Ermənistanda ortaya çıxan son görüntü həm düşündürücü, həm də ironikdir. Bakıda saxlanılan keçmiş separatçılara ünvanlanan 1254 məktub qutulara doldurularaq Ermənistan hökumətinin qarşısına gətirilib. Bu mənzərəni “humanitar təşəbbüs” kimi təqdim edirlər. Ancaq məsələnin siyasi tərəfi də kifayət qədər aydındır.
Təşəbbüsün arxasında Ruben Vardanyanın həyat yoldaşı Veronika Zonabend dayanır. Məhz onun təşəbbüsü ilə Bakıya beynəlxalq qadın humanitar nümayəndə heyətinin göndərilməsi məsələsi gündəmə gətirilib. Bu təşəbbüs nəticə vermədikdən sonra məktubların Ermənistan hökuməti vasitəsilə Bakıya çatdırılması təklif olunub. Keçmiş separatçı rejimin ombudsmanı Artak Beglaryan isə 1254 məktubu qutularla hökumət binasına gətirib.
Ortaya çıxan mənzərə isə belə bir sual yaradır: Sülhə mane olanlar həqiqətən kimlərdir?
Bir tərəfdən Ermənistan hakimiyyəti Azərbaycanla sülh və normallaşmadan danışır. Digər tərəfdən isə keçmiş separatçı rejimlə bağlı çevrələr yenidən Qarabağ mövzusunu gündəmə gətirir, Bakıda məhkəmə qarşısında olan şəxsləri “əsir” kimi təqdim edir və Azərbaycan üzərində ictimai və beynəlxalq təzyiq yaradılmasına çağırışlar səsləndirirlər.
Özlərini hansı vəziyyətə salıblar?
1254 məktubun qutularla hökumətin qapısına gətirilməsi əslində Ermənistanın düşdüyü siyasi-ideoloji vəziyyətin görüntüsüdür.
Bir ölkə düşünün: sülhdən danışır, gələcəkdən danışır, yeni münasibətlər qurmaq istədiyini bəyan edir, amma keçmiş münaqişənin siyasi yükünü qutulara doldurub yenidən dövlət qurumlarının qarşısına gətirir.
Bu mənzərə özü-özlüyündə çox şey deyir.
Əgər Ermənistan həqiqətən yeni səhifə açmaq istəyirsə, niyə keçmiş separatçı rejimin nümayəndələri bu mövzunu daim yenidən gündəmə gətirirlər?
Niyə Azərbaycan ərazisində fəaliyyət göstərmiş separatçı qurumun rəhbər və nümayəndələri ilə bağlı məhkəmə prosesləri hər dəfə “erməni əsirləri” mövzusu kimi təqdim olunur?
Hüquqi məsələni siyasi kampaniyaya çevirmək olmaz
Azərbaycanın rəsmi mövqeyinə görə, Bakıdakı şəxslər etnik mənsubiyyətlərinə görə deyil, konkret cinayət ittihamları əsasında məhkəmə qarşısına çıxarılıblar. Azərbaycan XİN bildirib ki, onların hüquqları Azərbaycan və beynəlxalq hüququn tətbiq olunan standartlarına uyğun təmin edilir və onlara Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin nümayəndələri dəfələrlə baş çəkib.
BMT-nin Əsassız Həbslər üzrə İşçi Qrupunun Ruben Vardanyanla bağlı rəyinə dair Azərbaycan XİN-in açıqlamasında da onun saxlanılmasının konkret cinayət ittihamları ilə bağlı olduğu və Ermənistan tərəfinin onun siyasi fəaliyyətinə görə həbs edildiyi barədə iddialarının qəbul edilmədiyi qeyd olunub.
Deməli, məsələni yalnız emosional “əsirlik” ritorikası ilə təqdim etmək hüquqi reallığı dəyişmir.
Humanitar məsələlər, əlbəttə, ayrıca müzakirə edilə bilər. İnsanların ailələri ilə əlaqə saxlaması, məktublaşması və hüquqlarının təmin olunması vacibdir. Amma humanitar məsələdən istifadə etməklə hüquqi prosesə siyasi təzyiq göstərmək başqa məsələdir.
Sülhə mane olanlar kimlərdir?
Əslində, Ermənistan daxilindəki bu görüntülər həmin sualın özünü ortaya çıxarır.
Azərbaycanla sülhdən danışılır, amma keçmiş separatçı rejimin siyasi mirasını yaşatmağa çalışan şəxslər yenidən səhnəyə çıxır. Qarabağ mövzusu yenidən emosional kampaniyaların mərkəzinə gətirilir. Bakıda məhkəmə qarşısında olan şəxslərin məsələsi isə beynəlxalq təzyiq yaratmaq üçün siyasi alətə çevrilməyə çalışılır.
Belə olan halda sülhə kimin xidmət etdiyi, kimin isə keçmişin siyasi yükünü yenidən gündəmə daşıdığı barədə sual yaranır.
Azərbaycan artıq yeni reallıq yaradıb. Qarabağda separatçı rejimin mövcudluğu sona çatıb, Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü bərpa olunub. Ermənistanın qarşısında isə yeni mərhələyə keçmək və bu reallığı qəbul etmək məsələsi dayanır.
Qutularla məktub gətirmək bu reallığı dəyişmir.
Əksinə, həmin qutular bir simvola çevrilir: keçmişin yükünü gələcəyə daşımaq istəyənlərin simvoluna.
Sülh isə qutularla daşınan məktublardan deyil, keçmiş separatizmin siyasi mirasından imtina etməkdən, yeni reallığı qəbul etməkdən və Azərbaycanla münasibətlərə qarşılıqlı hörmət əsasında yanaşmaqdan keçir.
Ermənistan həqiqətən sülh istəyirsə, ilk növbədə bu sualı öz daxilində cavablandırmalıdır: keçmişi yenidən gündəmə gətirənlər sülh qurmağa çalışırlar, yoxsa sülh prosesinin qarşısında yeni maneələr yaradırlar?
