1958-ci il... Dekabr ayının son günləri idi. İstanbul daha bir ili geridə qoymağa hazırlaşarkən Davutpaşada törədilən bir cinayət qısa müddətdə dövrün ən çox müzakirə olunan hadisələrindən birinə çevriləcəkdi.
Davutpaşa kazarmasının qarşısında, köhnə Yeşilköy asfaltı üzərində kiçik bir yanacaqdoldurma məntəqəsi yerləşirdi. Məntəqənin sahibi 50 yaşlı Enis idi. Təxminən 10 il idi ki, eyni yerdə yanacaq satışı ilə məşğul olan Enis ətrafda tanınırdı.
Dekabrın 18-də yanacaq almaq üçün məntəqəyə gələn bir sürücü ətrafda heç kimi görmədi. Bir müddət gözlədi. Lakin nə nasosların yanında kimsə peyda oldu, nə də çağırışına cavab verən vardı. Sürücü bunun üzərinə yanacaqdoldurma məntəqəsinin arxasındakı evə tərəf getdi. Qapını açanda isə dəhşətli mənzərə ilə qarşılaşdı. Enis qan içində yerdə uzanmışdı.
BAŞINA DƏFƏLƏRLƏ ZƏRBƏ VURULMUŞDU
Hadisə barədə məlumat verildikdən sonra təhlükəsizlik qüvvələri hadisə yerinə gəldi. İlk araşdırma zamanı Enisin kəsici və ağır alətlə başına dəfələrlə zərbə vurularaq öldürüldüyü müəyyənləşdirildi. Dövrün ilk qəzet xəbərlərində onun başında 7 ayrı yara olduğu yazılmışdı. Cinayətin vəhşiliyi hücumun adi mübahisədən daha ciddi olduğunu göstərirdi.
İlkin ehtimala görə, qatil Enisin olduğu yerə gəlib, qapını döyüb və qapı açıldıqdan sonra hücum edib. Lakin hadisə yerindəki bir detal cinayətin motivi ilə bağlı suallar doğururdu. Enisin üzərində pul vardı. Əgər cinayət yalnız pul məqsədilə törədilmişdisə, qatil niyə onun üzərindəki pulun hamısını götürməmişdi? Bu sual istintaqın ilk müəmmalarından birinə çevrildi.
“DÜŞMƏNİ YOX İDİ”
Hadisəni həm polis, həm də jandarma araşdırmağa başladı. Enisin yaxınları ilə söhbətlər aparıldı. Cinayətin arxasında köhnə hesablaşma və ya düşmənçiliyin olub-olmadığı araşdırıldı. Lakin yaxınlarının dedikləri istintaqı daha da mürəkkəbləşdirdi. Onların bildiyinə görə, Enisin onu öldürəcək qədər ciddi düşmənçilik yaşadığı heç kim yox idi.
Buna baxmayaraq, istintaqın ilk günlərində köhnə düşmənçilik ehtimalı ön plana çıxdı. Cinayətdən əvvəl Enisin prokurorluğa etdiyi müraciət də araşdırıldı. Enis həmin müraciətində Necati adlı şəxsin onu təhdid etdiyini bildirmişdi. Bu məlumatdan sonra şübhələr Necatinin üzərində cəmləşdi.
EVİNDƏN YUYULMUŞ AYAQQABI ÇIXDI
Necati saxlanıldı. Şübhəli ona qarşı irəli sürülən ittihamları rədd etdi. O, cinayətin törədildiyi saatlarda Güngören kəndindəki bir kafedə dostları ilə qumar oynadığını bildirdi. İfadəsinə görə, axşam saat 19:00-dan səhər 06:00-a qədər kafedə olub.
Lakin evində aparılan axtarış zamanı diqqətçəkən bir detal üzə çıxdı: bir cüt ayaqqabı yenicə yuyulmuşdu.
Polis ayaqqabıların üzərində qan izləri olduğu üçün yuyulmuş ola biləcəyini ehtimal etdi. Necati isə ayaqqabıları həyat yoldaşının yuduğunu bildirdi. İstintaq genişləndirildi. Necati ilə yanaşı, müxtəlif şəxslər də araşdırmaya cəlb edildi. Ümumilikdə 4 nəfər saxlanıldı. Lakin əldə edilən sübutlar şübhəlilərlə cinayət arasında qəti əlaqə yaratmağa kifayət etmədi. Dördü də sərbəst buraxıldı.
DAVUTPAŞA CİNAYƏTİ AÇILMIRDI
Günlər keçirdi, lakin Enisi kimin öldürdüyü müəyyənləşdirilmirdi. Dövrün qəzetləri artıq istintaqdakı dalanı başlıqlara çıxarırdı:
“Davutpaşa cinayətinin qatili tapılmadı.”
İlk şübhəlilər aradan çıxarılmış, köhnə düşmənçilik ehtimalından nəticə əldə olunmamışdı. Qatilin kimliyini göstərə biləcək açıq şahid də yox idi. Cinayətin açılmamış qalmaq təhlükəsi yaranmışdı.
Lakin istintaq işi bağlanmadı. Əməliyyat qrupu hadisə yerinə və Enisin üzərindən çıxan əşyalara yenidən diqqət yetirəndə, əvvəlcə o qədər də əhəmiyyətli görünməyən bir detal istintaqın istiqamətini dəyişəcəkdi.
Enisin qolunda olması lazım gələn saat yox idi.
Məhz itkin saat Davutpaşadan başlayaraq İstanbulun ən hərəkətli ticarət mərkəzlərindən biri olan Tahtakaleyə qədər uzanan, film ssenarisini xatırladan polis araşdırmasının başlanğıcına çevrildi.
YOXA ÇIXAN SAAT İSTİNTAQIN İSTİQAMƏTİNİ DƏYİŞDİRDİ
İlk şübhəlilərdən nəticə əldə olunmadıqdan sonra polis Enisin cinayəti ilə bağlı istintaqa yenidən başladı. Hadisə yerindəki sübutlar və mərhumun üzərindəki əşyalar bir daha nəzərdən keçirildi. Məhz bu zaman mühüm bir detal üzərində dayanıldı. Enisin daim qolunda gəzdirdiyi məlum olan saat yox idi.
Qatil Enisin üzərindəki pulun hamısını götürməmişdi, amma qolundakı saatı aparmışdı. Bu halda saatın cinayətdən sonra əldən-ələ keçməsi və ya pula çevrilmək üçün satılmağa çalışılması ehtimalı yarandı. Polis bu dəfə yoxa çıxan saatın izinə düşdü.
POLİSİN MARŞRUTU TAHTAKALEYƏ ÇEVRİLDİ
1950-ci illərin İstanbulunda işlənmiş əşyaların alqı-satqısının mühüm mərkəzlərindən biri Eminönündəki Tahtakale idi. Saatdan tutmuş zinət əşyalarına qədər bir çox məhsul burada alınıb-satılırdı. Polis qatili oğurladığı saatı pula çevirmək istəyə biləcəyini düşünərək araşdırmanı Tahtakale ətrafında cəmləşdirdi.
Saat ustaları və işlənmiş əşyalar alıb-satan tacirlər araşdırmaya cəlb edildi. Polis dükan-dükan gəzərək Enisə məxsus saatın xüsusiyyətlərini izah edir və son günlərdə bu xüsusiyyətlərə uyğun saat satmaq istəyən şəxsin olub-olmadığını soruşurdu. Günlərdir nəticə verməyən istintaqda nəhayət Tahtakaleyə gedən iz tapıldı.
SAAT USTASINDAN GƏLƏN MƏLUMAT
Tahtakaleyə gedən polis əməkdaşları Sabahattin adlı saat ustasından axtardıqları məlumatı əldə etdilər.
Bir gənc Enisin qolundan itən saatın xüsusiyyətlərinə uyğun bir saatı satmaq istəyibmiş. Artıq polisin əlində cinayəti açmağa imkan verə biləcək ilk konkret izlərdən biri vardı. Saat ustasından saatı gətirən şəxsin ətraflı təsviri alındı. Onun yaşı, görünüşü, geyimi və diqqətçəkən xüsusiyyətləri ayrı-ayrılıqda soruşuldu.
Əldə edilən məlumatlar bir araya gətirildikdə araşdırmanın istiqaməti Davutpaşaya çevrildi.
DAVUTPAŞA KAZARMASI
Çünki verilən təsvir həmin ərazidə xidmət edən gənc bir əsgərə uyğun gəlirdi. Polis bu dəfə yanacaqdoldurma məntəqəsinin yaxınlığında yerləşən Davutpaşa kazarmasında xidmət edən əsgərlər üzərində araşdırma apardı.
Saat ustasının verdiyi təsvirlə araşdırılan şəxslər müqayisə edildi. Şübhəlilər dairəsi getdikcə daraldı. Şübhələr qərargahda xidmət edən 21 yaşlı əsgər Kemalın üzərində cəmləşdi.
QATİLİ OĞURLADIĞI SAAT İFŞA ETDİ
Əldə edilən məlumatlardan sonra Kemal saxlanıldı. Lakin istintaqın tamamlanması üçün saatla Kemal arasında əlaqənin müəyyən edilməsi kifayət deyildi. Polisin qarşısında indi daha mühüm sual vardı: Kemal həqiqətən Enisi öldürmüşdü?
Şübhəli dindirilməyə başladı. Kemal danışdıqca Davutpaşa cinayətinin günlərdir qaranlıqda qalan tərəfləri də üzə çıxmağa başladı.
“SAATINA SAHİB OLMAQ İSTƏYİRDİM”
Kemalın polisə verdiyi ilk ifadə təəccüblü idi. O, təxminən bir il əvvəl həmin ərazidə tikintidə işlədiyini və həmin vaxt Enisi tanıdığını bildirdi. Daha sonra hərbi xidmətə getdiyini, lakin Enisin qolunda gəzdirdiyi saatı unutmadığını söylədi.
Dövrün qəzetlərində dərc olunan ifadəsinə görə, cinayətin səbəbini açıq şəkildə izah edirdi:
Enisin qolundakı saat xoşuna gəlmiş və özü də belə bir saata sahib olmaq istəmişdi. Bunun üçün Enisi öldürmək qərarına gəlmişdi. Bu ifadə cinayətin qəfil yaranan mübahisənin nəticəsi olmadığı ehtimalını gücləndirirdi. Çünki Kemalın dediklərinə görə, hücum zamanı istifadə edəcəyi aləti də əvvəlcədən hazırlamışdı.
SATIRI PALTOSUNUN ARXASINDA GİZLƏTDİ
Kemal polisə verdiyi ifadədə cinayəti necə törətdiyini də ətraflı danışdı. Onun sözlərinə görə, hadisə günü mətbəxdə ət doğramaq üçün istifadə olunan satırı götürərək paltosunun arxasında gizlətdi və Enisin işlədiyi yanacaqdoldurma məntəqəsinə getdi.
İçəridə işığın yandığını görüb səsləndi. Onu əvvəldən tanıyan Enis qapını açaraq Kemalı içəri buraxdı. Kemal bir stul çəkib oturdu və Enislə təxminən yarım saat söhbət etdi.
MANDARİN ÜÇÜN ƏYİLƏNDİYİ ZAMAN HÜCUM ETDİ
Kemalın ifadəsinə görə, söhbət zamanı Enis ona mandarin təklif etdi.
Kemal təklifi qəbul etmədikdə Enis mandarini yerinə qoymaq üçün əyildi. Kemal da həmin anda paltosunun arxasında gizlətdiyi satırı çıxararaq Enisin başına vurdu. Daha sonra satırla ard-arda zərbələr endirdi.
Dövrün ilk qəzet xəbərlərində Enisin başında kəsici alətlə yetirilmiş 7 ayrı yara olduğu bildirilsə də, sonrakı məhkəmə xəbərlərində onun başına satırla 8 zərbə endirildiyi və kəlləsinin parçalandığı qeyd olunurdu. Kemal isə polisə verdiyi ifadədə son zərbəni Enisin sinəsinə endirdiyini bildirdi.
QOL SAATINI VƏ 100 LİRƏNİ GÖTÜRDÜ
Enisi öldürdükdən sonra Kemal onun üzərini axtardı və ifadəsinə görə, cibindəki 100 lirəni götürdü. Daha sonra Enisin qolundakı saatı çıxararaq hadisə yerindən uzaqlaşdı.
Cinayətdə istifadə etdiyi satırı yenidən paltosunun arxasında gizlədən Kemal daha sonra onu evinin mətbəxinə qoydu.
Kemalın saxlanılmasından sonra aparılan araşdırma zamanı cinayətdə istifadə edildiyi bildirilən satır da tapıldı. Dövrün qəzetlərində satırın fotosu “Cinayətin aləti: Əsgərin mətbəxindən götürülən ət baltası” başlığı ilə dərc edilmişdi.
Beləliklə, Enisin qolundan götürülən saatın Tahtakaleyə çıxması ilə başlayan təqib cinayət alətinin tapılması və Kemalın ətraflı ifadəsi ilə tamamlandı. Lakin Kemal təxminən 22 ay sonra hakim qarşısına çıxanda polisə verdiyi ifadədən fərqli müdafiə mövqeyi sərgiləyəcəkdi.
POLİSDƏKİ İFADƏSİNİ MƏHKƏMƏDƏ DƏYİŞDİRDİ
Kemalın yaxalanması ilə günlərdir açılmayan Davutpaşa cinayətinin üzərindəki sirr pərdəsi böyük ölçüdə aradan qalxmışdı. Tahtakaleyə satmağa çalışdığı qol saatı polisi onun izinə yönəltmiş, daha sonra aparılan araşdırma zamanı cinayətdə istifadə edildiyi deyilən satır da tapılmışdı. Kemal isə polisə verdiyi ifadədə cinayəti necə törətdiyini ətraflı şəkildə anlatmışdı.
Lakin iş məhkəməyə çatanda hadisələrin gedişi bir daha dəyişdi. Cinayətdən təxminən 22 ay sonra hakim qarşısına çıxan Kemal bu dəfə polisə danışdıqlarından fərqli müdafiə qurdu. Barəsində ölüm hökmü tələb edilən Kemal artıq Enisi qolundakı saata sahib olmaq üçün öldürdüyünü demirdi.
BU DƏFƏ “TAPANÇA PULU” DEDİ
Kemal məhkəmədəki müdafiəsində Enisdən tapança almaq istədiyini bildirdi. İddiasına görə, tapança üçün Enisə 525 lirə vermişdi. Lakin Enis nə tapançanı ona vermiş, nə də aldığı pulu geri qaytarmışdı. Kemal bunun nəticəsində aralarında mübahisə yarandığını söylədi.
Hadisə günü də bu məsələni müzakirə etmək üçün Enisin yanına getdiyini bildirdi. Lakin müdafiəsinin diqqətçəkən başqa bir məqamı da vardı. Kemal kazarmadan çıxarkən özü ilə satır götürdüyünü etiraf edirdi. Yəni cinayəti əvvəlcədən planlaşdırmadığını iddia etsə də, Enisin yanına gedərkən öldürmək üçün istifadə olunan satırı da özü ilə aparmışdı.
“NƏ ETDİYİMİ BİLMİRƏM”
Kemalın məhkəmədəki ifadəsinə görə, Enislə aralarında mübahisə yaranmışdı. Enisin ona yumruq vurduğunu, daha sonra isə bıçaq çıxardığını iddia etdi. Bundan sonrakıları isə xatırlamadığını söylədi.
Polisə verdiyi ifadədə satırı necə gizlətdiyini, Enislə nə qədər söhbət etdiyini, hücumu hansı anda həyata keçirdiyini və Enisi öldürdükdən sonra nələr etdiyini ətraflı şəkildə danışan Kemal hakim qarşısında bu dəfə:
“Nə etdiyimi bilmirəm” - deyə müdafiə olunurdu.
Lakin məhkəmənin qarşısında cavablandırılmalı çox mühüm bir sübut vardı:
Enisin itkin qol saatı...
HAKİMDƏN KRİTİK SUAL: “BƏS QOL SAATINI NİYƏ GÖTÜRDÜN?”
Kemalın yaxalanmasına səbəb olan ən mühüm sübutlardan biri saat idi və həmin saat məhkəmə zalında da onun qarşısına çıxarıldı.
Hakim soruşdu:
“Bəs qol saatını niyə götürdün?”
Kemalın cavabı diqqətçəkən oldu:
“Dava zamanı saat məndə qalmış olacaq...”
Halbuki sözügedən saat cinayətdən sonra Tahtakaleyə aparılmış və satılmağa çalışılmışdı. Kemalın polisə verdiyi ilk ifadə ilə məhkəmədəki müdafiəsi arasındakı ziddiyyət artıq iş üzrə ən mühüm məqamlardan birinə çevrilmişdi.
Bir tərəfdə saatı əldə etmək üçün cinayəti törətdiyini deyən Kemal...
Digər tərəfdə tapança pulu üzündən yaranan mübahisədən sonra nə etdiyini xatırlamadığını bildirən təqsirləndirilən şəxs...
1958-Cİ İLİN ƏN ÇOX MÜZAKİRƏ OLUNAN CİNAYƏTLƏRİNDƏN BİRİ OLDU
Davutpaşadakı yanacaqdoldurma məntəqəsində başlayan cinayət işi 1958-ci ildə ən çox müzakirə olunan cinayət hadisələrindən birinə çevrildi.
Təxminən 68 il əvvəl, indiki kamera sistemlərinin, mobil telefon qeydlərinin, HTS analizlərinin və DNT texnologiyasının mövcud olmadığı bir dövrdə açılan Davutpaşa cinayəti kriminal araşdırmalarda bəzən kiçik bir detalın bütün işin istiqamətini necə dəyişə bildiyinin diqqətçəkən nümunələrindən biri kimi qəzet arxivlərində öz yerini aldı.
Enisin qolundan götürülən saat sonda onun qatilinin əllərinə qandal vurulmasını təmin edən əsas sübutlardan birinə çevrildi.
