İsveçrədə alimlər diqqətçəkən bir təcrübə apararaq 2 min cüt pambıq alt paltarını torpağa basdırıblar. İki ay sonra çıxarılan alt paltarlarının bəzilərinin demək olar ki, tamamilə parçalandığı, bəzilərinin isə demək olar ki, salamat qaldığı məlum olub. Bu fərq alimlərə torpağın vəziyyəti ilə bağlı mühüm məlumat verib.
Alt paltarları niyə torpağa basdırdılar?
Sherg.az xəbər verir ki, "Wio News"un məlumatına görə, Sürix Universitetinin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu əslində ciddi bir problemin araşdırılması ilə məşğul olub. “Proof by Underpants” (“Alt paltarı ilə sübut”) adlandırılan layihə torpaqdakı bioloji aktivliyi və müxtəlif ərazilərin torpaq vəziyyətini müəyyənləşdirmək məqsədi daşıyıb.
Tədqiqatçılar pambıq parçanın torpaqda nə qədər sürətlə parçalandığını araşdıraraq soxulcanlar, göbələklər, bakteriyalar və digər orqanizmlərin aktivliyini ölçüblər.
Alt paltarı nə qədər çox parçalanıbsa, torpaqdakı bioloji həyatın da bir o qədər aktiv olduğu qənaətinə gəlinib.
1 000 könüllü iştirak edib
Tədqiqatın əsası əslində beş il əvvəl qoyulub. İsveçrənin müxtəlif ərazilərində aparılan araşdırmada 1 000 könüllü iştirak edib. Onlar müxtəlif yerlərə alt paltarları ilə yanaşı 12 min çay paketi də basdırıblar.
İki ay sonra torpaqdan çıxarılan alt paltarları və çay paketləri laboratoriyaya göndərilib. Bununla müxtəlif torpaq istifadəsi formalarının torpağa təsiri müqayisə edilib.
Ən az parçalananlar çəmənliklərdən çıxıb
Tədqiqat nəticələri torpağın yerləşdiyi əraziyə görə ciddi fərqlərin olduğunu göstərib.
İsveçrədə ən aşağı bioloji aktivlik çəmənliklərdə, əkin sahələrində və otlaqlarda müşahidə edilib. Xüsusilə ev və binaların ətrafındakı eynicinsli çəmənliklərdə torpağın məhsuldarlıq göstəricilərinin daha aşağı olduğu müəyyənləşib.
Bunun əksinə, şəxsi bağlarda soxulcanlar, göbələklər, bakteriyalar və digər parçalayıcı orqanizmlər daha aktiv olub. Bu ərazilərdə üzvi karbon və qida maddələrinin səviyyəsinin də daha yüksək olduğu aşkarlanıb.
Alimlər bunun şəxsi bağların mütəmadi qulluq edilməsi və gübrələrlə zənginləşdirilməsi ilə əlaqəli ola biləcəyini bildiriblər.
İki ayda 58 faizi yox oldu
Alt paltarlarının parçalanma səviyyəsi ərazilər arasındakı fərqi açıq şəkildə göstərib.
Şəxsi bağlarda basdırılan pambıq alt paltarlarının təxminən 58 faizi cəmi iki ay ərzində parçalanıb. Çəmənliklərdə isə bu göstərici 40 faiz olub. Bu, araşdırmada ən aşağı parçalanma səviyyəsi kimi qeydə alınıb.
Alimlər ərazidən necə istifadə olunmasının alt paltarlarının parçalanma sürətini müəyyən edən ən mühüm amil olduğunu bildiriblər.
Tədqiqatın həmmüəlliflərindən, Sürix Universitetinin aqroekoloqu Marcel van der Heijden deyib ki, nəticələr torpağın necə idarə olunmasının həm torpaqda yaşayan orqanizmlərə, həm də torpağın keyfiyyətinə əhəmiyyətli təsir göstərdiyini ortaya qoyur.
Niyə məhz alt paltarı?
Alimlərin bu qeyri-adi üsulu seçməsinin səbəbi isə sadədir: diqqət çəkmək.
Tədqiqatçılar alt paltarlarının daha “əyləncəli” üsul olduğunu və cəmiyyətin diqqətini torpağa yönəltmək üçün “mükəmməl kommunikasiya vasitəsi” sayıldığını bildiriblər.
Onların fikrincə, insanlar gündəlik həyatda çox vaxt diqqətdən kənarda qalan torpaq problemlərini alt paltarları üzərindən daha asan anlaya bilirlər.
Problemin arxasında ciddi təhlükə var
Alimlər torpaqların sürətlə deqradasiyaya uğradığını və bunun ərzaq istehsalını, biomüxtəlifliyi və Yer kürəsinin ekoloji sistemlərinin fəaliyyətini təhdid etdiyini vurğulayıblar.
Ərzağın 95 faizi torpaqdan asılıdır
Araşdırmaya görə, üst torpaq qatı dünyadakı ərzağın təxminən 95 faizinin istehsalına töhfə verir. Torpaq həmçinin Yer kürəsinin ikinci ən böyük karbon anbarı hesab olunur.
Buna baxmayaraq, torpaqların getdikcə pisləşməsinin cəmiyyət tərəfindən kifayət qədər fərq edilmədiyi bildirilir. Tədqiqatçılar bunun torpağın qorunması üçün effektiv tədbirlərin görülməsini çətinləşdirdiyini qeyd ediblər.
Daha məhsuldar torpaq həmişə sağlam deyil
Tədqiqatçılar daha məhsuldar görünən torpağın hər zaman daha sağlam olması anlamına gəlmədiyini də vurğulayıblar.
Şəxsi bağlarda fosfor, azot və kalium səviyyəsinin yüksək olduğu müəyyənləşib. Bunun gübrə istifadəsi ilə əlaqəli ola biləcəyi bildirilir. Xüsusilə yüksək fosfor səviyyəsinin su ehtiyatları və yerli biomüxtəliflik üçün təhlükə yarada biləcəyi qeyd olunub.
Bu səbəbdən alimlər “Alt paltarı indeksi”nin torpağın məhsuldarlığı barədə müəyyən fikir verə biləcəyini, lakin yaqlnız torpağın sağlam olub-olmadığını göstərmədiyini vurğulayıblar.
Araşdırmanın əsas nəticəsi isə belədir: Torpağın necə istifadə olunması və idarə edilməsi onun daxilindəki canlı həyata və torpağın keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir.
