdudlaşmayıb. İran Ekspertlər Məclisinin üzvü Əhməd Xatəmi təxminən iki ay əvvəl verdiyi açıqlamada Müctəba Xameneinin müharibənin ilk günündə ayağından ciddi şəkildə yaralandığını təsdiqləmişdi.
“Ayağının amputasiya edilməsi ehtimalı var idi”
Xatəmi Sircanda şəhərinin inzibati şurasının üzvləri ilə görüşü zamanı Müctəba Xameneinin səhhəti ilə bağlı diqqətçəkən məlumatlar vermişdi.
Xatəminin sözlərinə görə, Xamenei ABŞ və İsrailin hücumlarının ilk günündə ayağından ağır yaralanıb.
Yaralanmanın ciddiliyinə görə müəyyən mərhələdə Xameneinin ayağının amputasiya edilməsi ehtimalı belə gündəmə gəlib. Lakin iranlı rəsminin sözlərinə görə, tibbi personalın müdaxiləsi nəticəsində ayağı xilas edilib.
Xatəmi daha sonra Xameneinin səhhətinin yaxşı olduğunu bildirib.
İran mediasında da Xatəminin açıqlamaları Müctəba Xameneinin “müharibənin ilk günündə ayağından ağır yaralandığı, əzanın amputasiya edilməsinin gündəmə gəldiyi, lakin həkimlərin müdaxiləsi ilə bunun qarşısının alındığı” ifadələri ilə yer alıb.
Aylarla heç görünmədi
Müctəba Xameneinin vəziyyəti ilə bağlı müzakirələrin böyüməsinin əsas səbəblərindən biri yeni dini liderin aylar ərzində heç bir şəkildə ictimaiyyət qarşısına çıxmaması olub.
Müharibənin başlanmasından etibarən Xameneinin ictimai görünürlüğü böyük ölçüdə yazılı açıqlamalarla məhdudlaşıb.
Xameneinin adından yayımlanan mesaj və açıqlamalar İran dövlət televiziyasında aparıcılar tərəfindən oxunub. Lakin dini liderin birbaşa ictimaiyyət qarşısına çıxdığı görüntülər və ya aktuallığı təsdiqlənə bilən səs yazıları yayımlanmayıb.
Xüsusilə atası Əli Xameneinin dəfn mərasimində iştirak etməməsi Müctəba Xameneinin səhhəti ilə bağlı müzakirələrin daha da böyüməsinə səbəb olub.
Yeni dini liderin atasının dəfn mərasimi ilə yanaşı, İran üçün əhəmiyyət daşıyan bir sıra böyük rəsmi tədbirlərdə də ictimaiyyət qarşısında görünməməsi diqqət çəkib.
Səhhəti ilə bağlı müzakirələr böyüdü
Xameneinin uzun müddət görünməməsindən sonra onun səhhətinin güman ediləndən daha ağır olduğu barədə iddialar ortaya çıxıb.
Daha əvvəl yayılan bəzi xəbərlərdə hücumlar zamanı Xameneinin üzündən və ayaqlarından ciddi şəkildə yaralandığı iddia edilmişdi.
Reuters-in daha əvvəl iranlı mənbələrə istinadən yaydığı xəbərlərdə də Xameneinin ictimaiyyət qarşısında görünməməsinin müharibə zamanı aldığı xəsarətlər və təhlükəsizlik narahatlıqları ilə əlaqəli olduğu bildirilmişdi.
Mənbələrin sözlərinə görə, Xameneinin uzun müddət ictimaiyyət qarşısına çıxmaması zaman keçdikcə İran hakimiyyəti üçün siyasi və idarəetmə probleminə çevrilməyə başlayıb.
Xameneinin İran dövlət strukturunun ən mühüm postunda olmasına baxmayaraq görüntülü və ya səsli şəkildə ictimaiyyət qarşısına çıxmaması rəhbərliyin faktiki olaraq necə həyata keçirildiyi ilə bağlı suallar da doğurub.
Hüseyn Taibin iddiası
Müctəba Xameneinin uzunmüddətli yoxluğu dövründə keçmiş İnqilab Keşikçiləri Kəşfiyyat Təşkilatının rəhbəri Hüseyn Taibin rolu da İran siyasətində müzakirə mövzusuna çevrilib.
Taibin ictimaiyyət qarşısında görünməyən Müctəba Xamenei ilə İranın yüksək səviyyəli siyasi, təhlükəsizlik və dövlət rəsmiləri arasında əlaqənin təmin edilməsində mühüm rol oynadığı iddia edilib.
Xameneinin birbaşa təmaslarının məhdud olduğu dövrdə dövlət idarəçiliyinin ən yüksək səviyyəsi ilə əlaqələrində Taibin bir növ “əlaqələndirici” rolunu oynadığı barədə iddialar İranla bağlı xəbərlərdə yer alıb.
13 saniyəlik video suallara cavab vermədi
İran mediasının indi yayımladığı təxminən 13 saniyəlik görüntü bu səbəbdən yalnız Xameneinin səhhəti baxımından deyil, İrandakı idarəetmə mexanizminin fəaliyyəti baxımından da əhəmiyyət daşıyır.
Lakin görüntülərin nə vaxt və harada çəkildiyinin açıqlanmaması videonun mövcud müzakirələrə son qoymasına mane olur.
Mehr Xəbər Agentliyi görüntünü “yeni video” kimi təqdim etsə də, çəkiliş tarixinin açıqlanmaması görüntülərin həqiqətən müharibədən sonra və Xameneinin yaralanmasından sonra çəkilib-çəkilmədiyini müstəqil şəkildə təsdiqləməyə imkan vermir.
Videoda Xameneinin açıq şəkildə ciddi səhhət problemi yaşadığına dair əlamətlərin görünməməsi də daha əvvəl açıqlanan ağır yaralanma məlumatları ilə görüntünün çəkilmə tarixi arasındakı əlaqəni mühüm məsələyə çevirir.
İranda dini lider dövlətin ən güclü postudur
Müctəba Xameneinin səhhəti ilə bağlı qeyri-müəyyənliyin İran baxımından əhəmiyyəti dini liderlik postunun ölkənin siyasi sistemindəki mövqeyindən qaynaqlanır.
İranda dini liderlik institutu idarəetmə sisteminin əsas dayaqlarından biri hesab olunur.
Dini lider ölkənin fundamental və strateji siyasətləri ilə bağlı son söz sahibi olmaqla yanaşı, siyasi, təhlükəsizlik və hərbi qurumların izləyəcəyi ümumi istiqamətlərin müəyyənləşdirilməsində də həlledici mövqeyə malikdir.
Bu səbəbdən dini liderin aylarla ictimaiyyət qarşısında görünməməsi yalnız şəxsi səhhət məsələsi olmaqdan çıxaraq İran dövlət idarəçiliyinin fəaliyyəti və qərar qəbuletmə mexanizminin mərkəzi ilə bağlı müzakirələrə səbəb olub.
İran dini liderlik aparatından “rəsmi mənbə” xəbərdarlığı
Görüntülərin yayımlandığı dövrdə İran dini liderlik aparatının kommunikasiya fəaliyyəti ilə bağlı da diqqətçəkən açıqlama verilib.
İranda yayılan məlumatlara görə, dini liderlik ofisinin ictimaiyyətlə əlaqələr bölməsi Ayətullah Seyid Müctəba Xamenei ilə bağlı mesaj, xəbər və məzmunların rəsmi yayım mənbəyinin dini liderin ofisi və ona bağlı rəsmi media kanalları olduğunu bildirib.
Bu açıqlama Müctəba Xameneinin səhhəti və harada olması ilə bağlı şayiələrin artdığı bir dövrdə verilib.
Görüntü yayımlandı, qeyri-müəyyənlik davam edir
Nəticə etibarilə İran mediasının “Müctəba Xameneinin ilk yeni videosu” kimi yayımladığı görüntülər təxminən beş aylıq səssizlikdən sonra dini lideri yenidən ictimaiyyətin gündəminə gətirib.
Lakin cəmi 13 saniyə davam edən videonun harada və nə vaxt çəkildiyinin açıqlanmaması Xameneinin səhhətinin nə dərəcədə yaxşılaşdığı və görüntünün həqiqətən aktual olub-olmadığı ilə bağlı sualları cavabsız qoyub.
Atasının dəfn mərasimində və mühüm rəsmi tədbirlərdə iştirak etməyən, müharibənin başlanmasından etibarən mesajlarını əsasən dövlət televiziyasında oxunan yazılı açıqlamalar vasitəsilə ictimaiyyətə çatdıran Müctəba Xameneinin aylar sonra görüntülərinin yayımlanması İran hakimiyyəti baxımından simvolik əhəmiyyət daşıyır.
Lakin çəkiliş tarixi və yeri açıqlanmayan 13 saniyəlik görüntü Xameneinin səhhəti ilə bağlı müzakirələrə qəti şəkildə son qoyacaq sübut ortaya qoymur. Əksinə, bu görüntülər beş aydır İran siyasətinin ən mühüm suallarından birinə çevrilən “Müctəba Xamenei haradadır və ölkəni hansı şəraitdə idarə edir?” müzakirəsini yenidən gündəmin mərkəzinə gətirir.
